قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ, قاداعالاۋ ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارىن, سونداي-اق بانك سەكتورىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا ارنالعان نەگٸزگٸ باعىتتارىن ۇسىندى. بۇل تۋرالى اگەنتتٸك تٶرايىمى مەدينا ەبٸلقاسىموۆانىڭ ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋٸ كەزٸندە مەلٸم بولدى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
بانك سەكتورى مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق ماقساتتارىن بەلسەندٸ قولداي وتىرىپ, ٶسۋ مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاپ وتىر. سەكتور اكتيۆتەرٸ 19,7%-عا (10,1 ترلن تەڭگە) ٶستٸ جەنە بانكتەردٸڭ نەسيە پورتفەلٸن جەنە مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار پورتفەلٸن ۇلعايتۋى ەسەبٸنەن 61,6 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. NPL قارىزدارىنىڭ دەڭگەيٸ (90+) 3,1%-دى قۇرادى.
كەزدەسۋ بارىسىندا SREP جاڭارتىلعان ەدٸسناماسى بويىنشا جىل سايىنعى قاداعالاپ باعالاۋدىڭ نەتيجەلەرٸ تالقىلاندى, ونىڭ شەڭبەرٸندە تەۋەكەل-مەنەدجمەنت جەنە كورپوراتيۆتٸك باسقارۋ جٷيەلەرٸنٸڭ بولۋىن «فورمالدى» باعالاۋدان بانكتەردٸڭ ٸشكٸ پروتسەستەرٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ تالداۋعا كٶشٸرٸلدٸ. SREP پروتسەسٸن اگەنتتٸك اۆتوماتتاندىرادى, بۇل قاداعالاۋ قىزمەتٸن تسيفرلاندىرۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. باعالاۋ قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەردٸڭ بيزنەس-پروتسەستەرٸندەگٸ ەلەۋلٸ وڭ ٶزگەرٸستەر اتاپ ٶتٸلدٸ. تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ مەن ٸشكٸ باقىلاۋدا پروگرەسس بار, سونىمەن بٸرگە جەكەلەگەن پروتسەستەردٸ جاقسارتۋعا بولادى.
تۇراقتى AQR جەنە قاداعالاپ سترەسس-تەستٸلەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. AQR قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەردٸڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ بايقالادى. بۇل پورتفەلدٸڭ جالپى ٶسٸمٸنە, جەكە پورتفەلدەر بويىنشا قارىز الۋشىلاردىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, سونداي-اق پروبلەمالىق بەرەشەكتٸ رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ بانكتەردٸڭ جۇمىسىنا بايلانىستى. 11 بانك بويىنشا كاپيتال جەتكٸلٸكتٸلٸگٸنٸڭ جالپى دەڭگەيٸن باعالاۋ 17,4%-دان 16,3%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ, بۇل رەتتەۋشٸ مينيمۋمنان ەدەۋٸر اسىپ تٷستٸ. سونىمەن قاتار تۇراقتى AQR ٶتكٸزۋ BICRA (بانك سەكتورىنىڭ سالا جەنە ەل بويىنشا تەۋەكەلدەرٸن باعالاۋ) رەيتينگٸندە ەلدٸڭ رەيتينگٸن جاقسارتۋ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى.
قاداعالاپ سترەسس-تەستٸلەۋ نەتيجەلەرٸ بانك سەكتورىنىڭ ورنىقتىلىعىن راستايدى, ونى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن رەيتينگتٸك اگەنتتٸكتەر دە ەسكەرەدٸ.
اگەنتتٸك تٶرايىمى SREP جەنە AQR نەتيجەلەرٸ بويىنشا بانكتەرگە جەكە قاداعالاۋ ٷستەمەاقىسىنىڭ قولدانىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. جالپى العاندا, بارلىق بانكتەردٸڭ كاپيتال دەڭگەيٸ جەتكٸلٸكتٸ جەنە ەڭ تٶمەنگٸ نورماتيۆتەردٸ بۇزبايدى.
اگەنتتٸك كەشەندٸ تەكسەرۋلەردەن الشاقتاپ, نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەردٸ ناقتى باعالاۋ جەنە قاداعالاۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن SREP جەنە AQR قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, تەۋەكەلگە باعدارلانعان تەسٸلدٸ قولدانادى. 2025 جىلى قاداعالاۋ قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى كورپوراتيۆتٸك باسقارۋ, پايىزدىق, وپەراتسييالىق, كرەديتتٸك, مودەلدٸك تەۋەكەلدەر, سونداي-اق كج/تقق جەنە سانكتسييالار بولادى.
شوعىرلاندىرىلعان قاداعالاۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا اگەنتتٸك پرۋدەنتسييالىق نورماتيۆتەردٸ جەتٸلدٸردٸ – بانك كونگلومەراتى قاتىسۋشىلارىنىڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالىنا قويىلاتىن ەڭ تٶمەنگٸ تالاپتاردى نەعۇرلىم دەل باعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كونگلومەراتتىڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالىنىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸگٸن ەسەپتەۋدٸڭ جاڭا تەرتٸبٸ ەنگٸزٸلدٸ. بانك كونگلومەراتتارى ٷشٸن تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جەنە ٸشكٸ باقىلاۋ جٷيەلەرٸنە قويىلاتىن تالاپتار بەلگٸلەندٸ.
سونداي-اق اگەنتتٸك جٷيەلٸك ەمەس بانكتەر ٷشٸن كونسەرۆاتسييالىق بۋفەردٸڭ مٶلشەرٸن 2%-دان 2,5%-عا دەيٸن ۇلعايتتى, تەۋەكەلدەردٸ تيٸمدٸ باسقارۋ ٷشٸن كرەديتتەر بويىنشا NPL انىقتاماسى كەڭەيتٸلدٸ, تٸكەلەي رەپو وپەراتسييالارى شەكتەلدٸ, كاپيتال جەنە كرەديتتٸك تەۋەكەل بويىنشا اقپاراتتى جارييا ەتۋ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەنگٸزٸلۋدە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلگە سەنٸمدٸ شەتەلدٸك ٷش بانكتٸ تارتۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرٸندە جەنە بانك سەكتورىنداعى بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋ ٷشٸن اگەنتتٸك شەتەلدٸك بانكتەردٸڭ فيليالدارىن اشۋ ٷشٸن تالاپتاردى جەڭٸلدەتۋ بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر ەزٸرلەدٸ.
اگەنتتٸك باسشىسى ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋٸن ىنتالاندىرۋ ٷشٸن رەتتەۋشٸنٸڭ قاجەتتٸ رەتتەۋشٸلٸك جەنە زاڭنامالىق شارالار قابىلدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. كاپيتالدى بوساتۋ ٷشٸن بيزنەسكە بەرٸلەتٸن كرەديتتەردٸ تەۋەكەل-سارالاۋ كوەففيتسيەنتتەرٸ تٶمەندەتٸلدٸ, پروۆيزييالاردى ەسەپتەۋ جٶنٸندەگٸ تالاپتار جەڭٸلدەتٸلدٸ, كەپٸلدەر بويىنشا ٶتٸمدٸلٸك كوەففيتسيەنتتەرٸ ارتتىرىلدى, ەنشٸلەس شەتەلدٸك بانكتەر ٷشٸن كرەديت بەرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كەڭەيتٸلدٸ.
بيىل مەنشٸكتٸ كاپيتال جەتكٸلٸكتٸلٸگٸ نورماتيۆتەرٸن ەسەپتەگەن كەزدە تەۋەكەل-سارالاۋ كوەففيتسيەنتتەرٸن تٶمەندەتۋ, شوب كرەديتتەرٸنە كەپٸلدٸك بەرۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ, سينديكاتتالعان كرەديتتەۋ جەنە قوسا قارجىلاندىرۋ تەتٸگٸ ارقىلى ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا كرەديت بەرۋ, سونداي-اق كورپوراتيۆتٸك بانكروتتىق تەتٸگٸن جەتٸلدٸرۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
سونداي-اق, كەزدەسۋ بارىسىندا زاڭ جوباسىنا ەنگٸزٸلگەن جەنە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىنداعى قارجى نارىعىنداعى الاياقتىققا قارسى ٸس-قيمىل شارالارى اتاپ كٶرسەتٸلدٸ.
اگەنتتٸك باسشىسى بيىل كرەديت بەرۋدٸ ىنتالاندىرۋعا جەنە بانكتەرگە رەتتەۋشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتۋعا ەلەۋلٸ تٷردە كٶڭٸل بٶلٸنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ ەزٸرلەۋ نەگٸزگٸ باسىمدىققا اينالادى. قۇجاتتى دايىنداۋ شەڭبەرٸندە زاڭنامانى رەتتەۋ مەن جەتٸلدٸرۋدٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋ ٷشٸن نارىق قاتىسۋشىلارىمەن اپتا سايىن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قاداعالاۋ ساياساتىن جەنە بانك سەكتورىن دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن تالقىلاۋ بارىسىندا بانكتەر مەن قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قوسىمشا ۇسىنىستار ايتتى.
نارىقپەن تالقىلاۋدى ەسكەرە وتىرىپ پىسىقتالعان بانك سەكتورىن قاداعالاۋ ساياساتىنىڭ 2025 جىلعا ارنالعان نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى اگەنتتٸكتٸڭ رەسمي سايتىندا جارييالاناتىنى دا ناقتىلانادى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "قازاقستاندىقتار بٸر جىل ٸشٸندە ٶزبەكستان مەن رەسەيگە 230 ملرد تەڭگە اۋدارعان" دەگەن ماتەريال جارييالاندى. سونداي-اق ەلٸمٸزدە ەندٸ مٶلشەرلەمەسٸ ارزان اۆتونەسيەنٸ الۋ وڭايىراق بولاتىنى دا جازعانبىز.
