Qazaqstanda biylǵy astyq jinaý naýqany ótken jylmen salystyrǵanda eki esege jýyq jyldam júrip jatyr, dep habarlaidy dalanews.kz.
Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń málimetinshe, diqandar astyq daqyldary egilgen alqaptardyń úshten birinen astamyn jinap, 7,7 mln tonna astyq bastyrǵan. Jańa ónimniń basym bóligi joǵary sapaly azyqtyq bidaiǵa tiesili.
Bul rette salaǵa salynatyn investitsiia kólemi de artyp otyr. Bir jyl ishinde aýyl sharýashylyǵyna negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiia 1,5 eseden astam ósip, 1,15 trln teńgege jetken.
Alaida jaqsy ónimniń ózi el ekonomikasyna avtomatty túrde joǵary tabys ákelmeidi. Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Saida Tóleýlenovanyń pikirinshe, aýyl sharýashylyǵyna investitsiiadan barynsha joǵary ekonomikalyq nátije alý úshin salanyń kelesi damý kezeńi óndiris kólemin ulǵaitýdan góri eńbek ónimdiligi men qosylǵan qundy arttyrýǵa baǵyttalýy qajet.
Onyń aitýynsha, Qazaqstannyń myqty shikizattyq bazasy bar, alaida ekonomikalyq qundylyqtyń edáýir bóligi bastapqy óńdeýden keiin qalyptasady. Sondyqtan astyqty óndirip, shikizat retinde satýǵa negizdelgen modelden ony óńdep, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵaryp, keiin eksporttaýǵa kóshý salanyń ekonomikasyn aitarlyqtai ózgerte alady.
Uzaq merzimdi perspektivada memlekettik qoldaýdyń tiimdiligin tek bólingen qarajatpen emes, qosymsha óndiris kólemi, ónimdilik, eksport jáne salyq túsimderi arqyly baǵalaý qajet.
Sarapshy aýyl sharýashylyǵynyń qaitarymyn arttyrýdyń perspektivaly baǵyttarynyń biri retinde tereń óńdeýdi atady.
«Qazaqstan astyqty shikizat retinde satýdyń ornyna odan qosylǵan quny áldeqaida joǵary krahmal, gliýten, aminqyshqyldary, bioetanol jáne basqa da ónimder óndire alady», – dedi Tóleýlenova.
Onyń aitýynsha, mundai óndiristiń áleýeti un men jarma shyǵarýmen ǵana shektelmeidi. Kazakh Invest derekterine sáikes, astyqtan 260-tan astam túrli ónim óndirýge bolady. Al tereń óńdeý qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Buǵan Qostanai oblysyndaǵy Qostanai Grain Industry jobasyn mysal etýge bolady. Kásiporyn jylyna shamamen 415 myń tonna astyq óńdeýdi josparlap otyr. Jobaǵa salynatyn investitsiia kólemi 70 mlrd teńge dep baǵalanǵan.
Óńir ákimdiginiń baǵalaýynsha, kádimgi unnyń bir tonnasynyń quny shamamen 120–130 myń teńge bolsa, tereń óńdeý ónimderiniń quny 350–541 myń teńgege deiin jetýi múmkin.
«Shikizattyń birligine shaqqandaǵy ónimniń yqtimal quny shamamen 2,7–4,5 ese joǵary bolýy múmkin. Árine, bul paidanyń dál osyndai mólsherde ósetinin bildirmeidi. Kapitaldyq jáne operatsiialyq shyǵyndardy, energetikany, logistikany jáne ótkizý naryǵyn eskerý qajet. Biraq tereń óńdeýdiń ekonomikalyq áleýeti anyq», – dedi qarjyger.
Buǵan deiin vitse-premer Serik Jumanǵarin keltirgen baǵalaýǵa sáikes, un men kebek óndirilgen kezde ónimniń quny shamamen 113 myń teńgeni quraidy. Al gliýten, A krahmaly jáne kebek óndirilgen jaǵdaida bul kórsetkish shamamen 150 myń teńgege deiin ósedi. Gliýten, krahmaldar, bioetanol, kebek jáne barda óndiriletin tereńirek óńdeý kezinde ónim quny 264 myń teńgege deiin jetedi.
Osylaisha, astyqty tereńirek óńdeý kezinde alynǵan ónimniń quny ony dástúrli túrde unǵa óńdeýmen salystyrǵanda shamamen 2,3 ese joǵary bolýy múmkin. Bul rette sóz kásiporynnyń taza paidasy emes, óndirilgen ónimniń quny týraly bolyp otyr. Tereń óńdeý qosymsha jabdyqqa, tehnologiiaǵa, energiiaǵa, logistikaǵa jáne ótkizýge shyǵyn talap etedi.
Sarapshynyń pikirinshe, munyń taǵy bir mańyzdy áseri – importty almastyrý. Eger Qazaqstan astyq óndirgenimen, odan alynatyn jekelegen ónimderdi, mysaly, aminqyshqyldary nemese lizindi syrttan satyp alsa, ekonomika qosylǵan qunnyń edáýir bóligin joǵaltady.
Sondyqtan tereń óńdeý agroónerkásip keshenin negizinen shikizattyq modelden ónerkásiptik-agrarlyq modelge kóshirý quraldarynyń birine ainalýy múmkin.
Sonymen birge qaita óńdeý qýattaryn kóbeitýdiń ózi ekonomikalyq nátije alýǵa kepildik bermeidi. Sarapshynyń aitýynsha, kásiporyndarǵa turaqty kólemdegi sapaly shikizat, infraqurylym, elektr energiiasy, logistika jáne daiyn ónimdi ótkizetin naryqtar qajet. Sondyqtan qaita óńdeýge salynatyn investitsiialar aýyl sharýashylyǵynyń ózin damytýmen qatar júrýi tiis.
Mundai tásil jekelegen óńirlerde baiqala bastady. Máselen, Qostanai oblysynda 2027 jylǵa deiin jalpy quny 232 mlrd teńge bolatyn 96 agrarlyq investitsiialyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Onyń 17-si aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaita óńdeýge tikelei qatysty.
Saida Tóleýlenovanyń pikirinshe, aldaǵy ýaqytta agroónerkásip keshenin damytýdyń tiimdiligin baǵalaýda ekonomikalyq qaitarym negizgi ólshemderdiń birine ainalýy kerek.
«Qazaqstan tek gektar, tonna jáne investitsiia kólemin ǵana emes, sonymen birge bir tonna shikizatqa qansha qosylǵan qun jasalatynyn, qansha importtyq ónimniń almastyrylatynyn, qansha eksporttyq túsim qalyptasatynyn jáne eńbek ónimdiliginiń qanshalyqty artqanyn esepteýi qajet», – dedi ol.
Onyń aitýynsha, sonda ǵana agroónerkásip keshenine memlekettik qoldaý fermerlerdiń shyǵynyn óteý tetigi retinde emes, tutas ekonomikanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa salynǵan investitsiia retinde jumys isteidi.
Sarapshy tereń óńdeýdi, mal sharýashylyǵyn damytýdy, tehnikany jańartýdy jáne egis alqaptaryn ártaraptandyrýdy bólek baǵyttar retinde emes, shikizat óndirisiniń tiimdiligin arttyrýdan bastap daiyn ónim shyǵarýǵa jáne ony syrtqy naryqqa shyǵarýǵa deiingi birtutas óndiristik tizbektiń elementteri retinde qarastyrý qajet dep sanaidy.
«Bizge jańa zaýyttar ǵana emes, agrosektordy tehnologiialyq jańartý, logistikany jáne eksporttyq arnalardy damytý, tereń óńdeý ónimderiniń importyna táýeldilikti azaitý qajet. Dál osyndai tásil agroónerkásip keshenin negizinen shikizattyq sektordan Qazaqstannyń ónerkásiptik jáne óńirlik damýynyń negizgi draiverleriniń birine ainaldyrýǵa múmkindik beredi», – dep túiindedi Saida Tóleýlenova.
