Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy qarym-qatynas qazirgi tańda buryn-sońdy bolmaǵan joǵary deńgeige kóterildi. Astana Beijińmen máńgilik jan-jaqty strategiialyq seriktestikti dáiekti túrde nyǵaitýǵa, ony jańa mazmunmen tolyqtyryp, yntymaqtastyqqa jańa jol ashýǵa ázir. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Sinhýa agenttigine bergen jazbasha suhbatynda osylai dedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Prezident Qytai men Qazaqstandy ortaq shekara men san ǵasyrlyq tatý kórshilik tarihy bailanystyratynyn atap ótti.
«Qazaq halqy «Joly birdiń – júgi bir» deidi. Eki el arasyndaǵy dál osyndai qarym-qatynas halyqtarymyzdyń túpki múddelerine sai keledi ári búkil Eýraziia keńistigindegi beibitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etetin mańyzdy faktor sanalady», – dedi ol.
«Strategiialyq seriktestigimizdiń shyn máninde jan-jaqty sipat alǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Ol saýda, investitsiia, energetika men kólikten bastap, ónerkásiptik kooperatsiia, aýyl sharýashylyǵy, tsifrlandyrý, meditsina, ǵylym, bilim jáne mádenietke deiingi barlyq negizgi salany qamtyp otyr», – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev ekijaqty saýda jańa rekordtyq kórsetkishke jetkenine toqtaldy. Qytai Qazaqstannyń syrtqy saýda seriktesteri arasynda birinshi orynda tur. Taǵy bir strategiialyq baǵyt – kólik jáne logistika. Qazaqstan – Shyǵys pen Batysty toǵystyryp jatqan óńir.
«Qytailyq seriktesterimizben birge osy geografiialyq artyqshylyqty Eýraziia aýqymyndaǵy zamanaýi kólik-logistika infraqurylymyna ainaldyryp kelemiz», – dedi ol. – «Bir beldeý, bir jol» megajobasyn damytý, Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdaryn ilgeriletý, jańa temirjol jelilerin salý, qurǵaq porttar men logistikalyq terminaldardy keńeitý, shekaralyq infraqurylymdy jańǵyrtý Aziia men Eýropa arasyndaǵy kólik bailanystarynyń múlde jańa júiesin qalyptastyryp keledi».
Qazaqstan basshysynyń aitýynsha, Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytyn, iaǵni, búginde Qytai men Eýropa arasyndaǵy kólik qatynasynyń asa mańyzdy býynyna ainalyp kele jatqan Orta dálizdi damytý – yntymaqtastyq aiasyndaǵy basymdyqtardyń biri.
«Ortaq mindetimiz – osy baǵyttyń básekege qabilettiligin barynsha arttyrý. Sondyqtan «aqyldy keden» júiesin engizýge, qujat ainalymyn tsifrlandyrýǵa, aqparattyq júielerdi ózara úilestirý men shekaralyq rásimderdi avtomattandyrýǵa airyqsha mán beremiz», – dedi Memleket basshysy.
2026 jyl Qazaqstanda Tsifrlandyrý jáne jasandy intellekt jyly bolyp jariialandy.
«Jýyrda Jasandy intellekt jónindegi dúniejúzilik konferentsiiaǵa qatysý úshin Shanhaiǵa barǵan saparymda Qytaidyń jetekshi tehnologiialyq kompaniialarynyń basshylarymen mazmundy kezdesýler ótkizdim. Tsifrlyq ekonomika, ziiatkerlik óndiris, elektrondyq kommertsiia, ǵylymi zertteýler jáne kadr daiarlaý salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrýǵa qos tarap ta múddeli. Dál osy tehnologiialyq yntymaqtastyq qazaq-qytai qarym-qatynasynyń jańa kezeńindegi mańyzdy baǵyttardyń birine ainalýy múmkin», – dedi ol.
Qasym-Jomart Toqaev jasandy intellekt búkil adamzattyń igiligine qyzmet etýge tiis ekenin atap ótti. Memleket zamanaýi tehnologiialarǵa, bilim men esepteý resýrstaryna ádil qol jetkizýi qajet.
«Bul máselede bizdiń ustanymymyz Qytaidyń kózqarasymen úndesedi. Biyl shilde aiynda Shanhaida Qazaqstan Jasandy intellekt salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi dúniejúzilik uiymnyń (WAICO) negizin qalaǵan 29 memlekettiń qataryna qosyldy. Bul – jasandy intellekt salasynda memleketterdiń kúsh-jigerin úilestiretin ashyq ári tiimdi halyqaralyq júie qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam», – dedi ol.
Qazaqstan men Qytai halyqaralyq arenada da belsendi ári qarqyndy yqpaldastyq ornatyp otyr.
«Biz Birikken Ulttar Uiymynyń ortalyq rólin nyǵaitý, halyqaralyq quqyq qaǵidattaryn qorǵaý, mediatsiia men shynaiy kópjaqtylyqty ilgeriletý, sondai-aq qaqtyǵystardy beibit jolmen retteý máseleleri boiynsha uqsas ustanymdardy basshylyqqa alamyz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń «Birtutas Qytai» saiasatyn berik ustanatynyn jáne memleketterdiń aýmaqtyq tutastyǵy qaǵidatynyń buzylýyna qarsy ekenin atap ótti. Qazaqstan BUU, ShYU jáne AÓSShK aiasynda Qytaimen ózara úilesimdi jumysty jalǵastyrady. Sondai-aq «Ortalyq Aziia – Qytai» formatyndaǵy yntymaqtastyqty tolyq qoldaidy.
Prezident biyl Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń qurylǵanyna 25 jyl tolǵanyna nazar aýdardy. Onyń paiymdaýynsha, Uiym eń basty qundylyǵy – ózara senimge, teń quqyq pen dialogqa, mádeni áralýandyqty qurmetteýge jáne birlesken damýǵa umtylatyn «Shanhai rýhyn» saqtap qaldy. Qazaqstan Prezidenti bul qaǵidattardy halyqaralyq yntymaqtastyqtyń ózindik «standarty» retinde baǵalaitynyn aitty.
Qasym-Jomart Toqaev kelesi jyly Qazaqstan men Qytai arasynda diplomatiialyq qatynastardyń ornaǵanyna 35 jyl tolatynyna toqtaldy. Bul rette saiasi jáne ekonomikalyq bailanystarmen qatar, eki el azamattary arasyndaǵy tikelei qarym-qatynastar da belsendi damyp keledi. 2026 jyly Qazaqstan men Qytaidyń «Mádeniet jylyn» ótkizýi osy úrdistiń jarqyn dáleli boldy.
Memleket basshysynyń aitýynsha, búginde Qytaida ondaǵan myń qazaqstandyq stýdent bilim alyp jatyr. Sonymen qatar Qazaqstan ýniversitetterin tańdaityn Qytai azamattarynyń sany da artyp keledi. Qazaqstanda Qytaidyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń filialdary, «Lý Ban sheberhanalary» tabysty jumys istep jatyr. Akademiialyq utqyrlyq, sondai-aq, joǵary oqý oryndary arasyndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamalary da keńeie túsýde.
Ózara vizasyz rejimniń engizilýi týrizm salasynyń damýyna aitarlyqtai serpin berdi. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, 2025 jyly Qazaqstanǵa kelgen qytailyq týrister sany 962 myń adamǵa jetti. Bul 2024 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 47 paiyzǵa kóp.
«Qytailyq dostarymyzǵa Qazaqstanda etene tanysatyn dúnie jetkilikti. Zamanaýi elordamyz ben kóne Túrkistandy, Almatynyń asqarlary men Mańǵystaýdyń biregei bederin, Uly dala men Uly Jibek jolynyń murasyn, mýzykamyzdy, ulttyq dám men aspaptarymyzdy, qonaqjai qalpymyzdy kórsetkimiz keledi. Sonymen qatar Qazaqstan da ejelgi órkeniet eli ári búginde damý jolynda tańǵalarlyq úlgi kórsetip otyrǵan Qytaidy zor qyzyǵýshylyqpen tanyp-bilip keledi», – dep sózin túiindedi Prezident.
