Qazaqstannyń burynǵy premer-ministri Ákejan Qajygeldin 2007 jyly ákesiniń qazasyna bailanysty Qazaqstanǵa jasyryn kelgenin aitty. Bul týraly ol Azattyq radiosyna bergen suhbatynda málimdedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Saiasatkerdiń sózinshe, ol sol ýaqytta Qyrǵyzstan men Reseidiń kómegimen elge kirip, ákesin sońǵy saparǵa shyǵaryp salǵan.
"Qyrǵyzstan men Resei jaǵynan kómek jasap, jasyryn baryp, ózimniń qyzmetimdi atqaryp, túndeletip Resei arqyly qaita Eýropaǵa ushyp kettim.
Sodan keiin bir-eki ret Nurtaimen (red. Nurtai Ábiqai, burynǵy UQK tóraǵasy) skaip arqyly sóileskenim bar. Nurtaiǵa “shekaralaryń qamaýda emes, erkin kelip ketýge bolady” degenmin. Ol kezde eshqandai baqylaý bolǵan joq, qazir de joq. Odan keiin barmadym, sáti túspedii", - dedi Qajygeldin.
Suhbat barysynda Qajygeldin prezident Qasym-Jomart Toqaevqa elge oralý týraly ótinish jibermegenin málimdedi.
"Men Toqaevqa resmi túrde hat joldamadym. Sebebi Qazaqstandaǵy sot sheshimin moiyndaǵan joqpyn. Ony jalǵyz men emes, AQSh, Ulybritaniia, Frantsiia, Germaniia jáne Italiia sekildi bes memleket te moiyndamady. 2016 jyly Italiianyń bas prokýratýrasy Qazaqstanǵa meniń isimdi zertteý týraly hat jibergen, biraq jaýap bolmaǵan. Al Ulybritaniia meni "sottalmaǵan adam" dep tanyǵan resmi qaǵaz bergen", - dedi ol.
Qajygeldin elge oralý nemese sot sheshimin qaita qaraý máselesin kóterýge negiz joq ekenin aitty.
"Men eshkimnen suramaimyn. Ózderi bilsin. Toqaevtyń qolynda múmkindik bar, biraq ol ýádesin oryndai almady", - dedi burynǵy premer-ministr.
Sondai-aq saiasatker el men týǵan jerge degen saǵynyshyn jasyrmady.
"Týǵan jerdiń taýyn, tasyn, sýyn, qazaqtyń barlyq jerin saǵyndym. Ana tilimde hat jazamyn, oqimyn, biraq sóilesýge jattyǵý kerek. Alysta júrgende eń birinshi óz tilińdi saǵynasyń", - dedi ol.
Buǵan deiin
Eske salaiyq, buǵan deiin DALA INSIDE derekkózi Qazaqstannyń burynǵy premer-ministri, Eýroparlament bergen "Bostandyq pasportynyń" iesi ári eń yqpaldy saiasi emigranttardyń biri Ákejan Qajygeldinge qatysty reabilitatsiia (aqtaý) máselesi kelesi jyly bilik ishinde talqylanýy múmkin ekenin habarlaǵan edi.
Derekkózdiń aitýynsha, bul sheshim Qazaqstannyń saiasi júiesindegi jańa kezeńniń simvolyna ainalyp, eldiń demokratiialyq baǵyttaǵy ustanymyn kúsheitýi yqtimal.
"Ótken nárse ótti. Ákejan Maǵjanulyn aqtaý oryndy degen konstrýktivti oi bar. Bizdiń býynnyń bolashaq urpaqtyń aldynda osy máseleni sheship ketkeni durys. Qazaqstanǵa qaita ma, qaitpai ma - ol Qajygeldinniń jeke tańdaýy. Biraq Qazaqstan óz tarapynan onyń ústinen qozǵalǵan qylmystyq is pen sot sheshiminiń kúshin joiyp, alǵashqy qadamyn jasaityn ýaqyty keldi. Osy másele kelesi kóktemde ishki kabinetterde talqylanatyny jóninde habarym bar", - deidi DALA INSIDE derekkózi.
Derekkózdiń málimetinshe, Qajygeldinge reabilitatsiiany tek Joǵarǵy Sot bere alady, sebebi 2001 jyly dál osy sot ony qyzmettik ókiletin teris paidalandy jáne salyqtan jaltardy degen aiyppen syrttai 10 jylǵa sottaǵan bolatyn. Ol kezde Qajygeldin saiasi emigratsiiaǵa ketip, Londonda turaqtaǵan edi.
Keiin Eýroparlament pen halyqaralyq uiymdar ony saiasi bosqyn dep tanyp, júrip-turý erkindigin qamtamasyz etetin Freedom Passport bergen. Sondai-aq Qazaqstannyń Interpolǵa jasaǵan ótinishi joiylyp, eks-premerge qatysty dose Interpol bazasynan tolyq alynyp tastaldy.
2002 jyldan keiin Qajygeldinge qatysty qýdalaý báseńdedi. Derekkózdiń aitýynsha, sol jyldary Nazarbaev rejimi basty nazaryn Rahat Áliev pen Muhtar Ábilázovke aýdaryp, Qajygeldin saiasi belsendilikten góri konstrýktivti keńesshi róline jaqyndai bastaǵan.
"Sońǵy jyldary Ákejan Maǵjanuly el biligine qarsy ashyq oppozitsiialyq ustanymda bolǵan joq. Kerisinshe, 2019 jáne 2022 jyldary prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń baǵytyn qoldaitynyn ashyq aitty. Sondai-aq shetelge shyǵarylǵan zańsyz aktivterdi qaitarý isinde Qazaqstan prokýratýrasyna beiresmi túrde kómekteskeni týraly aqparat bar", - deidi derekkóz.
Málimetke sáikes, reabilitatsiia bastamasy Qajygeldin tarapynan túsýi kerek, iaǵni, ol nemese onyń zańdy ókili Joǵarǵy Sotqa resmi ótinish berýi tiis. Sot ótinishti qalyptasqan tártippen qaraidy.
"Qazir bilik kabinetterinde bul taqyryp boiynsha konsýltatsiialar bastalǵaly jatyr. Meniń bilýimshe, biliktegi eń yqpaldy bes tulǵanyń eshqaisysy Qajygeldinniń aqtalýyna qarsy emes. Tek osy bastamany naqty qolǵa alatyn, tehnikalyq protsesti júrgizetin adam qajet. Sondai-aq bilik tarapynan Qajygeldinge - “eger elge oralǵyńyz kelse jáne aqtalǵyńyz kelse, bastama ózińizden shyqsyn” degen ishara berilip otyr», - deidi derekkóz.
DALA INSIDE deregi boiynsha, eger bul protsess júzege assa, Ákejan Qajygeldinniń isi Qazaqstannyń saiasi tarihyndaǵy mańyzdy betburys bolýy múmkin. Reabilitatsiia arqyly el biligi demokratiialyq institýttardyń jumys istei bastaǵanyn kórsetýge jáne Eýropalyq odaqpen qarym-qatynasty nyǵaitýǵa úmit artyp otyr.
