قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترٸ ەكەجان قاجىگەلدين 2007 جىلى ەكەسٸنٸڭ قازاسىنا بايلانىستى قازاقستانعا جاسىرىن كەلگەنٸن ايتتى. بۇل تۋرالى ول ازاتتىق راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساياساتكەردٸڭ سٶزٸنشە, ول سول ۋاقىتتا قىرعىزستان مەن رەسەيدٸڭ كٶمەگٸمەن ەلگە كٸرٸپ, ەكەسٸن سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالعان.
"قىرعىزستان مەن رەسەي جاعىنان كٶمەك جاساپ, جاسىرىن بارىپ, ٶزٸمنٸڭ قىزمەتٸمدٸ اتقارىپ, تٷندەلەتٸپ رەسەي ارقىلى قايتا ەۋروپاعا ۇشىپ كەتتٸم.
سودان كەيٸن بٸر-ەكٸ رەت نۇرتايمەن (رەد. نۇرتاي ەبٸقاي, بۇرىنعى ۇقك تٶراعاسى) سكايپ ارقىلى سٶيلەسكەنٸم بار. نۇرتايعا “شەكارالارىڭ قاماۋدا ەمەس, ەركٸن كەلٸپ كەتۋگە بولادى” دەگەنمٸن. ول كەزدە ەشقانداي باقىلاۋ بولعان جوق, قازٸر دە جوق. ودان كەيٸن بارمادىم, سەتٸ تٷسپەدٸٸ", - دەدٸ قاجىگەلدين.
سۇحبات بارىسىندا قاجىگەلدين پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا ەلگە ورالۋ تۋرالى ٶتٸنٸش جٸبەرمەگەنٸن مەلٸمدەدٸ.
"مەن توقاەۆقا رەسمي تٷردە حات جولدامادىم. سەبەبٸ قازاقستانداعى سوت شەشٸمٸن مويىنداعان جوقپىن. ونى جالعىز مەن ەمەس, اقش, ۇلىبريتانييا, فرانتسييا, گەرمانييا جەنە يتالييا سەكٸلدٸ بەس مەملەكەت تە مويىندامادى. 2016 جىلى يتالييانىڭ باس پروكۋراتۋراسى قازاقستانعا مەنٸڭ ٸسٸمدٸ زەرتتەۋ تۋرالى حات جٸبەرگەن, بٸراق جاۋاپ بولماعان. ال ۇلىبريتانييا مەنٸ "سوتتالماعان ادام" دەپ تانىعان رەسمي قاعاز بەرگەن", - دەدٸ ول.
قاجىگەلدين ەلگە ورالۋ نەمەسە سوت شەشٸمٸن قايتا قاراۋ مەسەلەسٸن كٶتەرۋگە نەگٸز جوق ەكەنٸن ايتتى.
"مەن ەشكٸمنەن سۇرامايمىن. ٶزدەرٸ بٸلسٸن. توقاەۆتىڭ قولىندا مٷمكٸندٸك بار, بٸراق ول ۋەدەسٸن ورىنداي المادى", - دەدٸ بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق ساياساتكەر ەل مەن تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشىن جاسىرمادى.
"تۋعان جەردٸڭ تاۋىن, تاسىن, سۋىن, قازاقتىڭ بارلىق جەرٸن ساعىندىم. انا تٸلٸمدە حات جازامىن, وقيمىن, بٸراق سٶيلەسۋگە جاتتىعۋ كەرەك. الىستا جٷرگەندە ەڭ بٸرٸنشٸ ٶز تٸلٸڭدٸ ساعىناسىڭ", - دەدٸ ول.
بۇعان دەيٸن
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن DALA INSIDE دەرەككٶزٸ قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترٸ, ەۋروپارلامەنت بەرگەن "بوستاندىق پاسپورتىنىڭ" يەسٸ ەرٸ ەڭ ىقپالدى ساياسي ەميگرانتتاردىڭ بٸرٸ ەكەجان قاجىگەلدينگە قاتىستى رەابيليتاتسييا (اقتاۋ) مەسەلەسٸ كەلەسٸ جىلى بيلٸك ٸشٸندە تالقىلانۋى مٷمكٸن ەكەنٸن حابارلاعان ەدٸ.
دەرەككٶزدٸڭ ايتۋىنشا, بۇل شەشٸم قازاقستاننىڭ ساياسي جٷيەسٸندەگٸ جاڭا كەزەڭنٸڭ سيمۆولىنا اينالىپ, ەلدٸڭ دەموكراتييالىق باعىتتاعى ۇستانىمىن كٷشەيتۋٸ ىقتيمال.
"ٶتكەن نەرسە ٶتتٸ. ەكەجان ماعجانۇلىن اقتاۋ ورىندى دەگەن كونسترۋكتيۆتٸ وي بار. بٸزدٸڭ بۋىننىڭ بولاشاق ۇرپاقتىڭ الدىندا وسى مەسەلەنٸ شەشٸپ كەتكەنٸ دۇرىس. قازاقستانعا قايتا ما, قايتپاي ما - ول قاجىگەلديننٸڭ جەكە تاڭداۋى. بٸراق قازاقستان ٶز تاراپىنان ونىڭ ٷستٸنەن قوزعالعان قىلمىستىق ٸس پەن سوت شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن جويىپ, العاشقى قادامىن جاسايتىن ۋاقىتى كەلدٸ. وسى مەسەلە كەلەسٸ كٶكتەمدە ٸشكٸ كابينەتتەردە تالقىلاناتىنى جٶنٸندە حابارىم بار", - دەيدٸ DALA INSIDE دەرەككٶزٸ.
دەرەككٶزدٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قاجىگەلدينگە رەابيليتاتسييانى تەك جوعارعى سوت بەرە الادى, سەبەبٸ 2001 جىلى دەل وسى سوت ونى قىزمەتتٸك ٶكٸلەتٸن تەرٸس پايدالاندى جەنە سالىقتان جالتاردى دەگەن ايىپپەن سىرتتاي 10 جىلعا سوتتاعان بولاتىن. ول كەزدە قاجىگەلدين ساياسي ەميگراتسيياعا كەتٸپ, لوندوندا تۇراقتاعان ەدٸ.
كەيٸن ەۋروپارلامەنت پەن حالىقارالىق ۇيىمدار ونى ساياسي بوسقىن دەپ تانىپ, جٷرٸپ-تۇرۋ ەركٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن Freedom Passport بەرگەن. سونداي-اق قازاقستاننىڭ ينتەرپولعا جاساعان ٶتٸنٸشٸ جويىلىپ, ەكس-پرەمەرگە قاتىستى دوسە ينتەرپول بازاسىنان تولىق الىنىپ تاستالدى.
2002 جىلدان كەيٸن قاجىگەلدينگە قاتىستى قۋدالاۋ بەسەڭدەدٸ. دەرەككٶزدٸڭ ايتۋىنشا, سول جىلدارى نازارباەۆ رەجيمٸ باستى نازارىن راحات ەليەۆ پەن مۇحتار ەبٸلەزوۆكە اۋدارىپ, قاجىگەلدين ساياسي بەلسەندٸلٸكتەن گٶرٸ كونسترۋكتيۆتٸ كەڭەسشٸ رٶلٸنە جاقىنداي باستاعان.
"سوڭعى جىلدارى ەكەجان ماعجانۇلى ەل بيلٸگٸنە قارسى اشىق وپپوزيتسييالىق ۇستانىمدا بولعان جوق. كەرٸسٸنشە, 2019 جەنە 2022 جىلدارى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باعىتىن قولدايتىنىن اشىق ايتتى. سونداي-اق شەتەلگە شىعارىلعان زاڭسىز اكتيۆتەردٸ قايتارۋ ٸسٸندە قازاقستان پروكۋراتۋراسىنا بەيرەسمي تٷردە كٶمەكتەسكەنٸ تۋرالى اقپارات بار", - دەيدٸ دەرەككٶز.
مەلٸمەتكە سەيكەس, رەابيليتاتسييا باستاماسى قاجىگەلدين تاراپىنان تٷسۋٸ كەرەك, ياعني, ول نەمەسە ونىڭ زاڭدى ٶكٸلٸ جوعارعى سوتقا رەسمي ٶتٸنٸش بەرۋٸ تيٸس. سوت ٶتٸنٸشتٸ قالىپتاسقان تەرتٸپپەن قارايدى.
"قازٸر بيلٸك كابينەتتەرٸندە بۇل تاقىرىپ بويىنشا كونسۋلتاتسييالار باستالعالى جاتىر. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, بيلٸكتەگٸ ەڭ ىقپالدى بەس تۇلعانىڭ ەشقايسىسى قاجىگەلديننٸڭ اقتالۋىنا قارسى ەمەس. تەك وسى باستامانى ناقتى قولعا الاتىن, تەحنيكالىق پروتسەستٸ جٷرگٸزەتٸن ادام قاجەت. سونداي-اق بيلٸك تاراپىنان قاجىگەلدينگە - “ەگەر ەلگە ورالعىڭىز كەلسە جەنە اقتالعىڭىز كەلسە, باستاما ٶزٸڭٸزدەن شىقسىن” دەگەن يشارا بەرٸلٸپ وتىر», - دەيدٸ دەرەككٶز.
DALA INSIDE دەرەگٸ بويىنشا, ەگەر بۇل پروتسەسس جٷزەگە اسسا, ەكەجان قاجىگەلديننٸڭ ٸسٸ قازاقستاننىڭ ساياسي تاريحىنداعى ماڭىزدى بەتبۇرىس بولۋى مٷمكٸن. رەابيليتاتسييا ارقىلى ەل بيلٸگٸ دەموكراتييالىق ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىس ٸستەي باستاعانىن كٶرسەتۋگە جەنە ەۋروپالىق وداقپەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا ٷمٸت ارتىپ وتىر.
