Alaida... bul aqparattyń qaidan alynǵanyn bilseńiz, qairan qalyp, shyqylyqtap bas shaiqaisyz. Eń soraqysy, dúdámal derekti laýazymdy tulǵalar, ministrlikter, depýtattar, agenttikter t.b. aityp júr.
Kóktemgi kóktei qaýlaǵan málimettiń tórkinin tekserý úshin birqatar resmi organmen birge, Qarjy monitoring agenttigine saýyn aitqandai suraý saldyq. «Baqsaq baqa eken» demekshi, bul áldebir spikerdiń eshbir negizsiz aita salǵan oiy eken. 2019 jyly 25 qańtarda «Habar» telearnasynyń dóńgelek ústelinde aitylǵan desedi. Erinbei, efirdi kórip shyqtyq. Túk tappadyq, biraq. Efir qonaǵy belgili saiasattanýshy qumar oiynǵa salynǵandardyń ajyrasýy men qaryzy týraly ǵana aitqan.
Biraq sarapshy elimizde 350 myń lýdoman bar demegen, keiin anyqtalǵandai spikerdiń sózi burmalanǵan ári ony jańsaq túsinse kerek. Alqaly jiynda Densaýlyq saqtaý ministrligi, Ádilet ministrligi nemese osyndai derekti biletin qurylymnyń atynan resmi aqparat ta, silteme de, spiker de bolǵan joq. Al áldebireýdiń burmalanǵan sózin resmi derek desek bola ma? Sergek kózben qaraiyqshy. Eń ókinishtisi, bul shalaǵai pikirdiń jeteginde tepeń qaqqandar az bolmady.
Keiin sol «Habar» telearnasynda Pavlodar oblysynyń jýrnalisi de qumar oiynǵa qunyqqandar jaily siýjet jasady. Taǵy da sol derek, 350 myń qumar oiyn qurbany deidi. Saiasattanýshy solai sóilegen kórinedi. Efirdi kóre almadyq. Sebebi redaktsiia muraǵatyndaǵy efirdiń jazbasy 6 ai ǵana saqtalady eken. Demek, 2019 jylǵy jazba joq. Al siýjet avtory aqparat kózin qupiia ustaýǵa, ony tek sottyń talaby boiynsha aitýǵa mindetti desedi zań. Basshylyqtyń jaýaby osy.
Aitpaqshy, álgi jiynda aitylǵan ajyrasqan juptar men qumar oiynshynyń qaryzy týraly derekkózdi izdedik. Spiker efirde «saýalnamaǵa qatysqandar» dep áldebir áleýmettik zertteýge silteme jasaidy. Endeshe, zertteý qaida? Ókinishke qarai, bul qujatqa (esep, broshiýra, sholý, baspasóz habarlamasy, dissertatsiia t.b.) spiker de, basqasy da silteme bere almady. Google, Yandex, YouTube arqyly resýrstardan izdeý nátije bermedi.
Eń qyzyǵy, QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń derekterine sáikes, elde qumar oiynǵa táýeldi 6 adam resmi tirkelgen eken. QR Ádilet ministrligi de sońǵy 5 jylda eldegi ajyrasý boiynsha egjei-tegjeili statistika usyndy, onda ajyrasýdyń negizgi sebebi delingen oiyn týraly aqparat joq. Birinshi kredittik biýroda (BKB) bankterde, shaǵyn nesie uiymdary men býkmekerlik keńselerde de oiynnan zardap shekken adamdardyń qaryzy týraly bir aýyz sóz jazylmaǵan.
Áitse de, 350 myń qumar oiynǵa táýeldi adamdar týraly derek resmi túrde rastaldy. Biraq bizde emes, Ulybritaniiada! Bul endi qisynǵa saiady. Tumandy Albion – álemdegi eń kóp «oinaityn» eldiń biri. William Hill siiaqty iri halyqaralyq býkmekerlik keńseler, kazino men oiyn avtomaty salasyndaǵy birqatar iri álemdik brendtiń sonda shoǵyrlanýy beker emes. 70 millionǵa jýyq halqy bar iri Eýropa elin 19 million adamy bar memleketpen shatastyrǵan «sarapshylarǵa» ne deýge bolady?
Oilap qarasaq, 2019 jylǵy jalǵan aqparat jańarmai 350 000 sany aitylyp ta, jazylyp ta keledi. Sondyqtan, biyl qańtar aiynda Elim marketingtik jáne áleýmetttik zertteýler institýty mynadai sholý jasapty. Qumar oiynǵa táýeldi jandardy ońaltatyn 127 ortalyqty zertteý barysynda osyndai jerge orta eseppen 110 adamnyń júgingenin anyqtaǵan. Árine, bul ministrliktiń bazasynda joq, sebebi jasyryn emdelgen.
«Qazaqstanda táýeldilikten ońaltatyn 127 ortalyq bar, arifmetikalyq turǵydan elde ońaltýdan ótip jatqan diagnozy rastalǵan 14 myńǵa jýyq oiynshy bar dep boljaýǵa bolady. Mundai adamdardyń deni psihologqa jáne basqa da mamandarǵa júginbeitinin eskersek, naqty táýeldi adamdar shamamen 100 myń adam bolýy múmkin», - deidi zertteýshiler.
