Elimizde zorlyq-zombylyq qurbandary kún sanap artýda.
Dalanews.kz-ke pikir bildirgen sarapshy otbasylyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn-alýdyń algoritmderin aityp, osy máseleniń túitkildi tustaryna toqtaldy.
Eń birinshi – qaýipsiz úi: otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, agressorlarmen jumys isteý jáne zorlyq-zombylyqtan zardap shekken eresekter men balalarǵa keshendi qoldaý kórsetý týraly zań jobasyn qabyldaý.
2022 jyly jumys toby turmystaǵy zorlyq úshin jazany qatańdatatyn zań jobasyn daiyndaǵan. Biraq zańǵa usynylǵan tolyqtyrýlar áli qabyldanbady.
Bul turǵyda zańger, adam quqyqtary jónindegi sarapshy Halida Ájiǵulova abiýzerlerge qarsy isterdi qaraityn politseiler, prokýrorlar men sottar jynysyna qaramastan, kóbine genderlik stereotipterge beiim keletinin aitady.
– Basynda áielin urǵan adamdardyń jazasyn jeńildetip, bul bapty Qylmystyq kodeksten alyp tastady. Óitkeni, eldegi qylmystyq quqyqbuzýshylyqtar sanyn jasandy túrde azaitý qajet boldy. Uryp-soǵý jáne densaýlyqqa qasaqana jeńil ziian keltirý baptary Ákimshilik kodekske aýysty. Qylmys azaiǵandai kórindi. Biraq is júzinde másele sheshilgen joq. Jyl saiyn politsiiaǵa 150 myńǵa jýyq aryz túsedi. Olardyń 25 paiyzy ǵana sotqa jetedi. Qazir politsiia bul baptardy qylmystyq kodekske qaitarsa, 150 myń quqyqbuzýshylyq eldiń reitingine keri áser etedi dep qorqyp otyrǵan siiaqty, – deidi Ájiǵulova.
Sarapshy bul máseleniń túp-tamyry genderlik teńsizdikte – politsiia, prokýratýra men sottaǵy laýazymdy qyzmetterde áielder bolmaǵanynda dep túsindiredi. Bul óz kezeginde zańnamalyq deńgeide sheshim shyǵarýǵa áser etedi.
«Osyndai mańyzdy qyzmetterde otyrǵan er adamdar kásibi deformatsiia saldarynan genderlik zorlyq pen diskriminatsiia másele emes dep oilaidy. Ózderiniń basyna túspese, bul máselemen sharýasy joq. Politsiia qyzmetkerleri, ishki ister ministri eshqashan bopsalaýǵa ushyrap, taiaq jep ne zorlyq qurbany bolmaitynyn bilemiz. Máseleni qunsyzdandyrý osylai júredi», – deidi zańger.
Onyń atap ótkenindei balalarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq úshin qylmystyq jaýapkershilikti kúsheitý qajet.
Iaǵni, balalarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq isterin salǵyrtpen tergegeni úshin quqyq qorǵaý organdarynyń jaýapkershiligin kúsheitip, Ishki ister organdarynda balalarǵa jynystyq zorlyq jasaǵany úshin sottalǵan adamdardy ómir boiy elektrondyq profilaktikalyq esepke alýdy qajettigin eskertedi.
Zańgerdiń pikirinshe, ol úshin mektepter men balabaqshalar qaýipsiz bolýy tiis. «Balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqtyń, shabýyldardyń jáne pedofilderdiń balalarymyzdy zorlaýynyń aldyn alý maqsatynda mektepter men balabaqshalardaǵy qaýipsizdik sharalaryn reformalaý. Pedagogter, bilim berý mekemeleriniń tárbieshileri, meditsina qyzmetkerleri, áleýmettik qorǵaý uiymdarynyń jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri tarapynan balalardy kútý (jynystyq qatynasqa túsý) úshin qylmystyq jaýapkershilikti engizgen jón» deidi.
Munyń astary qaida jatyr? Bul turǵyda sarapshy halyqtyń kópshiligi ózderiniń quqyǵyn, mindetin uǵynǵysy kelmeidi, ony erttep, bilýge tyryspaitynyn aitady.
«Negizinde quqyqtyq aǵartý mektep kezinen bastalý kerek. 1 synyptan bastap balalarǵa zańdaǵy óz quqyqtaryn, mindetterin túsindirý qajet. Bala Qazaqstan Respýblikasynyń Ata Zańyndaǵy erejelerdi saqtaýdy, ózgelerdiń shekarasyn buzbaýdy úirenýi kerek.
Qysqasha aitqanda, ózgeniń quqyǵyna syilastyqpen qaraýdy bala boiyna sińirip ósýi tiis. Bizde balalarǵa ózgege qol kóterýge bolmaidy, ózgeni balaǵattaýǵa bolmaidy degen tyiymdar aitylyp jatady. Biraq zańnyń negizinde aitylmaidy. Eger Konstitýtsiia boiynsha túsindirilse, áseri men nátijesi basqasha bolar edi», – deidi zańger.
Sondai-aq, ol Street Law Qazaqstan jobasy aiasynda 1 synyptan bastap sabaq beretinin de jetkizdi.
«Bul tek bastama ǵana. Iaǵni, biz úshin balalardy erte kezden quqyqtyq saýattylyqqa tárbieleý óte mańyzdy. Sebebi, búldirshinderdiń miy sergek, ári aqparatty tez qabyldaidy. Eresekter úshin kommýnikatsiia quraldaryn, ǵalamtor men áleýmettik jelilerdi paidalana otyryp, quqyqtyq saýattylyqqa baǵyttalǵan kontent óte kóp. YouTube, Instagram syndy áleýmettik jelilermen qosa, bundai baǵdarlamalardy telearnalarda shyǵarý da mańyzdy dep oilaimyn.
Iaǵni, otandyq BAQ-tarda osy taqyrypqa arnalǵan aidarlar engizilse deimin. Sala mamandarymen suhbattasyp nemese tanymal advokat, zańgerlerden aqparat alyp, buqaramen bólisý qajet. Olar oqyrmandarmen keri bailanys ornatyp, suraqtarǵa jaýap berip, belgili bir jaǵdaida adam ózin qalai ustap, qalai qorǵaný kerektigin túsindire alar edi», – dep túiindedi pikirin zańger, adam quqyqtary jónindegi sarapshy.
