Naýryzdan bastap Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qory (QDKBQ) teńge túrindegi depozitter mólsherlemeleriniń mánderin jariialaýdy toqtatyp, depozit naryǵyndaǵy naryqtyq mólsherlemeler týraly málimetterdi jariialai bastaidy, Iaǵni, barlyq bankter bul rettegi mólsherlemeni naryqtyq jaǵdaiǵa qarai aiqyndaidy. Al valiýtalyq depozitterge qatysty bul shara óz kúshinde qala beredi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Áý basta, jeke tulǵalardyń depozitteri boiynsha syiaqy mólsherlemelerin retteý halyqty bankterdiń depozitterdi joǵary mólsherlemeler esebinen agressivti túrde tartýdan qorǵaýǵa baǵyttalǵan edi. Sonymen birge qazaqstandyq bank sektorynyń damýyna jáne biznesti júrgizý standarttarynyń joǵarylýyna qarai, QDKBQ depozit naryǵyn retteýdi yryqtandyrý jaǵyna qarai baǵyt ala bastady.
Mólsherlemeler shegin belgileý arqyly tikelei shekteý halyqaralyq tájiribede qoldanylatyn, eń keń taralǵan jáne eń qarapaiym qural bolyp tabylady. 2008 jyldan bastap, QDKBQ barlyq bankter úshin shekti mólsherlemelerdi bekitti. Bankter ózderiniń depozittik ónimderiniń mólsherlemelerin sol deńgeiden asyrǵan jaǵdaida, QDKBQ-nyń kepildi ótem tóleý maqsatynda qurylǵan arnaiy rezervine aitarlyqtai kóterińki jarna tóleýge mindetti boldy. Mólsherlemelerdiń shekti mólsheri bankterdiń agressivti depozittik saiasatyn tiimdi shektedi, biraq soǵan qaramastan bul naryqtyń jumys isteýine tikelei aralasý edi.
QDKBQ naryqtyq retteýge alǵashqy qadamdy 2018 jyly jasady: teńgelik jáne valiýtalyq depozitter boiynsha eki shekti mólsherlemeni belgileýdiń ornyna qor naryqtyq mólsherlemeler negizinde shekti mólsherlemelerdi salymdardyń toptary bólinisinde ai saiyn belgileýdi bastady. Sonymen birge naryqtyq jáne shekti mólsherlemeler arasyndaǵy ýaqyttyń edáýir kesheýildeýi depozit naryǵyna aqsha-nesie saiasatynyń transmissiiasyn baiaýlatty, sondyqtan tetik burynǵysynsha direktivti aralasýdy talap etti.
Bul tájiribeden bas tartyp, naryqqa beiimdelgen ikemdi mehanimzderdi engizý úshin QDKBQ 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap, bankterdiń kópshiligi úshin teńgelik depozitter boiynsha shekti mólsherlemelerdi belgileý sharasyn joidy. Shekti mólsherlemeler QDKBQ ádistemesi boiynsha kapitaldanýy jaqsydan tómenirek dep atalatyn sanatqa jatqyzylǵan sanaýly ǵana bankter úshin saqtaldy. Mundai tájiribe AQSh-ta oidaǵydai qoldanylyp keledi. Onda depozitter boiynsha shekti mólsherlemeler sondai-aq jetkilikti kapitaldandyrylmaǵan bankter úshin de belgilenedi. Bul rette mólsherlemelerdiń aitarlyqtai qubylýyn jáne salymdardyń depozit naryǵynda bir bankten ekinshi bankke aǵylýyn boldyrmaý maqsatynda barlyq bankter úshin júielik táýekelge arnalǵan jarna engizildi. Onyń mólsheri olardyń mólsherlemeleriniń naryqtyq deńgeiden qanshalyqty aýytqyǵandyǵyna táýeldi. Bul tiimdi shara boldy jáne depozit naryǵynda naryqtyq mehanimderdi iske qosty – barlyq bankter shekti belgige sanaly túrde jáne baiyppen qarap, naryqtyq deńgeidi ustana bastady.
Yryqtandyrý jaǵyna qarai jasalatyn kelesi qadam – kapitaldanýy jaqsydan tómen bankter úshin teńgelik depozitter boiynsha shekti mólsherlemelerdi joiý. 2025 jyldyń 1 naýryzynan bastap, QDKBQ teńgelik depozitter boiynsha shekti mólsherlemelerdi belgilemeitin bolady. Kapitaldanýy jaqsydan tómen bankter sondai-aq ózderiniń depozittik saiasatyn basqa bankter sekildi naryqtyq jaǵdaiǵa sai belgileitin bolady. Sonymen birge eger kapitaldanýy jaqsydan tómen bankter ózderiniń depozitteri boiynsha mólsherlemelerdi aitarlyqtai ósiretin bolsa (naryqtyq mólsherlemege qaraǵanda joǵary+spred), bul bank júiesine qosymsha táýekelder bolyp tiedi. Osyǵan bailanysty mundai bankter júielik táýekel úshin tóleitin jarnaǵa qosymsha retinde mólsherlemelerdiń shekten tys asyrylý dárejesine jáne depozitterdi tartý kólemine qarai kóterińki jarna tóleitin bolady.
Atap ótý kerek, depozit naryǵyndaǵy mólsherlemelerdi retteý reformasyn júzege asyrýǵa bailanysty 2025 jyldyń aqpan aiynan bastap, QDKBQ sait betinde teńgelik depozitter boiysha shekti mólsherlemeler týraly aqparatty jariialaýdy toqtatady. Onyń ornyna 2025 jyldyń naýryz aiynan bastap, QDKBQ óziniń resmi saitynda bólshek saýdalyq depozit naryǵynda qalyptasqan naryqtyq mólsherlemeler týraly málimetterdi jariialaityn bolady. Shetel valiýtasyndaǵy depozitter boiynsha shekti mólsherlemeler áli de barlyq bankter úshin belgilenedi.
"Biz júrgizilgen reforma bankterge ózderiniń depozitteri boiynsha syiaqy mólsherlemelerin belgileý barysynda kóbirek erkindik beredi dep kútemiz. Teńgelik depozitter boiynsha mólsherlemeler naryqtyq faktorlardy eskere otyryp belgilenetin bolady. Al endi bankter úshin mólsherlemelerdi belgileý barysynda ustanatyn basty baǵdar – naryqtyq mólsherleme. Onyń kólemin naryqtyń barlyq qatysýshylary belgileidi. Bul bankter arasynda adal básekelestiktiń damýyna jaǵdai jasaidy jáne bólshek saýdalyq depozit naryǵynyń, ásirese sanaýly bankter ǵana qatysatyn segmenttiń damýyna jańa serpin beredi", – deidi QDKBQ basshysy Ádil Ótembaev.
Aitalyq, mysaly, qazirgi ýaqytta merzimi 12 aidan asatyn merzimdi jáne jinaq salymdardy tartý kólemi mardymsyz, biraq molaitýǵa áleýet jetkilikti. Teńgelik depozitter boiynsha mólsherlemelerdiń shegi joiylǵanymen, júielik táýekel úshin tólenetin jarna men kóterińki jarna teńestirýshi qyzmetin atqarady jáne bankterdi depozitter boiynsha mólsherlemelerdi shekten tys kóterý nietinen bas tartqyzady. Bul QDKBQ-nyń qarjylyq turaqtylyqqa járdemdesý boiynsha mindetterimen úilesedi.
Buǵan deiin saitymyzda "2024 jyldyń basynan beri kólemi 15 mln teńgeden bastalatyn depozitter sany 19,2%-ǵa ulǵaidy" degen maqala jariialanǵan. Sondai-aq Kaspi jeke tulǵalardyń depozit naryǵynda Halyk Bank pen Bank TsentrKreditten qalyp qoiǵany da habarlanǵan.
