Eń bastysy, shyndyqty jaiyp salǵany qashan bolyp edi?
- Alysqa barmai-aq, ótken jyly Arysta qoima jarylǵanda halyq ózin óz kúshimen kóshirdi emes pe? Odan da asqan soraqylyq bolǵan, mysaly. Eshqandai koronavirýssyz-aq bizdiń dárigerler Shymkent aýrýhanalarynda 150-ge jýyq balaǵa VICh-infektsiia juqtyryp alǵan. Al jergilikti bilik bul jaǵdaidy jurtshylyqtan jasyryp qalýǵa baryn salǵan bolatyn.
Al endi Qazaqstannyń bir jerinde koronavirýs indeti bastalǵan jaǵdaida odan ary qarai ne bolýy múmkin ekenin kóz aldymyzǵa elesteteiik. Aýrýhanaǵa kelgen adamǵa diagnozdyń durys qoiylmaýy qateri bizdiń elde óte joǵary, óitkeni qazaqstandyq meditsinanyń deńgeii katastrofalyq jaǵdaida, ásirese shalǵai óńirlerde.
Qate diagnoz, karantinniń joqtyǵy, gigiena deńgeiiniń tómendigi (kei jerlerde tipti taza sý joq, dárethanalar dalada) úlken qiyndyqtarǵa ákeledi.
Qazaqstanda qaýipti infektsiialarmen jumys isteýge úiretilgen qansha dáriger men medbike bar? Qytai birneshe myńdaǵan áskeri dárigerlerdi jinap alyp, Ýhanǵa jóneltti. Al Qazaqstan ne istemek?
Al bilik qoǵamǵa bul aqparatty qalai jetkizbek? Buǵan deiingi tótenshe jaǵdailar kórsetkendei, bizdiń sheneýnikterdiń mundai jaǵdaida áreket qylýdyń qalyptasqan dástúri bar.
Birinshiden, túk bolmaǵandai úndemei otyrý. Eger aqparat áleýmettik jelilerge tarap ketse, qaýipti tómen etip kórsetýge tyrysý men "jalǵan aqparat taratqandardy" qorqytýǵa kirisedi. Al jaǵdai ábden ýshyqqanda bolǵan jaǵdaiǵa jaýapkershilikti bir-birine artý úshin jantalasa bastaidy.
Koronavirýs indeti burq ete qalǵan jaǵdaida týyndaityn úlken problemanyń biri – biliktiń isi men sózine halyqtyń senbeýinen shyǵady.
Senim joq jerde memleket pen qoǵam birigip, indettiń taralýyn toqtatýǵa qajetti úilesimdi jumys júrgize almaidy. Bilikke degen senimniń ábden joǵalǵanynyń bir dáleli sol, halyq sońǵy jyldary balalarǵa vaktsina salǵyzýdan bas tarta bastady. Nátijesinde elde qyzylsha indeti kúrt asqynyp ketti.
Shyndyqty jasyrýǵa tyrysý – elde úrei týǵyzady. Indet taraǵan óńirlerdiń turǵyndary basqa óńirlerdegi týystaryna qarai kóship ketýge tyrysady.
Tipti ol aimaqty jaýyp tastaǵan kúnniń ózinde bizdegi jemqorlyq jaǵdaiynda tamyr-tanysy men aqshasyn paidalanyp, "qorǵanys qamalyn" buzyp-jaryp óte shyǵatyn dókeiler bolmaitynyna kim kepil?
Ótkende ǵana Zaisan turǵyndary nelikten dúrlikti? Koronavirýs juqtyrǵan Qytai azamattaryn ákep tastaýy múmkin dep qaýiptendi. Qoǵam biliktiń salǵyrttyǵy, óz halqynyń aldyndaǵy jaýapsyzdyǵy men ótirik aitýyna birden qarsylyq tanytýǵa daiyn ekenin kórsetti. Osylaisha, bilik koronavirýstyń taralýymen tiimdi kúrese almasa – bul da áleýmettik narazylyqqa ákep soǵýy múmkin.
Elde jappai dári-dármek men meditsinalyq maskalar taýsylyp qalady. Sosyn dúken sórelerinde azyq-túlik tapshylyǵy týyndaidy, baǵalar kúrt qymbattap áleýmettik tolqynys týady. Biz negizinen bárin, azyq-túlikten bastap dári-dármekke deiin syrttan tasityn memleketpiz.
Bizdiń eksportqa shyǵatyn negizgi taýarymyz – munai men qashqyn sheneýnik-oligarhtar.
Oligarhtardy qoishy, egeráki indet Qazaqstannyń munai-gaz óndiretin óńirlerinde tarasa – Qashaǵan, Teńiz jáne Qarashyǵanaqta shikizat óndirisi toqtaidy.
Árine, betin aýlaq qylsyn, bul jaisyz stsenariilerdiń biri ǵana.
Biraq taǵy bir qaitalap aitaiyn, kez-kelgen qaýippen tiimdi kúresýge qajetti eń birinshi jáne eń mańyzdy resýrs – bilik pen qoǵam arasyndaǵy senim, - dep paiymdapty Dosym Sátpaev.
