Men «Abai jolyn» mansuqtaǵan adam emespin. Klassikalyq týyndy. Biraq ókinishke orai óz zamanynyń shyǵarmasy. Tap osy qalpynda aldaǵy elý, júz jylda ult rýhaniiatyna qyzmet ete almaýy múmkin. Óitkeni, basqa urpaq, álemdik órkenietpen qol ustasqan keleshek keledi. Olar keń kósilme epopeiaǵa kóz júgirte me, joq pa, qaidam?!
Onyń ústine qazirgi saiasatqa orai úsh-tórt tildi qazaq balasy qanatyn jaiǵaly otyr. Kere-qarys tórt tomdy qushaqtap jatýǵa olardyń tili, dili, túsinigi múmkindik bere me? Jasyratyny joq, epopeia keńestik dáýirdiń kelbetine orai jazylǵan. Artyq-aýys, bólek-salaq tustary kóp. Eger Áýezovtiń qasietti qalamyna jaqsylyq jasaiyq desek, osy shyǵarmany qyrnap-syrlap eki tomǵa túsirsek, mini quramas edi. Sonda Abai atam beinesi bar qyrynan jarqyrai kóriner edi. Bolashaqty oilaiyq ta!
Abai - uly maqtanyshymyz. Aita-aita aýzymyz qurǵady. Ǵajaiyp aqylman aqyn. Sol uly maqtanyshymyzdyń jaýhar jyrlaryn álemge tanyta aldyq pa? Joq! Memleket bop bar bitirgenimiz danyshpan bálenbai jasqa toldy dep toi-topyryn ótkizý. Bitti!
Sol qyrǵyn saltanatqa jumsaǵan qarjyny aqynnyń óleńderin alýan tilge aýdartýǵa, nasihattaýǵa jumsasaq, qaiter edi? Sonda qarakóz qazaq balasy arabqa barsyn, aǵylshyn, frantsýz elin kezsin, «Men - Abaidyń urpaǵymyn!» - dep keýde qaqpas pa edi? Al biz bolsaq, Máskeýdiń bir kóshesine shoshaityp ornatqan eskertkishke máz bolyp áli júrmiz?
Ábish Kekilbaev qazaqtyń mańdaiyna bitken tulǵa. Qaitalanbas ǵajaiyp! Átteń, ǵumyr boiy memlekettik qyzmetten qoly bosamai ótti. Áitpese, adamzattyń Aitmatovy syndy nebir dúldúl dúnielerdi ómirge ákeler edi. Shyǵarmalarynyń ishinde «Ańyzdyń aqyrynyń» ǵana moiny ozyp, birneshe tilge aýdaryldy... Shamyna ot tiip jatqan bázbireýlerdiń aǵa qaitys bolǵan sátte men qusap Joǵary bilikke qaratyp ashy sóz aitqany boldy ma eken? Men bolsam aǵanyń bar ýaqyty zaia ketkenin, óz talantynan tómen shyǵarmalar bergenin ǵana aittym!
Muhtar Maǵaýinniń men stilin ǵana qabyldai almaimyn. Ǵalymdyǵy - myqty! Uzaq jyl «Juldyz» jýrnalyn basqardy. Janyna bir-eki ádebi killer ustady. Tustastaryn túgeldei jýsatyp saldy. Nanbasańyzdar, sol jyldardaǵy jýrnal sanyn paraqtap shyǵyńyzdar. Ózinen basqa ilip alar qalamger joq.
Ózi bolsa, qazaq ádebietiniń negizin qalaǵan Sábit Muqanov, Sáken Seifýllinge deiin qaraqattap jatty. Sizderge jaqsy málim, uzaq jyl arhiv shańynyń astynda qalyp, teris kózqaras ielengen M.Áýezovtyń «Qily zaman» hikaiatyn ózi orys tiline aýdaryp, Máskeýdiń «Novyi mir» jýrnalyna jariialatatyn Shyńǵys Aitmatov edi ǵoi. Muqań osy uly tulǵa jaily ne aitpady, nege ǵana teńemedi? «Eshki jetektegen ekeý», «Álgi murny aýzyna túsken qyrǵyz»...
Eger óziń pir tutqan ustazǵa bireý osyndai qyzmet kórsetip jatsa, qolyn turmaq, aiaǵyn súiersiń. Al bizdiń aitqan rahmetimiz álgi...
Muqańdy qazir Amerikada turady dep estimiz. Orystyń E.Evtýshenko syndy suńǵylalary sol eldiń oqý ornynda lektsiia oqyp, óz eli ádebietiniń jetistigin saralap, nasihattap júr. Aǵamyz da bilimdar adam ǵoi, sol aqyn syndy Qazaqstan men Orta Aziia ádebieti jaily dáris berip jatsa bizde iilip sálem berer ek. Dese de, keibir ańdaýsyz aitqan qaǵys pikirime keshirim ótinemin.
Iá, biz de aǵalardyń iyǵynda óstik. Solardyń jazý úrdisinen tálim aldyq. Olardyń aldynda ótelmei júrgen qaryzym kóp.
Máselen, D.Isabekov, T.Ábdik, M.Baiqutov, S.Elýbaev, N.Dáýtaevtar menen kósh ilgeri jazýshylar. Ǵumyr boiy olardyń talantyn moiyndap óttim.
Qazir ádebi syn joq. Óńsheń maqtaý. Bir ókinishim, osy salaǵa erekshe dem beretin eki azamatty da memlekettik qyzmet Ábish aǵa syndy bosatpai qoidy. Olar – Muhtar Qul-Muhammed pen Ermek Amanshaev. Qalam terbep ketse dúnieni tóńkerer edi!
Mádeniet pen sport ministri Arystanbek Muhamadiulymen Prizident Ákimshiliginde qatar qyzmet istedik. Sálemimiz túzý. Ókpem bar. Jasyryp qaitemin. Byltyr «Foliant» baspasy usynǵan 40 baspa tabaq oryssha kitabym josparǵa enbei qaldy. Biyl 60 jyldyǵyma orai osy baspa usynǵan 7 tom kitabym taǵy da sebepten-sebepsiz syzylyp ketti. Bul meniń ómir boiǵy kóz nurymdy sarqyp jazǵan eńbekterim emes pe edi? Men nemene kóshede jatqan qalamger me edim? Eń bolmasa «Rahymjan biýdjet jaǵdaiy belgili. 2-3 tomyńdy josparǵa endireiik» dese boldy emes pe?
Sosyn aitarym, meniń M.Maǵaýin jáne de osy jigit jaily aitqan ilki pikirim saittan saitqa kóshken saiyn nege ótkirlene, dórekilene beredi?! Árine, ózgelerdiń qolymen. Álde bul dushpandyqty qoldan qozdyrýdyń bir tásili me?
Qazaqta 800 ge taiaý qalamger bar. Sonyń elge belgili aqyn-jazýshylarynyń talaiy meniń aitqandarymdy baiaǵydan kúbir-sybyrmen aityp-aq júr. Men ashyq ketip edim, talaqtary tars aiyryldy.
Bular qazaq ádebietiniń órkeniettiń ózgeshe úrdisimen órnek jaiýyn kókseitin qarymdy qalamgerler nemese talǵamdary álemdik mádeniettiń injý-marjandarymen qalyptasa bastaǵan zamannyń oqyrmandary (jastar) emes, eki aradaǵy ádebi túsiniktiń dúbaralary. Olar bul pikir talastan meni bylai qoia salyp, rý-rý bop qyrqysyp, biriniń qoiasyn biri qazyp, qyrǵiqabaq qyrqysyp ketýi sol dúbaralyq. Sonyń kesirinen birtutas bilikti, mádenietti ult bolyp qalyptasa almai jatqanymyz kórinip qaldy. Osymen qatar olar búkil jurtqa taraityn internet jelini adamnyń aýzy baryp aita bermeitin anaiy ataýlardyń, boqtyq sózderdiń minbesine ainaldyryp aldy. Jalǵandyqqa jany qas «Jalǵyz atty jolaýshynyń» jabylyp jalaýyn qulatyp, jaryǵyn sóndirýge bolar, odan dúnie búlinip ketpes, al rý-rýǵa bólinip alyp ulttyń ózine urys salý qasireti qazaqty qaida aparady?! Al, men óz oiymdy ashyq málimdedim. Durysy, burysy bolar, solai! Aty-jóni joq bireýler kitabymdy órtep jatyr. Qorqaq, qorqaý bir múskin meniń ómirbaianymdy qazyp otyr (Kim ekenin bilemin). Eshkim de jaryq dúniege perishte, paiǵambar bolyp kelmeidi. Jeke bastyń kem-ketigin túgendeý jetesizdikten basqa ne?!
Órtemek turmaq elden shyǵaryp jibersin. Pikirimnen qaitý joq.
Kózimiz tar eken. Kóńilimiz mesheý eken.
Áýliedei Ábish aǵanyń (Kekilbaev) tirligindegi bir osaldyǵyn keshire almai tap osylai shýlap ek. Aǵa qusadan qaza bolǵan.
Ái, el emes ekenbiz ǵoi.
Derekkózi: adebiportal.kz
