Freedom Inside '26

Raqymshylyq aiasyndaǵy shekteýler: Depýtat Quspan jemqorlyq týraly ne deidi?

Raqymshylyq aiasyndaǵy shekteýler: Depýtat Quspan jemqorlyq týraly ne deidi?
Kollaj: ulysmedia.kz.

Májilis depýtattary qaraýyna túsken raqymshylyq týraly zań jobasy parlament qabyrǵasynda qyzý pikirtalas týdyrdy. Depýtat Ermurat Bápi bul zań jobasyn qoldaitynyn aityp, qoǵam úshin ózekti sanalatyn máselege nazar aýdardy – ol jemqorlyq qylmystarynyń raqymshylyqqa iligý múmkindigine qatysty alańdaýshylyq tanytty, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Bápidiń sózinshe, zań jobasynyń ekinshi babynda ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystarǵa raqymshylyq jasaý qarastyrylǵan. Sondai-aq keibir aýyr jáne asa aýyr qylmystar boiynsha jaza merzimin qysqartý kózdeledi.

"Jobanyń ekinshi babyna sáikes raqymshylyq eger qylmys jasaǵan adam áldekimge ziian keltirmese nemese ol ziianyn ótese, ortasha aýyr qylmys jasaǵan adamdarǵa qoldanylady eken. Sondai-aq aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵandardyń merzimderin qysqartý kózdelgen. Biraq ashyǵyn aitaiyq, bizde sybailas jemqorlyq qylmys degen bir dert bar. Osylardyń jaǵdaiy ne bolady? Olardy biz osy rahymshylyqqa jatqyzamyz ba? Sebebi jemqorlyqtyń úlken-kishisi bolmaidy. Ony jeńil nemese aýyr dep jikteý – qisynsyz. Jemqorlyq – ol jemqorlyq. Sondyqtan ony jeńilge, aýyrǵa jatqyzyp, ony qalai klassifikatsiia jasap, rahymshylyqtyń osy zańyna jatqyzamyz. Biz bul jerde naqty shekteýlerdi qalai engizemiz? Bul zań jobasynda jemqorlyqqa qatysty qandai baptar bar?", - dep suraq qoidy ol.

Depýtat ári zańger Abzal Quspan áriptesiniń alańdaýshylyǵyn oryndy dep baǵalady. Ol zań jobasynyń tórtinshi babynda sybailas jemqorlyqqa qatysy bar barlyq qylmystyq isterge raqymshylyq qoldanylmaityny naqty jazylǵanyn málimdedi.

"Qazirgi tańda bas bostandyǵynan aiyrý mekemelerinde sybailas jemqorlyq sipatyndaǵy qylmysy úshin 624 adam jazasyn ótep jatyr. Bul zań jobasyna sáikes, olardyń eshqaisysy raqymshylyqqa ilinbeidi", – dedi Quspan.

Raqymshylyq kimderge jasalady?

Májilis depýtaty, zańger Abzal Quspan Konstitýtsiianyń 30 jyldyǵyna orai ázirlengen raqymshylyq týraly zań jobasynda kimderge jeńildik beriletinin baiandap, qujattaǵy negizgi úsh baǵytty túsindirdi.

Zań jobasyna sáikes, raqymshylyq azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine eleýli qaýip tóndirmeitin qylmystarǵa qatysty qoldanylady.

"Zań jobasynda 2021 jyly qoldanylǵan raqymshylyq jasaý kezindegidei, azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine eleýli qater tóndirmeitin qylmystar jasaǵany úshin sottalǵandardy bosatý, atap aitqanda, qylmystyq teris qylyq pen onsha aýyr emes qylmystar jasaǵandar, ziian keltirýge ákep soqpaǵan aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan ne ony tolyq ótegen adamdar, zalaldyń nemes azamattyq talaptyń bolýyna qaramastan, aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan áleýmettik jaǵynan osal adamdardy bosatý kózdelgen. Ekinshi – qylmystyq isterdi, sonyń ishinde osy zań jobasy qoldanysqa engizilgenge deiin onsha aýyr emes jáne aýyrlyǵy ortasha qylmystar úshin qylmystyq jaýaptylyqqa tartylatyn adamdar jasaǵan qylmystar týraly sottar qaramaǵan isterdi toqtatý. Úshinshisi – aýyr jáne asa aýyr qylmystar úshin ótelmegen jaza merzimin qysqartý kózdelip otyr", – dedi depýtat.

Abzal Quspannyń aitýynsha, zań jobasynda birqatar jańa normalar men shekteýler qarastyrylǵan.

"Senip tapsyrylǵan bóten múlikti iemdenip alǵany nemese ysyrap etkeni nemese asa iri mólsherde alaiaqtyq jasaǵany úshin sottalǵan adamdardy qylmystyq quqyqbuzýshylyqpen keltirilgen zalal men olarǵa qoiylǵan talap-aryzdar tolyq ótelgen jaǵdaida negizgi jazanyń ótelmegen nemese oryndalmaǵan bóliginiń merzimderi nemese mólsheri besten bir bólikke qysqartylady. Qylmystyq quqyqbuzýshylyqtardyń kriminaldandyrylǵan jańa quramdaryna, memlekettik qupiialardy zańsyz jariia etýge bailanysty qylmystar, sondai-aq sybailas jemqorlyq qylmys jasaǵan adamdarǵa raqymshylyq qoldanýǵa shekteý qoiý", – dedi Abzal Quspan.

Depýtattyń aitýynsha, zań jobasy qoǵamnyń suranysyna sai ázirlengen. Biraq memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndiretin jáne sybailas jemqorlyq sipatyndaǵy aýyr qylmystarǵa raqymshylyq júrmeidi. Zań ádilettilik qaǵidatyna sai jáne jazasyn óteýshilerge qaita áleýmettený múmkindigin berýge baǵyttalǵan.

Eske salaiyq, buǵan deiin depýtat Abzal Quspan Májilis dálizinde sottalǵandar ishinde kimderge raqymshylyq jasalýy múmkin ekenin aitqan edi.

Onyń sózinshe, zań jobasyna depýtattar bastama jasaǵan.

"Ázirge birdeńe deýge erteleý, biraq bul zań jobasyna depýtattar bastama jasady. Qańtarda Májilis depýtaty Qaraqat Ábden Úkimetke depýtattyq saýal joldady, Úkimet te qoldady. Sodan keiin zań jobasyn ázirlep, Úkimettiń qorytyndysyna jiberdik", - dep túsindirdi depýtat.

Májilismenniń aitýynsha, eń aldymen sottalǵandar ishinen osal sanattar raqymshylyqqa iligýi múmkin.

"Olar - zeinetkerler, kámeletke tolmaǵandar, bala tárbielep otyrǵan áielder, qylmys jasalǵan kezde balalaryn jalǵyz tárbielegen er adamdar jáne t.b. Qoǵamǵa qaýip tóndirmeitin adamdar", - dedi depýtat Abzal Quspan.

Aita keteiik, Májilis jańa zań jobalary boiynsha jumysty bastady:

Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń otyz jyldyǵyna bailanysty raqymshylyq jasaý týraly;

Qazaqstan Úkimeti men ORES Halyqaralyq damý qory arasyndaǵy jeke sektordaǵy operatsiialardy uiymdastyrý boiynsha negizdemelik kelisimdi ratifikatsiialaý týraly.