قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قازٸرگٸ تاڭدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. استانا بەيجٸڭمەن مەڭگٸلٸك جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ دەيەكتٸ تٷردە نىعايتۋعا, ونى جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرىپ, ىنتىماقتاستىققا جاڭا جول اشۋعا ەزٸر. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ سينحۋا اگەنتتٸگٸنە بەرگەن جازباشا سۇحباتىندا وسىلاي دەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پرەزيدەنت قىتاي مەن قازاقستاندى ورتاق شەكارا مەن سان عاسىرلىق تاتۋ كٶرشٸلٸك تاريحى بايلانىستىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاق حالقى «جولى بٸردٸڭ – جٷگٸ بٸر» دەيدٸ. ەكٸ ەل اراسىنداعى دەل وسىنداي قارىم-قاتىناس حالىقتارىمىزدىڭ تٷپكٸ مٷددەلەرٸنە ساي كەلەدٸ ەرٸ بٷكٸل ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتور سانالادى», – دەدٸ ول.
«ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸڭ شىن مەنٸندە جان-جاقتى سيپات العانىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ول ساۋدا, ينۆەستيتسييا, ەنەرگەتيكا مەن كٶلٸكتەن باستاپ, ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا, اۋىل شارۋاشىلىعى, تسيفرلاندىرۋ, مەديتسينا, عىلىم, بٸلٸم جەنە مەدەنيەتكە دەيٸنگٸ بارلىق نەگٸزگٸ سالانى قامتىپ وتىر», – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكٸجاقتى ساۋدا جاڭا رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە جەتكەنٸنە توقتالدى. قىتاي قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا سەرٸكتەستەرٸ اراسىندا بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر. تاعى بٸر ستراتەگييالىق باعىت – كٶلٸك جەنە لوگيستيكا. قازاقستان – شىعىس پەن باتىستى توعىستىرىپ جاتقان ٶڭٸر.
«قىتايلىق سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن بٸرگە وسى گەوگرافييالىق ارتىقشىلىقتى ەۋرازييا اۋقىمىنداعى زاماناۋي كٶلٸك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنا اينالدىرىپ كەلەمٸز», – دەدٸ ول. – «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» مەگاجوباسىن دامىتۋ, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىن ٸلگەرٸلەتۋ, جاڭا تەمٸرجول جەلٸلەرٸن سالۋ, قۇرعاق پورتتار مەن لوگيستيكالىق تەرمينالداردى كەڭەيتۋ, شەكارالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى كٶلٸك بايلانىستارىنىڭ مٷلدە جاڭا جٷيەسٸن قالىپتاستىرىپ كەلەدٸ».
قازاقستان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن, ياعني, بٷگٸندە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى كٶلٸك قاتىناسىنىڭ اسا ماڭىزدى بۋىنىنا اينالىپ كەلە جاتقان ورتا دەلٸزدٸ دامىتۋ – ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ.
«ورتاق مٸندەتٸمٸز – وسى باعىتتىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن بارىنشا ارتتىرۋ. سوندىقتان «اقىلدى كەدەن» جٷيەسٸن ەنگٸزۋگە, قۇجات اينالىمىن تسيفرلاندىرۋعا, اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ ٶزارا ٷيلەستٸرۋ مەن شەكارالىق رەسٸمدەردٸ اۆتوماتتاندىرۋعا ايرىقشا مەن بەرەمٸز», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
2026 جىل قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جارييالاندى.
«جۋىردا جاساندى ينتەللەكت جٶنٸندەگٸ دٷنيەجٷزٸلٸك كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋ ٷشٸن شانحايعا بارعان ساپارىمدا قىتايدىڭ جەتەكشٸ تەحنولوگييالىق كومپانييالارىنىڭ باسشىلارىمەن مازمۇندى كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸم. تسيفرلىق ەكونوميكا, زيياتكەرلٸك ٶندٸرٸس, ەلەكتروندىق كوممەرتسييا, عىلىمي زەرتتەۋلەر جەنە كادر دايارلاۋ سالالارىندا بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا قوس تاراپ تا مٷددەلٸ. دەل وسى تەحنولوگييالىق ىنتىماقتاستىق قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭٸندەگٸ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋى مٷمكٸن», – دەدٸ ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جاساندى ينتەللەكت بٷكٸل ادامزاتتىڭ يگٸلٸگٸنە قىزمەت ەتۋگە تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت زاماناۋي تەحنولوگييالارعا, بٸلٸم مەن ەسەپتەۋ رەسۋرستارىنا ەدٸل قول جەتكٸزۋٸ قاجەت.
«بۇل مەسەلەدە بٸزدٸڭ ۇستانىمىمىز قىتايدىڭ كٶزقاراسىمەن ٷندەسەدٸ. بيىل شٸلدە ايىندا شانحايدا قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ دٷنيەجٷزٸلٸك ۇيىمنىڭ (WAICO) نەگٸزٸن قالاعان 29 مەملەكەتتٸڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا مەملەكەتتەردٸڭ كٷش-جٸگەرٸن ٷيلەستٸرەتٸن اشىق ەرٸ تيٸمدٸ حالىقارالىق جٷيە قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام», – دەدٸ ول.
قازاقستان مەن قىتاي حالىقارالىق ارەنادا دا بەلسەندٸ ەرٸ قارقىندى ىقپالداستىق ورناتىپ وتىر.
«بٸز بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق رٶلٸن نىعايتۋ, حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىن قورعاۋ, مەدياتسييا مەن شىنايى كٶپجاقتىلىقتى ٸلگەرٸلەتۋ, سونداي-اق قاقتىعىستاردى بەيبٸت جولمەن رەتتەۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ۇقساس ۇستانىمداردى باسشىلىققا الامىز», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ «بٸرتۇتاس قىتاي» ساياساتىن بەرٸك ۇستاناتىنىن جەنە مەملەكەتتەردٸڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى قاعيداتىنىڭ بۇزىلۋىنا قارسى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قازاقستان بۇۇ, شىۇ جەنە اٶسشك اياسىندا قىتايمەن ٶزارا ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستى جالعاستىرادى. سونداي-اق «ورتالىق ازييا – قىتاي» فورماتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تولىق قولدايدى.
پرەزيدەنت بيىل شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولعانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ۇيىم ەڭ باستى قۇندىلىعى – ٶزارا سەنٸمگە, تەڭ قۇقىق پەن ديالوگقا, مەدەني ەرالۋاندىقتى قۇرمەتتەۋگە جەنە بٸرلەسكەن دامۋعا ۇمتىلاتىن «شانحاي رۋحىن» ساقتاپ قالدى. قازاقستان پرەزيدەنتٸ بۇل قاعيداتتاردى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ٶزٸندٸك «ستاندارتى» رەتٸندە باعالايتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەسٸ جىلى قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ديپلوماتييالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 35 جىل تولاتىنىنا توقتالدى. بۇل رەتتە ساياسي جەنە ەكونوميكالىق بايلانىستارمەن قاتار, ەكٸ ەل ازاماتتارى اراسىنداعى تٸكەلەي قارىم-قاتىناستار دا بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. 2026 جىلى قازاقستان مەن قىتايدىڭ «مەدەنيەت جىلىن» ٶتكٸزۋٸ وسى ٷردٸستٸڭ جارقىن دەلەلٸ بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە قىتايدا ونداعان مىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنت بٸلٸم الىپ جاتىر. سونىمەن قاتار قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸن تاڭدايتىن قىتاي ازاماتتارىنىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدٸ. قازاقستاندا قىتايدىڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى, «لۋ بان شەبەرحانالارى» تابىستى جۇمىس ٸستەپ جاتىر. اكادەمييالىق ۇتقىرلىق, سونداي-اق, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارى دا كەڭەيە تٷسۋدە.
ٶزارا ۆيزاسىز رەجيمنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي سەرپٸن بەردٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى قازاقستانعا كەلگەن قىتايلىق تۋريستەر سانى 962 مىڭ ادامعا جەتتٸ. بۇل 2024 جىلعى كٶرسەتكٸشپەن سالىستىرعاندا 47 پايىزعا كٶپ.
«قىتايلىق دوستارىمىزعا قازاقستاندا ەتەنە تانىساتىن دٷنيە جەتكٸلٸكتٸ. زاماناۋي ەلوردامىز بەن كٶنە تٷركٸستاندى, الماتىنىڭ اسقارلارى مەن ماڭعىستاۋدىڭ بٸرەگەي بەدەرٸن, ۇلى دالا مەن ۇلى جٸبەك جولىنىڭ مۇراسىن, مۋزىكامىزدى, ۇلتتىق دەم مەن اسپاپتارىمىزدى, قوناقجاي قالپىمىزدى كٶرسەتكٸمٸز كەلەدٸ. سونىمەن قاتار قازاقستان دا ەجەلگٸ ٶركەنيەت ەلٸ ەرٸ بٷگٸندە دامۋ جولىندا تاڭعالارلىق ٷلگٸ كٶرسەتٸپ وتىرعان قىتايدى زور قىزىعۋشىلىقپەن تانىپ-بٸلٸپ كەلەدٸ», – دەپ سٶزٸن تٷيٸندەدٸ پرەزيدەنت.
