Resei Baiqońyrdan bas tartqaly otyr: oǵan soǵys sebep

Resei Baiqońyrdan bas tartqaly otyr: oǵan soǵys sebep


Sovet jáne Resei kosmonavtikasy tarihynda úlken mańyzǵa ie Baiqońyr ǵarysh ailaǵy onyń airylmas bólshegine ainalǵandai kóringen. Alaida Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan ǵarysh ailaǵy 90-jyldardyń basynda Reseiden alshaqtai bastady.





Qazaqstannan jalǵa alý merzimi 2050 jylǵa deiin sozylatynyna qaramastan, Reseidiń Baiqońyrda bolýy birtindep azaiyp keledi. Zymyran ushyrý keshenderi az qoldanyla bastaǵan. Soǵan bailanysty ári qarai ne bolady degen zańdy suraq týyndaidy.

2023 jyldyń basynda ǵarysh ailaǵyn birlesip qoldany máselesi taǵy ýshyqty: Qazaqstan Resei múlkine arest qoiyp, 2 mlrd rýbl talap etti, al Resei bolsa 220 mln dollardyń keri talabyn alǵa tartty.

Resei men Qazaqstan arasynda 1994 jyly jasalǵan kelisim-shart boiynsha Baiqońyr men ondaǵy keshenderi Qazaqstan menshigine ótti, biraq Resei ǵarysh qyzmetine qatysty aýmaqtar men infraqurylymdardy jylyna 115 mln dollarǵa jalǵa alyp otyr.

Resei Baiqońyrdy ulttyq baǵdarlamalary men halyqaralyq jobalary úshin qoldanyp otyr: "Mir" jáne MKS ǵarysh stantsiialary aiasyndaǵy áriptestik, basqa elderdiń ǵylymi apparattaryn ushyrý Baiqońyrda júzege asyrylady. "Roskosmos" kommertsiialyq qyzmeti de osynda atqarylady. Bir ǵana "Proton" zymyranymen shetel spýtnikterin ushyrýdan Resei keiingi 25 jylǵa shamamen 10 mlrd dollar paida tapty.

Alaida Reseidiń ǵarysh ailaǵyn kóbirek paida tabý úshin paidalanyp, jalǵa alý qunyn ǵana tóleitini Qazaqstanǵa tiimdi bolmai shyqty. Onyń ústine "Roskosmostyń" negizgi tabysy "Protonnan" tústi. Ol ýly otynmen ushady, sonyń saldarynan Qazaqstan aýasy lastanady. "Protonǵa" qatysty daý eki el arasynda qaita-qaita týyndap, zymyran ushyrýǵa ýaqytsha tyiym da salynǵan.


Baiqońyrdy paidalaný múmkindiginen bas tartpaý úshin kórshi elderdiń ǵarysh mekemeleri birlesken joba daiyndaǵan.

Alaida Qazaqstan memleketaralyq kelisimge sai ǵarysh ailaǵyn jetildirýge qajetti 220 mln dollardy bólýge asyqpady. Onyń eki sebebi bar: "Soiýz-5" zymyranynyń daiyn bolmaýy jáne AQSh-tyń Resei zymyrandaryna salǵan sanktsiiasy. AQSh mundai shekteýdi 2015 jyly Qyrymnyń anneksiialanýyna bailanysty qabyldaǵan, biraq kúshine 2023 jyly ǵana engen. Sol sebepti "Báiterek" ideiasyn júzege asyrý qiyndap ketti.

Reseidiń Ýkraina aýmaǵyna basyp kirýi federatsiianyń syrtqy ekonomikalyq jaǵdaiyn álsiretti. Batys elderi "Roskosmostan" teris ainaldy. Al "Báiterek" bolashaǵy bulyńǵyrlana tústi. Qazaqstannyń ǵarysh ailaǵyna qarajat quiýǵa asyqpaýyn osymen túsindirýge bolady. Joba toqtap tur. Qazaqstan jańa tehnikalyq-ekonomikalyq negizdeme kútip otyr. Astananyń osy jobaǵa qatysý-qatyspaýy sodan keiin ǵana málim bolady.

Resei 2028 jyldan keiin óziniń ROS stantsiiasyna ushýdy kózdeidi, biraq ol áli daiyn emes. Joba Resei ekonomikasy men memlekettiń basym baǵyttaryna bailanysty. Bul baǵdarlama júzege asqan kúnniń ózinde, ony Vostochnyi arqyly júrgizýge bolady. Ol úshin ǵarysh ailaǵyn "Soiýz" ushyrýǵa beiimdeý kerek. Jospar júzege assa, 2028 jyly Resei Baiqońyrdan túpkilikti ketedi. Sol kezde tarihi "Ǵarysh qaqpasy" metall úiindisine ainalyp, ótken dáýirdiń eskertkishi ǵana bolyp qalýy múmkin.

"Roskosmostyń" Qazaqstandaǵy ǵarysh ailaǵynda qalýyna birneshe faktor áser etýi múmkin. Resei men AQSh-tyń MKS-tegi áriptestigi sozylyp, Ýkrainamen beibit kelisim jasalyp, batys sanktsiialary alynǵanda ǵana Baiqońyrdaǵy jobalar qaita jandanady.

https://dalanews.kz/del-qazir/87673-ayes-qurylysy-sozden-iske-koshetin-uaqy