Berik Ýáli Abai oblysyn ákimi bolyp taǵaiyndalǵanyna 9 aiǵa jýyq ýaqyt ótse de, áli kúnge deiin suhbat bermegen edi. Bul onyń BAQ úshin jabyq ekenin bildirmeidi. Kerisinshe, belgili bir sharýanyń nátijesi kórinbei turyp, jeke PR úshin suhbat bergisi kelmeitin printsip ustanatynyn ańǵartady. Bul týraly arnasy jazdy.
11 qarasha kúni Prezident Ákimshiliginiń bekitken kestesine sáikes, Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde Abai oblysynyń ákimi Berik Ýáli alǵash ret óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy týraly keń kólemdi brifing ótkizdi.
3 saǵat 20 minýt ótken baspasóz máslihaty tikelei efirde kórsetilip, 50-den astam respýblikalyq jáne aimaqtyq BAQ ókilderi qatysty. Suraq-jaýaptyń ózi tup-týra 3 saǵatqa sozyldy. Eshqandai shekteý qoiylmaǵan bul dialog óńir basshysynyń ashyqtyqqa beiim ekenin kórsetti.
Oblys ákiminiń brifingte aitqan "Qytaidan qorqýdyń qajeti joq" degen pikirin san-saqqa júgirtip jatqandar bar. Arna osyǵan baiyppen saraptama jasaǵan:
"Birinshiden, Qytai – álemdik ekonomikalyq ósimniń 30% qamtamasyz etip otyrǵan basty draiver.
Halyqaralyq valiýta qory (HVQ), Dúniejúzilik bank, OECD zertteýleri:
• Sońǵy 20 jylda álemdik JIÓ ósiminiń 28–33% Qytai ekonomikasynyń úlesinde.
• Álemdegi tómen jáne orta tabysty elderdiń 72% infraqurylymyn Qytai investitsiiasy arqyly jańartty (DB deregi).
• Jer sharyndaǵy 83 elde Qytai kapitaly negizgi investorlardyń alǵashqy úshtigine kiredi.
Demek, álemniń damyǵan/damýshy elderi Qytai investitsiiasyn qaýip emes, ekonomikalyq múmkindik retinde qarastyryp otyr.
Ekinshiden, damyǵan elderdiń ózi Qytai kapitalyn tartýǵa múddeli. AQSh, EO, Japoniia investitsiia tartady, biz nege qorqýymyz kerek?
AQSh
• Niý-Iork, Kaliforniia, Tehas shtattarynda Qytai kapitaly energetika, avtomobil, biomeditsina, jasandy intellekt sektorlarynda 75 mlrd dollardan astam investitsiia ustap otyr.
Eýropa Odaǵy (EO)
• Germaniia, Frantsiia, Niderlandy, Italiia – Qytaidyń aviatsiia, logistika, mashina jasaý investitsiiasynyń negizgi baǵyttary.
• Qytai Volkswagen, Mercedes, Renault zaýyttarymen birlesken jobalardy iske asyrady.
Japoniia men Ońtústik Koreia
• Salqyn qatynasqa qaramastan, tehnologiia salasynda Qytaimen jyl saiyn 60 mlrd dollarlyq jobalar iske asady.
Eger damyǵan memleketter ózi geosaiasi básekeles elden investitsiia tartyp otyrsa, Qazaqstanǵa qorqýǵa esh negiz joq.
Úshinshiden, Qytai investitsiiasy – naqty ekonomikalyq paida.
Ekonomikalyq zertteýler buǵan qatysty ne deidi?
Harvard Kennedy School (2023) jáne London School of Economics (2022) zertteýleri:
• Qytai investitsiia kelgen aimaqtarda infraqurylym, óndiris, eksport kólemi jaqsarady.
• Qytai kompaniialary kóbine jergilikti kadrlardy 60–80% deńgeiinde jumyspen qamtidy.
• «Qaryzǵa batyrady» degen pikir ǵylymi dálel tappaǵan (DB, Chatham House analitikasy).
Tórtinshiden, Qazaqstannyń Qytaimen shekarada ornalasýy – strategiialyq artyqshylyq.
1) Logistika:
Qazaqstan Eýropa-Qytai arasyndaǵy tranzittiń 70%-yn qamtamasyz etedi.
Temirjol arqyly Qytai-Eýropa júkteriniń 40%-y bizdiń aýmaqtan ótedi.
Baqty-Aiagóz baǵyty jylyna 25–28 mln tonna júk ótkize alatyn jańa dáliz bolady.
2) Eksport naryǵy:
Qytai – 1,4 mlrd tutynýshysy bar alyp naryq.
Qazaqstannyń otandyq ónimi Qytaiǵa eksportqa ruqsat alǵan (et, balyq, astyq, kúnbaǵys maiy, metall, himiia).
3) Óńirlik sinergiia:
Abai, Almaty, Shyǵys Qazaqstan oblystary – Qytaimen shekaralas eń tiimdi ekonomikalyq úshburysh. Óndiris pen logistika klasterleri dál osy aimaqtarda eń jyldam damidy.
4) Sinofobiia – ekonomikalyq damýǵa qarsy irratsionaldy qubylys:
Ǵylymi anyqtama (Stanford University, 2021): Sinafobiia – ratsionaldy esepke emes, emotsiia men stereotipke negizdelgen irratsionaldy qorqynysh.
Sinofobiia:
1. Investitsiiany tejeidi.
2. Jumys oryndaryn azaitady.
3. Óńirdiń básekege qabilettiligin tómendetedi.
4. Qazaqstandy álemdik ekonomikalyq trendten shettetedi".
Qytaidan nege qorqýdyń qajeti joq?
ort.com.kz