قازاقستاندا مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدٸ ماقسات ەتكەن «قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىقتارى» جوباسى سوڭعى جىلدارى قوعام نازارىن اۋدارۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ٸسكە قوسىلعان بۇل باستاما بٷگٸنگٸ تاڭدا 330-دان استام ورتالىقتى بٸرٸكتٸرٸپ, بالاباقشا, اتا-انا جەنە مەكتەپ اراسىنداعى بايلانىسقا جاڭا سيپات بەردٸ. جوبا اياسىندا ويىنعا نەگٸزدەلگەن ورتا جاسالىپ, تەربيەشٸلەر ٷزدٸك تەجٸريبەلەرمەن قارۋلانىپ, اتا-انالار بالانىڭ العاشقى بٸلٸم قادامىن ٸشٸنەن كٶرۋگە مٷمكٸندٸك الۋدا. مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى مانارا اداموۆانىڭ Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتتا اتالعان ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى, ولاردىڭ اۋىل مەن قالاداعى رٶلٸ, ساپانى باقىلاۋ تەتٸكتەرٸ جەنە اتا-انامەن سەرٸكتەستٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ جايىندا كەڭٸنەن سٶز قوزعالدى. بٸلٸكتٸ ماماننىڭ ايتۋىنشا, باستى ماقسات – بالانىڭ قىزىعۋشىلىق وتىن سٶندٸرمەي, ونى بٸلٸمگە اينالدىرۋ.
– مانارا حانىم, سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸزدە «مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم – بالانىڭ العاشقى ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمٸ» دەگەن پايىم كٶكەيمٸزگە تۇنىپ قالدى. مۇنىڭ مەنٸن قالاي تٷسٸندٸرەسٸز?
– ەر بالانىڭ ٶمٸر جولى العاش رەت بالاباقشا ەسٸگٸن اشقان سەتتەن باستالادى دەسەك قاتەلەسپەيمٸز. بۇل – تەك ويىن, جاتتىعۋ نەمەسە جاڭا دوستار تابۋ ەمەس, بالانىڭ قوعامدىق ورتاداعى العاشقى كەلٸسٸمٸ. ول جەردە تەرتٸپكە ٷيرەنەدٸ, قارىم-قاتىناس جاسايدى, ٶزٸن باسقا بالاعا قارسى قويادى جەنە ٶزٸن باعالاۋدى ٷيرەنەدٸ.
ەگەر وسى كەزەڭ دۇرىس قالىپتاسسا, باستاۋىش مەكتەپكە اۋىسۋ جەڭٸل بولادى. مۇعالٸم جۇمىسى جٷيەلەنەدٸ, اتا-انا سەنٸمٸ ارتادى. سوندىقتان بٸز «قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىقتارىن» تەك جوبالىق اتاۋ رەتٸندە ەمەس, بالانىڭ ٶمٸر جولىنداعى العاشقى ماڭىزدى كەلٸسٸم الاڭى رەتٸندە قاراستىردىق.
– بۇل يدەيانى دەل قازٸر قولعا الۋ سەبەبٸ نەدە?
– سەبەبٸ سوڭعى جىلدارى مەكتەپكە دەيٸنگٸ سەكتور جىلدام ٶستٸ. جەكەمەنشٸك پەن مەملەكەتتٸك بالاباقشالاردىڭ سانى كٶبەيدٸ, بٸراق ساپا مەسەلەسٸ كٷن تەرتٸبٸنە شىقتى. كادر دايىندىعى ەركەلكٸ, باعدارلامالار اراسىندا ايىرماشىلىق كٶپ.
مۇنداي جاعدايدا تەك باقىلاۋ جەتكٸلٸكسٸز, جٷيەلٸ تەتٸك قاجەت بولدى. بٸز «ورتالىق – سەرٸكتەس بالاباقشا – تٸرەك مەكتەپ» ٷشتٸگٸن قۇرىپ, وسى ولقىلىقتى جويۋعا تىرىستىق. «قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىعى» جاي كابينەت ەمەس, تٸرٸ ەكوجٷيە. مۇندا تەربيەشٸ شەبەرلٸك سىنىبىنان ٶتەدٸ, پەداگوگيكالىق كوۋچينگ الادى, اتا-انا اشىق كٷندەرگە قاتىسىپ, وقۋ پروتسەسٸن ٸشٸنەن كٶرەدٸ.
– قازٸرگٸ احۋالدى ساندارمەن سيپاتتاي الاسىز با?
– ەرينە. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 330 قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىق جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ 180-ٸ قالادا, 150-ٸ اۋىلدا ورنالاسقان. بۇل تەڭگەرٸم بٸز ٷشٸن ماڭىزدى, سەبەبٸ اۋىلدى تەك تەجٸريبە الاڭى ەمەس, تەڭ مٷمكٸندٸك كەڭٸستٸگٸ دەپ قارايمىز. قۇرال-جابدىق, ەدٸستەمەلٸك ماتەريال, مەنتورلىق جٷيە قالا مەن اۋىلعا بٸردەي قاعيدامەن جەتكٸزٸلەدٸ. جوبانىڭ ٶزەگٸ – وسى.
202 ورتالىققا تٸرەك مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىم مەرتەبەسٸن بەرٸپ, ولاردى تٸرەك مەكتەپتەرمەن بايلانىستىردىق. بۇل بالانىڭ ويىنداعى قالىپتاسقان مٸنەز-قۇلىق, قارىم-قاتىناس, ۇساق موتوريكا سيياقتى داعدىلارىن باستاۋىشتاعى وقۋ ٷدەرٸسٸمەن بايلانىستىرادى. ەندٸ مەكتەپكە دايىندىق تەك تەستكە قاراپ باعالانبايدى. ول بالانىڭ تابيعي دامۋى, تٸلدٸك قۇزىرەتٸ, قارىم-قاتىناسى ارقىلى باعالانادى.
– كەيبٸرەۋلەر ويىن – ۋاقىت ٶتكٸزۋ دەپ قارايدى. سٸز قالاي ويلايسىز?
– بۇل – ەڭ قاتە تٷسٸنٸك. ويىن – بالانىڭ زەرتحاناسى. بٸز پەندٸك-دامىتۋ ورتاسىن بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قاراي قۇرامىز. مىسالى, ترانسفورماتسييالاناتىن ايماقتار, سەنسورلىق ماتەريالدار, قاۋٸپسٸز تەجٸريبەلەر ارقىلى بالا ٶز ەلەمٸن تانيدى. تەربيەشٸ تەك «بٸلەتٸن ادام» ەمەس, ول – تٸزگٸندەۋشٸ. بالانىڭ سۇراعىن تىڭدايدى, قىزىعۋشىلىعىن تەرەڭدەتەدٸ. بۇل تەسٸل حالىقارالىق تەجٸريبەگە دە سەيكەس كەلەدٸ. ساپانى سىرتقى اتريبۋتپەن ەمەس, بالانىڭ دامۋ كٶرسەتكٸشٸمەن ٶلشەيتٸن مەدەنيەت قالىپتاسىپ كەلەدٸ.
وسى رەتتە جۇمىس ساپانى جاقسارتۋ ٷشٸن ۇلتتىق مونيتورينگپەن قاتار حالىقارالىق قۇرالداردى ەنگٸزۋدەمٸز. مەسەلەن, بٸلٸم بەرۋ ورتاسىنىڭ ساپاسىن كەشەندٸ ٶلشەيتٸن شكالالار بار. سونداي-اق, تەربيەشٸ پورتفوليوسى ارتەفاكتتارمەن تولىقتىرىلادى, ساباق بٸرلەسٸپ تالدانادى. نەتيجەنٸ قاعاز ەمەس, بالانىڭ دامۋىنداعى ناقتى ٸلگەرٸلەۋ, اتا-انانىڭ قاناعاتتانۋى, تەربيەشٸنٸڭ كەسٸبي ٶسۋٸ ايقىندايدى.
– اۋىلدىق پەداگوگتاردىڭ جاعدايى قالاي شەشٸلۋدە?
– اۋىلدا تەربيەشٸ كەيدە قولداۋسىز قالادى. بٸز وسىنى ەسكەرٸپ, ورتالىقتاردى ايماقتىق مەنتورلىق حابقا اينالدىردىق. قاشىقتىقتى ونلاين كوۋچينگ, ۆەبينارلار, كٶشپەلٸ شەبەرلٸك سىنىپتار ارقىلى اراداعى قاشىقتىقتى قىسقارتامىز. ماتەريالدىق بازا دا بٸرتٸندەپ تەڭەستٸرٸلۋدە. ەڭ باستىسى – كادردىڭ كەسٸبي ٶسۋ جولى انىقتالدى. ەلٸمٸزدە العاش رەت مودۋلدٸك بٸلٸكتٸلٸك, پورتفوليومەن راستالاتىن جٷيە ەنگٸزٸلۋدە.
– بۇل باستاما قاعازباستىلىققا اينالىپ كەتپەي مە?
– مۇنداي قاۋٸپ ەرقاشان بار. بٸراق بٸز مەنگە كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلەمٸز. ەسەپ ٷشٸن ەمەس, بالا ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋدٸ العا شاعارامىز. تەربيەشٸنٸڭ ۋاقىتىن ارتىق قاعازعا ەمەس, بالالارمەن جۇمىسقا جۇمساۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسامىز. سىرتقى باعالاۋ ٸشكٸ رەفلەكسييامەن تەڭ دەرەجەدە جٷرەدٸ.
سونىمەن قاتار اتا-انالاردى ٸسٸمٸزگە سەرٸكتەس رەتٸندە تارتۋدامىز. ورتالىقتارداعى اشىق كٷندەر, اتا-انا–پەداگوگ–پسيحولوگ سەسسييالارى, ٷيگە ارنالعان ويىن ستسەنارييلەرٸ – بەرٸ وسى ماقساتتا جاسالىپ وتىر. بٸز «بالانى وقىتۋ» ەمەس, «بالامەن بٸرگە ٷيرەنۋ» مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرامىز.
– قولعا العان باستامانى كەڭەيتۋ تۋرالى نە ايتار ەدٸڭٸز?
– قازٸر 330 ورتالىق بار, بٸراق بۇل مەجەنٸڭ سوڭى ەمەس. ەر ٶڭٸر ٶز ەرەكشەلٸگٸن ساقتاي وتىرىپ داميدى. تٸلدٸك ورتا, ەتنوگرافييالىق ماتەريال, جەرگٸلٸكتٸ ٶمٸر سالتى ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل – بٸرٸزدەندٸرۋ مەن دارالاندىرۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸك.
– جالپى العاندا, «قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىقتارىنىڭ» ميسسيياسىن قالاي ايقىندايسىز?
– قىسقاشا ايتسام, بۇل – مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸمدٸ جاڭعىرتۋدىڭ تٸرەك نٷكتەلەرٸ. ولار ويىنعا نەگٸزدەلگەن دامۋدى قالپىنا كەلتٸرەدٸ, پەداگوگتىڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرەدٸ, اتا-انانى سەرٸكتەستٸككە شاقىرادى جەنە مەكتەپپەن ساباقتاستىق قۇرادى. ەڭ باستى ٶلشەم – بالانىڭ كٶزٸندەگٸ قىزىعۋشىلىق وتى. سول وتتى ٶشٸرمەي, بٸلٸمگە اينالدىرۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق مٸندەتٸمٸز.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
