Qazaqstanda mektepke deiingi bilim berýdi jańa deńgeige kóterýdi maqsat etken «Quzyrettilik ortalyqtary» jobasy sońǵy jyldary qoǵam nazaryn aýdarýda. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen iske qosylǵan bul bastama búgingi tańda 330-dan astam ortalyqty biriktirip, balabaqsha, ata-ana jáne mektep arasyndaǵy bailanysqa jańa sipat berdi. Joba aiasynda oiynǵa negizdelgen orta jasalyp, tárbieshiler úzdik tájiribelermen qarýlanyp, ata-analar balanyń alǵashqy bilim qadamyn ishinen kórýge múmkindik alýda. Mektepke deiingi bilim berý departamentiniń direktory Manara Adamovanyń Dalanews.kz tilshisine bergen suhbatta atalǵan ortalyqtardyń jumysy, olardyń aýyl men qaladaǵy róli, sapany baqylaý tetikteri jáne ata-anamen seriktestik mádenietin qalyptastyrý jaiynda keńinen sóz qozǵaldy. Bilikti mamannyń aitýynsha, basty maqsat – balanyń qyzyǵýshylyq otyn sóndirmei, ony bilimge ainaldyrý.
– Manara hanym, sizdiń sózińizde «mektepke deiingi bilim – balanyń alǵashqy áleýmettik kelisimi» degen paiym kókeimizge tunyp qaldy. Munyń mánin qalai túsindiresiz?
– Ár balanyń ómir joly alǵash ret balabaqsha esigin ashqan sátten bastalady desek qatelespeimiz. Bul – tek oiyn, jattyǵý nemese jańa dostar tabý emes, balanyń qoǵamdyq ortadaǵy alǵashqy kelisimi. Ol jerde tártipke úirenedi, qarym-qatynas jasaidy, ózin basqa balaǵa qarsy qoiady jáne ózin baǵalaýdy úirenedi.
Eger osy kezeń durys qalyptassa, bastaýysh mektepke aýysý jeńil bolady. Muǵalim jumysy júielenedi, ata-ana senimi artady. Sondyqtan biz «Quzyrettilik ortalyqtaryn» tek jobalyq ataý retinde emes, balanyń ómir jolyndaǵy alǵashqy mańyzdy kelisim alańy retinde qarastyrdyq.
– Bul ideiany dál qazir qolǵa alý sebebi nede?
– Sebebi sońǵy jyldary mektepke deiingi sektor jyldam ósti. Jekemenshik pen memlekettik balabaqshalardyń sany kóbeidi, biraq sapa máselesi kún tártibine shyqty. Kadr daiyndyǵy árkelki, baǵdarlamalar arasynda aiyrmashylyq kóp.
Mundai jaǵdaida tek baqylaý jetkiliksiz, júieli tetik qajet boldy. Biz «ortalyq – seriktes balabaqsha – tirek mektep» úshtigin quryp, osy olqylyqty joiýǵa tyrystyq. «Quzyrettilik ortalyǵy» jai kabinet emes, tiri ekojúie. Munda tárbieshi sheberlik synybynan ótedi, pedagogikalyq koýching alady, ata-ana ashyq kúnderge qatysyp, oqý protsesin ishinen kóredi.
– Qazirgi ahýaldy sandarmen sipattai alasyz ba?
– Árine. Búginde elimizde 330 quzyrettilik ortalyq jumys isteidi. Onyń 180-i qalada, 150-i aýylda ornalasqan. Bul teńgerim biz úshin mańyzdy, sebebi aýyldy tek tájiribe alańy emes, teń múmkindik keńistigi dep qaraimyz. Qural-jabdyq, ádistemelik material, mentorlyq júie qala men aýylǵa birdei qaǵidamen jetkiziledi. Jobanyń ózegi – osy.
202 ortalyqqa tirek mektepke deiingi uiym mártebesin berip, olardy tirek mekteptermen bailanystyrdyq. Bul balanyń oiyndaǵy qalyptasqan minez-qulyq, qarym-qatynas, usaq motorika siiaqty daǵdylaryn bastaýyshtaǵy oqý úderisimen bailanystyrady. Endi mektepke daiyndyq tek testke qarap baǵalanbaidy. Ol balanyń tabiǵi damýy, tildik quzyreti, qarym-qatynasy arqyly baǵalanady.
– Keibireýler oiyn – ýaqyt ótkizý dep qaraidy. Siz qalai oilaisyz?
– Bul – eń qate túsinik. Oiyn – balanyń zerthanasy. Biz pándik-damytý ortasyn balanyń qyzyǵýshylyǵyna qarai quramyz. Mysaly, transformatsiialanatyn aimaqtar, sensorlyq materialdar, qaýipsiz tájiribeler arqyly bala óz álemin tanidy. Tárbieshi tek «biletin adam» emes, ol – tizgindeýshi. Balanyń suraǵyn tyńdaidy, qyzyǵýshylyǵyn tereńdetedi. Bul tásil halyqaralyq tájiribege de sáikes keledi. Sapany syrtqy atribýtpen emes, balanyń damý kórsetkishimen ólsheitin mádeniet qalyptasyp keledi.
Osy rette jumys sapany jaqsartý úshin ulttyq monitoringpen qatar halyqaralyq quraldardy engizýdemiz. Máselen, bilim berý ortasynyń sapasyn keshendi ólsheitin shkalalar bar. Sondai-aq, tárbieshi portfoliosy artefakttarmen tolyqtyrylady, sabaq birlesip taldanady. Nátijeni qaǵaz emes, balanyń damýyndaǵy naqty ilgerileý, ata-ananyń qanaǵattanýy, tárbieshiniń kásibi ósýi aiqyndaidy.
– Aýyldyq pedagogtardyń jaǵdaiy qalai sheshilýde?
– Aýylda tárbieshi keide qoldaýsyz qalady. Biz osyny eskerip, ortalyqtardy aimaqtyq mentorlyq habqa ainaldyrdyq. Qashyqtyqty onlain koýching, vebinarlar, kóshpeli sheberlik synyptar arqyly aradaǵy qashyqtyqty qysqartamyz. Materialdyq baza da birtindep teńestirilýde. Eń bastysy – kadrdyń kásibi ósý joly anyqtaldy. Elimizde alǵash ret modýldik biliktilik, portfoliomen rastalatyn júie engizilýde.
– Bul bastama qaǵazbastylyqqa ainalyp ketpei me?
– Mundai qaýip árqashan bar. Biraq biz mánge kóbirek kóńil bólemiz. Esep úshin emes, bala úshin jumys isteýdi alǵa shaǵaramyz. Tárbieshiniń ýaqytyn artyq qaǵazǵa emes, balalarmen jumysqa jumsaýyn qamtamasyz etýge tyrysamyz. Syrtqy baǵalaý ishki refleksiiamen teń dárejede júredi.
Sonymen qatar ata-analardy isimizge seriktes retinde tartýdamyz. Ortalyqtardaǵy ashyq kúnder, ata-ana–pedagog–psiholog sessiialary, úige arnalǵan oiyn stsenariileri – bári osy maqsatta jasalyp otyr. Biz «balany oqytý» emes, «balamen birge úirený» mádenietin qalyptastyramyz.
– Qolǵa alǵan bastamany keńeitý týraly ne aitar edińiz?
– Qazir 330 ortalyq bar, biraq bul mejeniń sońy emes. Ár óńir óz ereksheligin saqtai otyryp damidy. Tildik orta, etnografiialyq material, jergilikti ómir salty engiziledi. Bul – birizdendirý men daralandyrý arasyndaǵy tepe-teńdik.
– Jalpy alǵanda, «Quzyrettilik ortalyqtarynyń» missiiasyn qalai aiqyndaisyz?
– Qysqasha aitsam, bul – mektepke deiingi bilimdi jańǵyrtýdyń tirek núkteleri. Olar oiynǵa negizdelgen damýdy qalpyna keltiredi, pedagogtyń mártebesin kóteredi, ata-anany seriktestikke shaqyrady jáne mekteppen sabaqtastyq qurady. Eń basty ólshem – balanyń kózindegi qyzyǵýshylyq oty. Sol otty óshirmei, bilimge ainaldyrý – barshamyzdyń ortaq mindetimiz.
– Áńgimeńizge rahmet!
