اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتٸنٸڭ ەكس-تٶراعاسى يسلام ەبٸشەۆ Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە ەلٸمٸزدەگٸ قازٸرگٸ كٷردەلٸ احۋالعا قاتىستى پٸكٸر-پايىمىن جەتكٸزدٸ.
ول سۋ تاسقىنى حالىققا ٶتە اۋىر تيٸپ جاتقانىن ايتىپ, ٶزٸ ٶمٸرٸندە وسىنداي ٷش سۋ تاسقىنىن باسىمنان ٶتكٸزگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«سوندىقتان حالىقتىڭ قازٸرگٸ تاڭدا قانداي قيىن كٷيدٸ باسىنان ٶتكەرٸپ جاتقانىن تٷسٸنەمٸن. ٶيتكەنٸ, وسىنداي سەتتەردە تۇرعىنداردىڭ قاسىنان تابىلىپ, ٷي-جايىن رەتتەپ, ماشاقاتتاردى ەڭسەرۋگە بٸرگە جۇمىلعانبىز.
ال قازٸرگٸ احۋالعا كەلسەك, ەشكٸمنٸڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەپ, كٸنەلاۋدان اۋلاقپىن. دەسە دە, ٶزٸمنٸڭ تەجٸريبەممەن بٶلٸسەيٸن, قاي ايماقتاعى سۋ تاسقىنىن الىپ قاراساق تا, اعىننىڭ بيٸكتٸگٸ 1-1,5 مەتردەن ارتىق ەمەس. ەندٸ وسى تاسقىننان قۇتىلۋدىڭ جولىن ٸزدەسەك, لوگيكا مەن ماتەماتيكالىق تۇرعىدان از-كەم ويلانساق جەتكٸلٸكتٸ. كەز كەلگەن ادام تاۋىپ الادى. قاي ايماقتى الىپ قاراساق تا, سۋ دەڭگەيٸ جاڭاعىنداي, 1-1,5 مەتر. ٶزەنگە قۇيار تۇستارىندا عانا وسىدان بيٸك شىعار.
تاعى ويلانايىق, ەلدٸ مەكەندەر مەن اۋىلدار قانداي جەردە ورنالاسۋى مٷمكٸن? كٶبٸنە قىراتتاردا, ياعني بٸر جاعى بيٸكتەۋ, بٸر جاعى تٶمەندەۋ كەلەدٸ, يە. سونىڭ جوعارى جاعىنا – تاۋ جاق بەتكەيگە قييالاپ بٶگەت ورناتا سال. بٸتتٸ! تاۋدان تٷسكەن تاسقىن سول بٶگەتتٸ جاعالاپ, اۋىلدى اينالىپ ٶتٸپ كەتە بەرەدٸ. ال اۋىل ٸشٸندەگٸ قار سونداي قاۋٸپ تۋدىرمايدى, جىرا-جىرامەن اعىپ كەتەدٸ», - دەدٸ يسلام ەبٸشەۆ.
ول باتىس, ورتالىق قازاقستان ايماقتارىنداعى قىراتى جوق, تەگٸس ەلدٸ مەكەندەر تۋرالى دا ويىن جەتكٸزدٸ. سالا مامانىنىڭ پايىمىنشا, ونداي جەرلەرگە اينالدىرا بٶگەت سالۋ كەرەك. توپىراق الىنعان ارىقتى اۋىلدىڭ سىرتىنا قالدىرىپ, ٸشكٸ جاعىن كٶلبەۋ قىلعان جٶن. سودان سوڭ, شٶلگە تٶزٸمدٸ قاراعاشتاردى وتىرعىزىپ تاستاۋ قاجەت. ول تۇسقا سۋ مولىنان جينالعاندىقتان, اعاشتار جەتٸلٸپ ٶسٸپ كەتەدٸ ەرٸ بٶگەتتٸڭ بۇزىلماۋىنا, توپىراق ەروزيياسىنىڭ بولماۋىنا سەپتەسەدٸ.
«ٷشٸنشٸ, سۋعا كەتكەن اۋدان ورتالىقتارى بار. ولاردىڭ قاي-قايسىندا دا جەرٸنٸڭ جاعدايىنا قاراي پايدا بولاتىن قار مەن جاڭبىر سۋىن تٷرلٸ تەسٸلدەر ارقىلى باعىتتاپ وتىرۋ كەرەك. وبلىس ورتالىقتارىندا دا سونداي, قاڭتار, اقپان ايلارىنان سۋدىڭ جينالاتىن ورىندارىن انىقتاپ, ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. بۇل تۇستا سۋدىڭ جينالاتىن ورنىن, جەر جاعدايىن انىقتاۋدا اسا قارجى شىعىنداپ, قينالۋدىڭ كەرەگٸ جوق, ينتەرنەتتٸ, ونداعى سپۋتنيكتٸك كارتانى پايدالانساق, جەتكٸلٸكتٸ. بارلىعى دايىن تۇر. تەك اتقارىلۋى تيٸس جۇمىس كٶلەمٸن, بارىسىن ەسەپتەپ شىعۋ كەرەك. قاردىڭ قالىڭدىعىن, جاۋۋى مٷمكٸن جاڭبىردى, كٷرت ىسىپ كەتۋٸ مٷمكٸن تەمپەراتۋرانى ەسەپكە الىپ, ول بٸر كٷندە نەمەسە ٷش كٷندە, بٸر اپتادا ەرٸسە, احۋالدىڭ قالاي ٶربيتٸنٸن مودەلدەۋ قاجەت. ەگەر قاۋٸپ بولسا, انىقتالعان سۋ جولدارىنا تٷرلٸ توسقاۋىلدار قويىپ, تيٸستٸ ٸس-شارالاردى ۇيىمداستىرعان جٶن. ەسٸرەسە, سۋدى قالادان نەمەسە ەلدٸمەكەننەن الىپ شىعاتىن جولداردى ويلاستىرۋ كەرەك. سودان سوڭ سۋ اعىپ كەتەتٸن كانالدار, ارىقتار, قۇبىرلاردى قىس بويى, كٷن سايىن تازالاپ وتىرۋعا كەڭەس بەرەمٸن», - دەدٸ يسلام ەبٸشەۆ.
سۋ رەسۋرستارى كوميتەتٸنٸڭ ەكس-تٶراعاسى قالانىڭ ٸشٸندەگٸ قاردى قالانىڭ سىرتىنا شىعارىپ تاستاۋدىڭ ماڭىزىن دا ەڭگٸمەلەدٸ. كەيدە قالىڭدىعى 5 سم قاردىڭ ٶزٸ قاۋٸپ تۋدىرادى. جەر توڭىپ تۇرعاندا, كٷن كٷرت ىسيتىن بولسا, سول جۇقا قاردىڭ ٶزٸ ەبٸگەرگە سالادى ەكەن.
«بۇل ايتىپ وتىرعاندارىم – قييالدان تۋعان دٷنيەلەر ەمەس. 2010 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا التى اۋداندى سۋ باستى. مەن ول كەزدە ٶسكەمەن قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەدٸم. وسى ايتقاندارىمنىڭ بارلىعىن مەن قاڭتار ايىنان باستاپ ٸسكە اسىردىم. ٶمٸرٸ قارى شىعارىلماعان ٶسكەمەندە مەن قار شىعارا باستاعاندا, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار ەبدەن نارازىلىق تانىتتى. «ەبٸشەۆ اقشانى جەپ قويدى, بولمايتىن ٸسكە جۇمسادى», دەگەندەر كٶپ بولدى. وبلىس ەكٸمٸ بولعان, مارقۇم بەردٸبەك ساپارباەۆ تا مەنٸ شاقىرىپ الىپ, قار شىعارۋدى توقتاتۋىمدى مٸندەتتەدٸ. الايدا, مەن جۇمىسىمدى جالعاستىرا بەردٸم, سۋاعار قۇبىرلارعا قاتىپ قالعان مۇزداردى كٷن سايىن ەرٸتٸپ, تازالاپ وتىردىم.
ناۋرىزدىڭ 20-سىنا تامان اۋا تەمپەراتۋراسى كٷرت كٶتەرٸلٸپ, التى اۋداندى سۋ باستى. ال ٶسكەمەندە بٸر تامشى سۋ بولعان جوق», - دەدٸ بۇرىنعى شەنەۋنٸك.
