Aýyl sharýashylyǵy ministrligi sý resýrstary komitetiniń eks-tóraǵasy Islam Ábishev Dalanews.kz tilshisine elimizdegi qazirgi kúrdeli ahýalǵa qatysty pikir-paiymyn jetkizdi.
Ol sý tasqyny halyqqa óte aýyr tiip jatqanyn aityp, ózi ómirinde osyndai úsh sý tasqynyn basymnan ótkizgenin atap ótti.
«Sondyqtan halyqtyń qazirgi tańda qandai qiyn kúidi basynan ótkerip jatqanyn túsinemin. Óitkeni, osyndai sátterde turǵyndardyń qasynan tabylyp, úi-jaiyn rettep, mashaqattardy eńserýge birge jumylǵanbyz.
Al qazirgi ahýalǵa kelsek, eshkimniń atyn atap, túsin tústep, kinálaýdan aýlaqpyn. Dese de, ózimniń tájiribemmen bóliseiin, qai aimaqtaǵy sý tasqynyn alyp qarasaq ta, aǵynnyń biiktigi 1-1,5 metrden artyq emes. Endi osy tasqynnan qutylýdyń jolyn izdesek, logika men matematikalyq turǵydan az-kem oilansaq jetkilikti. Kez kelgen adam taýyp alady. Qai aimaqty alyp qarasaq ta, sý deńgeii jańaǵyndai, 1-1,5 metr. Ózenge quiar tustarynda ǵana osydan biik shyǵar.
Taǵy oilanaiyq, eldi mekender men aýyldar qandai jerde ornalasýy múmkin? Kóbine qyrattarda, iaǵni bir jaǵy biikteý, bir jaǵy tómendeý keledi, iá. Sonyń joǵary jaǵyna – taý jaq betkeige qiialap bóget ornata sal. Bitti! Taýdan túsken tasqyn sol bógetti jaǵalap, aýyldy ainalyp ótip kete beredi. Al aýyl ishindegi qar sondai qaýip týdyrmaidy, jyra-jyramen aǵyp ketedi», - dedi Islam Ábishev.
Ol Batys, Ortalyq Qazaqstan aimaqtaryndaǵy qyraty joq, tegis eldi mekender týraly da oiyn jetkizdi. Sala mamanynyń paiymynsha, ondai jerlerge ainaldyra bóget salý kerek. Topyraq alynǵan aryqty aýyldyń syrtyna qaldyryp, ishki jaǵyn kólbeý qylǵan jón. Sodan soń, shólge tózimdi qaraǵashtardy otyrǵyzyp tastaý qajet. Ol tusqa sý molynan jinalǵandyqtan, aǵashtar jetilip ósip ketedi ári bógettiń buzylmaýyna, topyraq eroziiasynyń bolmaýyna septesedi.
«Úshinshi, sýǵa ketken aýdan ortalyqtary bar. Olardyń qai-qaisynda da jeriniń jaǵdaiyna qarai paida bolatyn qar men jańbyr sýyn túrli tásilder arqyly baǵyttap otyrý kerek. Oblys ortalyqtarynda da sondai, qańtar, aqpan ailarynan sýdyń jinalatyn oryndaryn anyqtap, naqty sharalar qabyldaý qajet. Bul tusta sýdyń jinalatyn ornyn, jer jaǵdaiyn anyqtaýda asa qarjy shyǵyndap, qinalýdyń keregi joq, internetti, ondaǵy spýtniktik kartany paidalansaq, jetkilikti. Barlyǵy daiyn tur. Tek atqarylýy tiis jumys kólemin, barysyn eseptep shyǵý kerek. Qardyń qalyńdyǵyn, jaýýy múmkin jańbyrdy, kúrt ysyp ketýi múmkin temperatýrany esepke alyp, ol bir kúnde nemese úsh kúnde, bir aptada erise, ahýaldyń qalai órbitinin modeldeý qajet. Eger qaýip bolsa, anyqtalǵan sý joldaryna túrli tosqaýyldar qoiyp, tiisti is-sharalardy uiymdastyrǵan jón. Ásirese, sýdy qaladan nemese eldimekennen alyp shyǵatyn joldardy oilastyrý kerek. Sodan soń sý aǵyp ketetin kanaldar, aryqtar, qubyrlardy qys boiy, kún saiyn tazalap otyrýǵa keńes beremin», - dedi Islam Ábishev.
Sý resýrstary komitetiniń eks-tóraǵasy qalanyń ishindegi qardy qalanyń syrtyna shyǵaryp tastaýdyń mańyzyn da áńgimeledi. Keide qalyńdyǵy 5 sm qardyń ózi qaýip týdyrady. Jer tońyp turǵanda, kún kúrt ysityn bolsa, sol juqa qardyń ózi ábigerge salady eken.
«Bul aityp otyrǵandarym – qiialdan týǵan dúnieler emes. 2010 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynda alty aýdandy sý basty. Men ol kezde Óskemen qalasynyń ákimi edim. Osy aitqandarymnyń barlyǵyn men qańtar aiynan bastap iske asyrdym. Ómiri qary shyǵarylmaǵan Óskemende men qar shyǵara bastaǵanda, jergilikti turǵyndar ábden narazylyq tanytty. «Ábishev aqshany jep qoidy, bolmaityn iske jumsady», degender kóp boldy. Oblys ákimi bolǵan, marqum Berdibek Saparbaev ta meni shaqyryp alyp, qar shyǵarýdy toqtatýymdy mindettedi. Alaida, men jumysymdy jalǵastyra berdim, sýaǵar qubyrlarǵa qatyp qalǵan muzdardy kún saiyn eritip, tazalap otyrdym.
Naýryzdyń 20-syna taman aýa temperatýrasy kúrt kóterilip, alty aýdandy sý basty. Al Óskemende bir tamshy sý bolǵan joq», - dedi burynǵy sheneýnik.