"2025 jyldyń I-toqsanynda Qazaqstannyń taýarlarynyń eksporty ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 13,4%-ǵa qysqardy, al import 0,3%-ǵa shamaly ósti. Munai óndirý kólemi artqanyna qaramastan, munai eksporty kútpegen jaǵdaida qysqarǵan. Bul qaishylyqtyń sebep-saldaryna qatysty, ázirge resmi túrde áli eshkim túsinikteme bermedi". Halyk Finance sarapshylary daiyndaǵan zertteýde osylai delinedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"2025 jyldyń I-toqsanynda temir kenderiniń eksporty álemdik naryqtaǵy usynystyń kóptiginen tómendep ketti. Jekelegen jartylai daiyn ónimder men aýyl sharýashylyǵy taýarlary eksportynyń ósimi tómendegen jalpy kórsetkishti óteýge jetkiliksiz. Importtyń turaqtylyǵy jaǵdaiynda bul syrtqy saýda profitsitiniń qysqarýyna ákelip soqty", - deidi Halyk Finance Taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Aidos Taibekuly.
Ulttyq statistika biýrosynyń (USB) deregine súiensek, 2025 jyldyń I toqsanynda taýar eksporty byltyrǵy 18,5 mlrd-tan 16,3 mlrd dollarǵa deiin tómendegen (–13,4%). Halyk Finance-tyń esepteýi boiynsha shikizat eksporty 14,4%-ǵa (15,0 mlrd-tan 12,8 mlrd dollaǵa deiin), aralyq ónim eksporty 6,7%-ǵa ($1,7 mlrd-tan $1,6 mlrd-qa) qysqarǵanymen, daiyn ónim eksporty, kerisinshe 4,2%-ǵa, iaǵni $1,7 mlrd-tan $1,8 mlrd-qa deiin ósken.
"Munai óndirisi kóleminiń artýyna qaramastan munai jetkizý kólemi de (–14,0%), aqshalai túsimi de (–21,2%) qysqarǵan. Alaida "QazMunaiGazdaǵy" óndirý kólemi, sonyń ishinde Teńiz kenishindegi qýattardyń keńeiýine bailanysty 5,8%-ǵa artqan. Ádette, mundai jaǵdaida óndiristiń ósimi eksporttyń ulǵaiýymen qatar júrýi tiis edi. Biraq bul qaishylyqqa qatysty biz resmi túsinikteme tappadyq", - deidi sarapshy.
Temir keni men metalldar álemdik naryqtaǵy baǵa qysymyna bailanysty tómendedi. Mineraldyq shikizat pen rýdalar eksporty jylyna 5%-ǵa, metaldyń bastapqy óńdelgen ónimderi eksporty 11%-ǵa azaiǵan.
Álemdik naryqta temir kenine degen suranystyń tómendeýi men usynystyń artýynan, Qazaqstannan eksporttalǵan temir keninen túsetin aqsha 30%-ǵa (154 mln dollar), al naqty kólemde 21%-ǵa qysqarǵan. Al mys keniniń eksporty kólemdik turǵydan 9%-ǵa tómendegenimen, aqshalai kórsetkishte 1%-ǵa ósken. Aýyl sharýashylyǵy shikizatynyń eksporty byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 40%-ǵa óskenimen, onyń jalpy eksporttaǵy úlesi ($747 mln) az bolǵandyqtan, jalpy jaǵdaiǵa aitarlyqtai áser etpedi. Bul ósim, kóbinese 2023 jylǵy tómen túsimnen keiingi qalpyna kelý jaǵdaiymen bailanysty.
"Aralyq taýarlar sanatynda iadrolyq otynǵa arnalǵan jartylai ónim eksportynyń aitarlyqtai azaiǵany baiqalady: aqshalai túrde –84%-ǵa, naqty kólemde –80%-ǵa. Munyń sebebi, ótken jyly týyndaǵan tehnologiialyq komponentterdiń tapshylyǵyna bailanysty bolýy múmkin. Degenmen metall prokatynyń eksporty 9%-ǵa ($446 mln-ǵa deiin), sondai-aq ósimdik mailary, mailar men mal azyǵy siiaqty jartylai fabrikattardyń eksporty 80%-ǵa ($351 mln-ǵa deiin) ósti", - deidi Aidos Taibekuly.
Shikizat eksportyna temir rýdalary, mineraldar, energetikalyq resýrstar (TN VED 25, 26, 27), temir keniniń qarapaiym óńdelgen ónimderi, óńdelmegen aýyl sharýashylyǵy ónimderi jáne óńdelmegen baǵaly metaldar men mineraldar jatady.
Mashina jasaý salasy men zergerlik buiymdardyń ósimi ulǵaiyp, mashinalar men jabdyqtar eksporty 12,9%-ǵa ($415 mln-ǵa deiin) artqan. Alaida ishten janatyn qozǵaltqysh siiaqty taýarlardyń bir bóligi Reseige baǵyttalǵan reeksport bolýy múmkin. Zergerlik buiymdardyń eksporty da 18,9%-ǵa ($244 mln-ǵa deiin) artty.
2025 jyldyń I toqsanynda import kólemi $12,9 mlrd qurap, byltyrǵy kórsetkishten 0,3%-ǵa ǵana joǵary boldy. Import qurylymynda daiyn ónimniń úlesi byltyrǵy 76,8%-dan biyl 77,2%-ǵa deiin ulǵaiyp, kerisinshe shikizattyń úlesi tómendegen.
Bul import qurylymynyń áli de daiyn ónimge baǵdarlanǵanyn kórsetedi. Qytaidan keletin import kólemi 10%-ǵa azaiǵanymen, Resei importy 4,3%-ǵa artyp, buǵan deiingi tómendeý tendentsiiasyn buzdy. Toqsan sońynda Reseidiń importtaǵy úlesi 29,1%, Qytaidyń úlesi 26,8% boldy. Al osyǵan deiingi eki aidyń qorytyndysy boiynsha Qytai alǵash ret Reseidiń ornyn basyp, importtyq taýarlardyń eń iri jetkizýshisine ainalǵan bolatyn (úlesi 28,8%).
"Saýda balansynyń profitsiti eksporttyń tómendeýi esebinen jyldyq mánde 39%-ǵa ($5,6 mlrd-tan $3,4 mlrd-qa deiin) azaidy. Biylǵy alǵashqy eki aida bul kórsetkish 36%-ǵa tómendegen edi. Bizdiń saralaýymyz boiynsha, shikizattyq emes saýda balansy tapshylyq kúiinde qalyp otyr jáne byltyrǵy jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda sál nasharlap, -8,1 mlrd dollardan -8,2 mlrd dollarǵa deiin jetti", - deidi Aidos Taibekuly.
Buǵan deiin saitymyzda "2025 jylǵy investitsiia ósimi nemese sarapshylar Úkimet esebinen tompaq tusty anyqtady" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq "Alty el teris ainaldy". Munaidy burqyratyp óndirip jatqan Qazaqstan kútpegen jaǵdaiǵa tap boldy" degen maqalany da bizden oqi alasyzdar.
