QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi ótken jyldyń qorytyndysyn shyǵaryp, qadaǵalaý saiasatynyń negizgi basymdyqtaryn, sondai-aq bank sektoryn damytýdyń 2025 jylǵa arnalǵan negizgi baǵyttaryn usyndy. Bul týraly agenttik tóraiymy Mádina Ábilqasymovanyń ekinshi deńgeidegi bankterdiń basshylarymen kezdesýi kezinde málim boldy, dep jazady Dalanews.kz.
Bank sektory memlekettiń ekonomikalyq maqsattaryn belsendi qoldai otyryp, ósý men turaqtylyqty saqtap otyr. Sektor aktivteri 19,7%-ǵa (10,1 trln teńge) ósti jáne bankterdiń nesie portfelin jáne memlekettik baǵaly qaǵazdar portfelin ulǵaitýy esebinen 61,6 trln teńgege jetti. NPL qaryzdarynyń deńgeii (90+) 3,1%-dy qurady.
Kezdesý barysynda SREP jańartylǵan ádisnamasy boiynsha jyl saiynǵy qadaǵalap baǵalaýdyń nátijeleri talqylandy, onyń sheńberinde táýekel-menedjment jáne korporativtik basqarý júieleriniń bolýyn «formaldy» baǵalaýdan bankterdiń ishki protsesteri egjei-tegjeili taldaýǵa kóshirildi. SREP protsesin Agenttik avtomattandyrady, bul qadaǵalaý qyzmetin tsifrlandyrýdaǵy mańyzdy qadam boldy. Baǵalaý qorytyndysy boiynsha bankterdiń biznes-protsesterindegi eleýli oń ózgerister atap ótildi. Táýekelderdi basqarý men ishki baqylaýda progress bar, sonymen birge jekelegen protsesterdi jaqsartýǵa bolady.
Turaqty AQR jáne qadaǵalap stress-testileýge erekshe nazar aýdaryldy. AQR qorytyndysy boiynsha bankterdiń kredittik portfeliniń sapasyn arttyrý baiqalady. Bul portfeldiń jalpy ósimine, jeke portfelder boiynsha qaryz alýshylardyń qarjylyq jaǵdaiynyń jaqsarýyna, sondai-aq problemalyq bereshekti retteý jónindegi bankterdiń jumysyna bailanysty. 11 bank boiynsha kapital jetkiliktiliginiń jalpy deńgeiin baǵalaý 17,4%-dan 16,3%-ǵa deiin tómendedi, bul retteýshi minimýmnan edáýir asyp tústi. Sonymen qatar turaqty AQR ótkizý BICRA (Bank sektorynyń sala jáne el boiynsha táýekelderin baǵalaý) reitinginde eldiń reitingin jaqsartý faktorlarynyń birine ainaldy.
Qadaǵalap stress-testileý nátijeleri bank sektorynyń ornyqtylyǵyn rastaidy, ony halyqaralyq uiymdar men reitingtik agenttikter de eskeredi.
Agenttik tóraiymy SREP jáne AQR nátijeleri boiynsha bankterge jeke qadaǵalaý ústemeaqysynyń qoldanylǵanyn atap ótti. Jalpy alǵanda, barlyq bankterdiń kapital deńgeii jetkilikti jáne eń tómengi normativterdi buzbaidy.
Agenttik keshendi tekserýlerden alshaqtap, negizgi táýekelderdi naqty baǵalaý jáne qadaǵalaý tiimdiligin arttyrý úshin SREP jáne AQR quraldaryn paidalana otyryp, táýekelge baǵdarlanǵan tásildi qoldanady. 2025 jyly qadaǵalaý qyzmetiniń negizgi baǵyttary korporativtik basqarý, paiyzdyq, operatsiialyq, kredittik, modeldik táýekelder, sondai-aq KJ/TQQ jáne sanktsiialar bolady.
Shoǵyrlandyrylǵan qadaǵalaýdyń tiimdiligin arttyrý maqsatynda agenttik prýdentsiialyq normativterdi jetildirdi – bank konglomeraty qatysýshylarynyń menshikti kapitalyna qoiylatyn eń tómengi talaptardy neǵurlym dál baǵalaýdy qamtamasyz etý úshin konglomerattyń menshikti kapitalynyń jetkiliktiligin esepteýdiń jańa tártibi engizildi. Bank konglomerattary úshin táýekelderdi basqarý jáne ishki baqylaý júielerine qoiylatyn talaptar belgilendi.
Sondai-aq agenttik júielik emes bankter úshin konservatsiialyq býferdiń mólsherin 2%-dan 2,5%-ǵa deiin ulǵaitty, táýekelderdi tiimdi basqarý úshin kreditter boiynsha NPL anyqtamasy keńeitildi, tikelei REPO operatsiialary shekteldi, kapital jáne kredittik táýekel boiynsha aqparatty jariia etý kezeń-kezeńimen engizilýde.
Memleket basshysynyń elge senimdi sheteldik úsh bankti tartý boiynsha tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde jáne bank sektoryndaǵy básekelestikti kúsheitý úshin Agenttik sheteldik bankterdiń filialdaryn ashý úshin talaptardy jeńildetý boiynsha zańnamalyq túzetýler ázirledi.
Agenttik basshysy ekinshi deńgeidegi bankterdiń ekonomikaǵa kredit berýin yntalandyrý úshin retteýshiniń qajetti retteýshilik jáne zańnamalyq sharalar qabyldaitynyn atap ótti. Kapitaldy bosatý úshin bizneske beriletin kreditterdi táýekel-saralaý koeffitsientteri tómendetildi, proviziialardy esepteý jónindegi talaptar jeńildetildi, kepilder boiynsha ótimdilik koeffitsientteri arttyryldy, enshiles sheteldik bankter úshin kredit berý múmkindikteri keńeitildi.
Biyl menshikti kapital jetkiliktiligi normativterin eseptegen kezde táýekel-saralaý koeffitsientterin tómendetý, ShOB kreditterine kepildik berý júiesin engizý, sindikattalǵan kreditteý jáne qosa qarjylandyrý tetigi arqyly iri investitsiialyq jáne infraqurylymdyq jobalarǵa kredit berý, sondai-aq korporativtik bankrottyq tetigin jetildirý kózdelip otyr.
Sondai-aq, kezdesý barysynda zań jobasyna engizilgen jáne Parlament depýtattarynyń qaraýyndaǵy qarjy naryǵyndaǵy alaiaqtyqqa qarsy is-qimyl sharalary atap kórsetildi.
Agenttik basshysy biyl kredit berýdi yntalandyrýǵa jáne bankterge retteýshilik júktemeni azaitýǵa eleýli túrde kóńil bólinetinin atap ótti. Bankter týraly jańa zań ázirleý negizgi basymdyqqa ainalady. Qujatty daiyndaý sheńberinde zańnamany retteý men jetildirýdiń ózekti máselelerin talqylaý úshin naryq qatysýshylarymen apta saiyn kezdesýler ótkizý josparlanyp otyr.
Qadaǵalaý saiasatyn jáne bank sektoryn damytýdyń negizgi baǵyttaryn talqylaý barysynda bankter men Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń ókilderi qosymsha usynystar aitty.
Naryqpen talqylaýdy eskere otyryp pysyqtalǵan Bank sektoryn qadaǵalaý saiasatynyń 2025 jylǵa arnalǵan negizgi basymdyqtary agenttiktiń resmi saitynda jariialanatyny da naqtylanady.
Buǵan deiin saitymyzda "Qazaqstandyqtar bir jyl ishinde Ózbekstan men Reseige 230 mlrd teńge aýdarǵan" degen material jariialandy. Sondai-aq elimizde endi mólsherlemesi arzan avtonesieni alý ońaiyraq bolatyny da jazǵanbyz.
