قازاقستاندا بيىلعى استىق جيناۋ ناۋقانى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسەگە جۋىق جىلدام جٷرٸپ جاتىر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ديقاندار استىق داقىلدارى ەگٸلگەن القاپتاردىڭ ٷشتەن بٸرٸنەن استامىن جيناپ, 7,7 ملن توننا استىق باستىرعان. جاڭا ٶنٸمنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ جوعارى ساپالى ازىقتىق بيدايعا تيەسٸلٸ.
بۇل رەتتە سالاعا سالىناتىن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ دە ارتىپ وتىر. بٸر جىل ٸشٸندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييا 1,5 ەسەدەن استام ٶسٸپ, 1,15 ترلن تەڭگەگە جەتكەن.
الايدا جاقسى ٶنٸمنٸڭ ٶزٸ ەل ەكونوميكاسىنا اۆتوماتتى تٷردە جوعارى تابىس ەكەلمەيدٸ. Qazaq Expert Club ساراپشىسى, قارجىگەر سايدا تٶلەۋلەنوۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسييادان بارىنشا جوعارى ەكونوميكالىق نەتيجە الۋ ٷشٸن سالانىڭ كەلەسٸ دامۋ كەزەڭٸ ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋدان گٶرٸ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن قوسىلعان قۇندى ارتتىرۋعا باعىتتالۋى قاجەت.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ مىقتى شيكٸزاتتىق بازاسى بار, الايدا ەكونوميكالىق قۇندىلىقتىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ باستاپقى ٶڭدەۋدەن كەيٸن قالىپتاسادى. سوندىقتان استىقتى ٶندٸرٸپ, شيكٸزات رەتٸندە ساتۋعا نەگٸزدەلگەن مودەلدەن ونى ٶڭدەپ, قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم شىعارىپ, كەيٸن ەكسپورتتاۋعا كٶشۋ سالانىڭ ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي ٶزگەرتە الادى.
ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تەك بٶلٸنگەن قاراجاتپەن ەمەس, قوسىمشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ, ٶنٸمدٸلٸك, ەكسپورت جەنە سالىق تٷسٸمدەرٸ ارقىلى باعالاۋ قاجەت.
ساراپشى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قايتارىمىن ارتتىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ اتادى.
«قازاقستان استىقتى شيكٸزات رەتٸندە ساتۋدىڭ ورنىنا ودان قوسىلعان قۇنى ەلدەقايدا جوعارى كراحمال, گليۋتەن, امينقىشقىلدارى, بيوەتانول جەنە باسقا دا ٶنٸمدەر ٶندٸرە الادى», – دەدٸ تٶلەۋلەنوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ٶندٸرٸستٸڭ ەلەۋەتٸ ۇن مەن جارما شىعارۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. Kazakh Invest دەرەكتەرٸنە سەيكەس, استىقتان 260-تان استام تٷرلٸ ٶنٸم ٶندٸرۋگە بولادى. ال تەرەڭ ٶڭدەۋ قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇعان قوستاناي وبلىسىنداعى Qostanai Grain Industry جوباسىن مىسال ەتۋگە بولادى. كەسٸپورىن جىلىنا شامامەن 415 مىڭ توننا استىق ٶڭدەۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. جوباعا سالىناتىن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 70 ملرد تەڭگە دەپ باعالانعان.
ٶڭٸر ەكٸمدٸگٸنٸڭ باعالاۋىنشا, كەدٸمگٸ ۇننىڭ بٸر تونناسىنىڭ قۇنى شامامەن 120–130 مىڭ تەڭگە بولسا, تەرەڭ ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸنٸڭ قۇنى 350–541 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن.
«شيكٸزاتتىڭ بٸرلٸگٸنە شاققانداعى ٶنٸمنٸڭ ىقتيمال قۇنى شامامەن 2,7–4,5 ەسە جوعارى بولۋى مٷمكٸن. ەرينە, بۇل پايدانىڭ دەل وسىنداي مٶلشەردە ٶسەتٸنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. كاپيتالدىق جەنە وپەراتسييالىق شىعىنداردى, ەنەرگەتيكانى, لوگيستيكانى جەنە ٶتكٸزۋ نارىعىن ەسكەرۋ قاجەت. بٸراق تەرەڭ ٶڭدەۋدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ انىق», – دەدٸ قارجىگەر.
بۇعان دەيٸن ۆيتسە-پرەمەر سەرٸك جۇمانعارين كەلتٸرگەن باعالاۋعا سەيكەس, ۇن مەن كەبەك ٶندٸرٸلگەن كەزدە ٶنٸمنٸڭ قۇنى شامامەن 113 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. ال گليۋتەن, ا كراحمالى جەنە كەبەك ٶندٸرٸلگەن جاعدايدا بۇل كٶرسەتكٸش شامامەن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ. گليۋتەن, كراحمالدار, بيوەتانول, كەبەك جەنە باردا ٶندٸرٸلەتٸن تەرەڭٸرەك ٶڭدەۋ كەزٸندە ٶنٸم قۇنى 264 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن جەتەدٸ.
وسىلايشا, استىقتى تەرەڭٸرەك ٶڭدەۋ كەزٸندە الىنعان ٶنٸمنٸڭ قۇنى ونى دەستٷرلٸ تٷردە ۇنعا ٶڭدەۋمەن سالىستىرعاندا شامامەن 2,3 ەسە جوعارى بولۋى مٷمكٸن. بۇل رەتتە سٶز كەسٸپورىننىڭ تازا پايداسى ەمەس, ٶندٸرٸلگەن ٶنٸمنٸڭ قۇنى تۋرالى بولىپ وتىر. تەرەڭ ٶڭدەۋ قوسىمشا جابدىققا, تەحنولوگيياعا, ەنەرگيياعا, لوگيستيكاعا جەنە ٶتكٸزۋگە شىعىن تالاپ ەتەدٸ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى ەسەرٸ – يمپورتتى الماستىرۋ. ەگەر قازاقستان استىق ٶندٸرگەنٸمەن, ودان الىناتىن جەكەلەگەن ٶنٸمدەردٸ, مىسالى, امينقىشقىلدارى نەمەسە ليزيندٸ سىرتتان ساتىپ السا, ەكونوميكا قوسىلعان قۇننىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن جوعالتادى.
سوندىقتان تەرەڭ ٶڭدەۋ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن نەگٸزٸنەن شيكٸزاتتىق مودەلدەن ٶنەركەسٸپتٸك-اگرارلىق مودەلگە كٶشٸرۋ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸنە اينالۋى مٷمكٸن.
سونىمەن بٸرگە قايتا ٶڭدەۋ قۋاتتارىن كٶبەيتۋدٸڭ ٶزٸ ەكونوميكالىق نەتيجە الۋعا كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, كەسٸپورىندارعا تۇراقتى كٶلەمدەگٸ ساپالى شيكٸزات, ينفراقۇرىلىم, ەلەكتر ەنەرگيياسى, لوگيستيكا جەنە دايىن ٶنٸمدٸ ٶتكٸزەتٸن نارىقتار قاجەت. سوندىقتان قايتا ٶڭدەۋگە سالىناتىن ينۆەستيتسييالار اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ٶزٸن دامىتۋمەن قاتار جٷرۋٸ تيٸس.
مۇنداي تەسٸل جەكەلەگەن ٶڭٸرلەردە بايقالا باستادى. مەسەلەن, قوستاناي وبلىسىندا 2027 جىلعا دەيٸن جالپى قۇنى 232 ملرد تەڭگە بولاتىن 96 اگرارلىق ينۆەستيتسييالىق جوبانى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 17-سٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەۋگە تٸكەلەي قاتىستى.
سايدا تٶلەۋلەنوۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, الداعى ۋاقىتتا اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋدا ەكونوميكالىق قايتارىم نەگٸزگٸ ٶلشەمدەردٸڭ بٸرٸنە اينالۋى كەرەك.
«قازاقستان تەك گەكتار, توننا جەنە ينۆەستيتسييا كٶلەمٸن عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە بٸر توننا شيكٸزاتقا قانشا قوسىلعان قۇن جاسالاتىنىن, قانشا يمپورتتىق ٶنٸمنٸڭ الماستىرىلاتىنىن, قانشا ەكسپورتتىق تٷسٸم قالىپتاساتىنىن جەنە ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ قانشالىقتى ارتقانىن ەسەپتەۋٸ قاجەت», – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوندا عانا اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە مەملەكەتتٸك قولداۋ فەرمەرلەردٸڭ شىعىنىن ٶتەۋ تەتٸگٸ رەتٸندە ەمەس, تۇتاس ەكونوميكانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا سالىنعان ينۆەستيتسييا رەتٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ.
ساراپشى تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى, تەحنيكانى جاڭارتۋدى جەنە ەگٸس القاپتارىن ەرتاراپتاندىرۋدى بٶلەك باعىتتار رەتٸندە ەمەس, شيكٸزات ٶندٸرٸسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدان باستاپ دايىن ٶنٸم شىعارۋعا جەنە ونى سىرتقى نارىققا شىعارۋعا دەيٸنگٸ بٸرتۇتاس ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتٸڭ ەلەمەنتتەرٸ رەتٸندە قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
«بٸزگە جاڭا زاۋىتتار عانا ەمەس, اگروسەكتوردى تەحنولوگييالىق جاڭارتۋ, لوگيستيكانى جەنە ەكسپورتتىق ارنالاردى دامىتۋ, تەرەڭ ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸنٸڭ يمپورتىنا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ قاجەت. دەل وسىنداي تەسٸل اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن نەگٸزٸنەن شيكٸزاتتىق سەكتوردان قازاقستاننىڭ ٶنەركەسٸپتٸك جەنە ٶڭٸرلٸك دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ سايدا تٶلەۋلەنوۆا.
