ەل ٷشٸڭ ەڭ باستى مەسەلە بولىپ تۇرعان ول نيەتٸنەن ەبەڭ بٷگٸن دە قايتقان جوق…
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى اتاعى بار ەكٸ جازۋشىنىڭ بٸرٸ (ەكٸنشٸسٸ ەيگٸلٸ اقيىق اقىنىمىز, تٸل قورعانى مۇقتار شاحانوۆ), جازۋشىلاردان جالعىز كٶزٸ تٸرٸ كسرو مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (بارلىعى ٷشەۋ-اق بولعان, ەكەۋٸ - م.ەۋەزوۆ, ج.مولداعاليەۆ), قايسار قوعام قايراتكەرٸ ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆ بٷگٸن 22 قازاندا 97 جاسقا تولدى! اللا جار بولسىن الاش ابىزىنا!
ەيگٸلٸ “قان مەن تەردٸڭ”, “سەڭ” جەنە “سوڭعى پارىز” روماندارىنىڭ اۆتورى ەلٸ تىڭ, قۇدايعا شٷكٸر.
ەكٸ جىل بۇرىن تورقالى توقسان بەس جاسىن تويلادىق. توقسانىن تويلاتپاعان ەدٸ, توقسان بەسٸن قالامگەر-قايراتكەرلەر بار, بيلٸگٸ بار, جابىلىپ جٷرٸپ سۇراعاسىن, زورعا كەلٸسٸم بەرگەن ەدٸ…
“اق جول” پارتيياسىنىڭ اتىنان قۇتتىقتاپ باردىق, جىر ارنادىق:
ابىز. ەبدٸ-جەمٸل نۇرپەيٸسكە
"قان مەن تەردٸ" ەلەم بٷگٸن ەن عىلىپ,
جان مەن شەردٸ جىرلاپ جاتسا-زاڭدىلىق!
كەيٸپكەرلەر اتىپ شىعىپ كٸتاپتان,
كەتتٸ ٶمٸرگە ارالاسىپ مەڭگٸلٸك!
تەربەلەسٸڭ تەرەڭ تەڭٸز زارىمەن,
ەدٸلدٸكتٸ تالاپ ەتتٸڭ بەرٸنەن.
ٶمٸر ٷشٸن كٷرەسۋدٸڭ نە ەكەنٸن,
مۇزعا جازدى ەل تىرناعىنىڭ قانىمەن...
تەڭٸز بەتٸ قىزىل قانعا بويالىپ,
داۋىلداردان كەتتٸ قازاق ويانىپ...
ەلامانداي ەرگە ەلٸكتەپ ٶستٸك بٸز,
اقبالاداي ارۋلاردى ايادىق...
قاباعىنا قاراتاتىن قوعامدى,
سٷيەۋ بولار سٷيەۋ قارتتار جوق ەلگٸ..
تەڭٸربەرگەن كٷشٸن ەلٸ كٶرسەتٸپ,
بٸزدٸڭ بيلٸك سۋدىر احمەت بوپ الدى...
ٶمٸرگە بۇل ٶتە قاتال سۇراعى,
قالەندەيٸن قارانارلار شىدادى...
تٸلٸمٸز بەن دٸلٸمٸزگە وبىر بوپ,
شودىر* بٸتكەن شودىرايىپ جٷر ەلٸ...
مۇز ٷستٸندە اجال بولىپ ەر ادىم,
بالىقشىلار اۋلاعاندا تاماعىن,
تولقىندارمەن الىسسا دا تاپپاعان,
التىن بالىق سىيلادى التىن قالامىڭ.
ۇلىقتاردىڭ ۇلتسىزدىعىن ۇقپادىڭ,
تٸرەۋ بولدى تٸلدٸ قورعاپ شىققانىڭ.
كەرٸ يتەرٸپ كەشە كەڭەس كٶسەمٸن,
جەلتوقساننىڭ ىزعارىنان ىقپادىڭ.
ارىنىڭنان ارال تولقىپ ىرعالا,
تٸلەۋٸڭدٸ تٸلەپ بٷكٸل تۇر دالا.
"جٷزگە جەت!"-دەپ, جەلپٸنسەم مەن, جەكيسٸڭ,
"بەس-اق جىلدى بەردٸ عوي" دەپ "بۇل بالا...."
دٷنيەنٸ دٷبٸرلەتٸپ ەر ٸزٸڭ,
ورىندادىڭ ۇلتتىڭ " سوڭعى پارىزىن".
ەل الدىندا ەندٸ جوق قوي قارىزىڭ.
"ەلامان" دەپ ەردٸڭ اتىن قويعانداي,
ەل اماندا -سەن امانسىڭ, ابىزىم!
ەبەڭ جىلى جىميىپ, قولىمدى قىسىپ, ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
ەبەڭنٸڭ توقساننان اسسا دا قايراتى ەلٸ قايتپاعانىنا 2017 جىلى ٶزٸم كۋە بولدىم. سول كەزدە بٸز, ۇلت زييالىلارى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مٸندەتتەيتٸن زاڭ قابىلداۋ ٷشٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸنە اشىق حات جارييالاعان ەدٸك.
سول اشىق حاتتىڭ مەتٸنٸن كٶرسەتۋگە كٶرنەكتٸ جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ سماعۇل ەلۋباي ەكەۋمٸز ەبەڭە كەلگەنبٸز.
ەبەڭ جاسى توقساننىڭ بەسەۋٸنە كەلسە دە بٸز اپارعان حاتتى اسٷيٸندە شەي ٸشٸپ وتىرىپ, كٶزٸلدٸرٸكسٸز وقىدى… بٸراز جەرٸن, تٷزەدٸ.
ەرتەڭٸنە تاعى باردىق سماعۇل كٶكەم ەكەۋمٸز. تاعى تٷزەدٸ. اشىق حاتتاعى قالامگەرلەردٸڭ رەتٸن تٷزەدٸ. ٶزٸ قاتتى قۇرمەتتەيتٸن دۋلات يسابەكوۆتى ٶزٸنەن كەيٸن ەكٸنشٸ ەتٸپ قويدى. “اسانەلٸ نەگە جوق?”-دەدٸ ماعان قادالا قاراپ. ول تٸزٸمدە اسانەلٸ ەشٸموۆ اعامىزدىڭ بولماعانىنا تاپ بٸر مەن كٸنەلٸ سەكٸلدٸمٸن.
“اسانەلٸ اعامىز قول قويا ما ەكەن?”-دەدٸم مەن دٷدەمال كٷيدە. “قويادى, “مەن ايتتى” دەگٸن. اكادەميك كامال ورمانتاەۆقا دا قويدىرىڭدار” دەدٸ داۋىسىن نىقتاپ.
سونىمەن, سول كٷنٸ تٷندە كامال اعامىزدىڭ ٷيٸن ٸزدەپ جٷرٸپ تاۋىپ الىپ, قولىن قويدىردىم. سٶزگە كەلمەي بٸردەن قولىن قويىپ بەردٸ ول كٸسٸ. اكادەميك تٶرەگەلدٸ شارمانوۆ اعام قاتتى قولداپ, قۋاتتاپ تۇرىپ قول قويدى. اسانالى ەشٸموۆ اعامنىڭ دا قولىن قويدىردىق, ەبەڭنٸڭ سەلەمٸن سالماقتاپ ايتىپ, بٸراز ەڭبەك سٸڭٸرٸپ جٷرٸپ…
ٷشٸنشٸ كٷنٸ سماعۇل “ەندٸ ٶزٸڭ بارا بەر” دەدٸ. باردىم. تاعى تٷزەدٸ. ەسٸمە ول كٸسٸنٸڭ شىعارمالارىن تٷزەي بەرەتٸنٸ تۋرالى ەڭگٸمەلەر تٷستٸ. قارا شال قاتايىپ العان. “مىنا جەرٸن نەگە بىلقىلداتىپ, جۇمسارتىپ جٸبەرگەسٸڭدەر? سەنٸڭ وندايىڭ جوق ەدٸ عوي? ونى كٸم جازدى? سماعۇل ما?”- دەيدٸ ماعان شانشىلا قاراپ. ويپىرماي, مەنٸڭ جازعاندارىمدى وقىپ جٷرەدٸ ەكەن عوي دەپ قويامىن ٸشٸمنەن مارقايىپ.
“ەبەڭ تٷزەي بەرەدٸ, “جٶندەدٸم” دەپ, ٶزٸڭ دۇرىس دەپ تاپقانىڭدى جارييالاي بەر”-دەدٸ سماعۇل كٶكەم كٷشتٸ كەڭەس بەرٸپ.
ەبەڭە بارىپ جٷرگەن سول كەزدە تارلان جازۋشىمىز ٶتكەندە سماعۇل اعامىز ايتقان ەيگٸلٸ سٶزٸن ايتقان ەدٸ. يە, ول سٶز 2021 جىلى 17 شٸلدەدە الماتىدا دەپۋتاتتىق جۇمىس جوسپارىما ساي قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا كٶرنەكتٸ جازۋشى-دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ باستاعان بٸر توپ زييالى قاۋىممەن, شىعارماشىلىق وداق ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدە ايتىلعان بولاتىن.
ەندٸ سول كەزدە “قازاق ٷنٸ” گازەتٸندە جارييالانعان سماعۇل ەلۋباي اعامنىڭ ٶزٸنٸڭ سٶزٸن كەلتٸرەيٸن:
“بۇدان ٷش جىلداي بۇرىن قازىبەك تٸل مەسەلەسٸن قولداۋعا بايلانىستى دٷبٸرلٸ بٸر قوزعالىستى باستادى. ول, شىنتۋايتىندا, تٸل مايدانى ەدٸ. بەرٸمٸز سول كٷرەسكە دايىنبىز دەپ جاپپاي قول قويدىق. تۋ ۇستاۋشىمىز قازىبەك يسانىڭ ماڭايىنا شوعىرلاندىق. قاجەت بولعان جاعدايدا, مەملەكەتتٸك تٸل ٷشٸن الاڭعا, كٶشەگە شىعامىز دەپ شەشتٸك.
توقسان بەس جاستاعى حالىق جازۋشىسى ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆتٸڭ ٶزٸ «تٸل ٷشٸن الاڭعا شىققان ەلدٸڭ ەڭ الدىندا مەن جٷرەتٸن بولامىن” دەپ شيرىقتى.
سٶيتٸپ, ەلگٸ حاتقا بٷگٸندە 126 مىڭ بەلسەندٸ ادام قول قويدى. ال ونىڭ سىرتىندا بەلسەندٸ ەمەس ميلليونداعان قازاق تۇر عوي!”-دەپ تولعاپ, تولعانىپ سٶيلەگەن ەدٸ سماعۇل اعامىز.
يە, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تالاپ ەتٸپ, پرەزيدەنتكە جازىلعان اشىق حاتقا ەلٸمٸزدٸڭ ەلەمگە ەيگٸلٸ تارلاندارى ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆ, دۋلات يسابەكوۆ, اسانەلٸ ەشٸموۆ, قابدەش جۇمەدٸلوۆ, ٶمٸرزاق ايتباەۆ, مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ, تٶرەگەلدٸ شارمانوۆ, كامال ورمانتاەۆ, نۇرعالي نٷسٸپجانوۆ, تٶلەن ەبدٸك, امانگەلدٸ ايتالى, سماعۇل ەلۋباي, سەبيت دوسانوۆ, عابباس قابىشەۆ, تەمٸرحان مەدەتبەك, بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆ, يسرايل ساپارباي, ۇلىقبەك ەسدەۋلەت جەنە ت.ب. باستاعان ۇلت زييالىلارى قول قويدى.
كونستيتۋتسيياداعى ورىس تٸلٸ تۋرالى 7-باپتىڭ 2-شٸ تارماعىن الىپ تاستاپ, مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى تالاپ ەتكەن بۇل اشىق حاتقا «قازاق ٷنٸ» ۇلتتىق پورتالىندا بٷگٸندە 126 مىڭنان استام ادام قول قويىپ, قولداپ, بۇرىنعى مەجەلەردەن 1000 ەسەدەي كٶپ تاريحي رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتٸپ وتىر. ۇلت مٷددەسٸ ٷشٸن بۇرىن مۇنشالىقتى قالىڭ قول جينالعان ەمەس.
بۇلار تەك ينتەرنەتكە قولى جەتكەندەر عانا. بۇل بٸرجارىم ايدا عانا 125 مىڭنان اسقان ەل پاتريوتتارى ارتىندا سمارتفون پايدالانا المايتىن ميلليونداعان حالىق تۇرعانى ايقىن. بۇل قالىڭ قول ٸشٸندە تەك قازاقتار عانا ەمەس, ەرتٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ دە (50-گە جۋىق) جەتكٸلٸكتٸ.
بەلگٸلٸ جۋرناليست, قوعام قايراتكەرٸ ماكسيم روجين باستاعان كٶپتەگەن ورىس ۇلتى ٶكٸلدەرٸ دە مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تالاپ ەتكەن اشىق حاتتى قولداپ, قول قويىپ, ناعىز وتانشىل پاتريوتتىقتارىن كٶرسەتتٸ.
ياعني, مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋ كٷن تەرتٸبٸندەگٸ كٷننەن-كٷنگە كٷشەيٸپ كەلە جاتقان ەڭ باستى ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ تۇر. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ قاپتاعان قولداۋشىلاردىڭ سانىن ەسەپتەۋ مٷلدە مٷمكٸن ەمەس.
126 مىڭ ادامنىڭ قولى قويىلعان اشىق حات پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە, اقورداداعى ساناۋلى ۇلت قايراتكەرٸنٸڭ بٸرٸنە ۇلتتىڭ اماناتى رەتٸندە تاپسىرىلعان بولاتىن. ول قر پرەزيدەنتٸ ق.توقاەۆتىڭ قولىنا تيدٸ مە, تيمەدٸ مە بەلگٸسٸز.
ەگەر قولىنا تيسە, سول اشىق حاتقا ٶزٸ بٸرٸنشٸ بولىپ قول قويىپ, جاسى جٷزگە تاياعان شاعىندا قازاق تٸلٸ ٷشٸن الاڭعا شىعۋعا دايىن وتىرعان ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆپەن بٸرگە قان مايداندى كەشٸپ كەلگەن, قازاق ەدەبيەتٸندە دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان قالامگەر, كەمەل جازۋشى كەمەل توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت ۇلى ارتىندا ميلليوندار تۇرعان حالىقتىڭ اشىق حاتىنا نازار اۋدارماۋى جەنە نەتيجە شىعارماۋى مٷمكٸن ەمەس دەپ ويلايمىن.
بٷگٸن 22 قازان -تولاعاي 97 جاسقا تولعان الاش ابىزى ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆتٸڭ تۋعان كٷنٸ!
كەشەگٸ قازاق حالىق اسسامبلەياسى جيىنىنان قازاق قايراڭداپ قالعاندا, دەل بٷگٸن تۋعانىڭىزعا دەن ريزامىز ەبە! ٶيتكەنٸ, قۇتتىقتايمىز دەپ, جىرىمىزدى, مۇڭىمىزدى ايتىپ قالدىق. “قان مەن تەردٸڭ” اۆتورىنا جان مەن شەردٸ اعىتتىق.
قۇداي قالاسا, ەندٸ ەكٸ-ٷش جىلدا جامبىلدىڭ جاسى, جٷز جاستىڭ جٷزٸ كٶرٸنٸپ قالار دەپ تٸلەپ وتىر ەلٸڭٸز.
ۇلتتىڭ مٷددەسٸ جولىندا توقسان بەسٸندە دە توپ جارعان تولاعايىمىز, الاش اۋزىنا قاراعان ابىزىمىز ەبە, قۇداي سٸزگە قۋات بەرٸپ, اللا جار بولسىن!
بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ پيعىلىنا قاراعاندا قايراتىڭىز قايتپاي, قازاق تٸلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن قاي كەزدە دە الاڭعا باستاپ شىعۋعا دايىن بولىڭىز!
بٸز بەرٸنە دە دايىنبىز!
قازىبەك يسا, مەجٸلٸس دەپۋتاتى
