Qyrǵyzstan 30 qarashada merziminen buryn parlament sailaýyn ótkizdi. Bul eldiń keiingi jyldardaǵy eń daýly saiasi naýqandarynyń biri retinde baǵalanyp otyr. Aldyn ala nátijeler boiynsha, prezident Sadyr Japarovqa jaqyn úmitkerler parlamentte aiqyn basymdyqqa ie boldy. Halyqaralyq BAQ sailaý kezinde oppozitsiianyń múmkindikteri shektelip, baqylaýshylar sany azaiǵanyn atap ótti. Atalǵan derekterge súiene otyryp, Dalanews.kz redaktsiiasy sailaýdyń negizgi tustaryna qysqasha sholý jasady.
Parlamenttiń merziminen buryn taratylýy
Qyrkúiek aiynda Qyrǵyzstan parlamenti Jogorký Kenesh ózin-ózi taratý týraly sheshim qabyldady.
The Times of Central Asia málimetinshe, bul qadam bilikke sailaý kúntizbesin qaita quryp, saiasi protsesti baqylaýǵa múmkindik bermek.
Jańa sailaý júiesi
Reuters deregine súiensek, biylǵy sailaýda Qyrǵyzstan eski júieden tolyq bas tartyp, majoritarlyq júieni qoldanǵan. El 30 sailaý okrýgine bólindi. Ár okrýgten eń kóp daýys jinaǵan úsh kandidat depýtat bolyp sailanady. Al qalǵan úmitkerlerdiń daýysy esepke alynbaidy.Reformanyń nátijesinde parlamenttegi oryn sany 120-dan 90-ǵa qysqardy.
Associated Press basylymy bul ózgeristi “oppozitsiianyń órisin shekteý” dep atady. Sarapshylardyń aitýynsha, atalǵan júie ortalyq bilikke jaqyn úmitkerler úshin tiimdi.
Baqylaýshylar sany
Halyqaralyq uiymdar men sheteldik baqylaýshylar sany aldyńǵy sailaýlarmen salystyrǵanda birashma azaiǵan. AP deregi boiynsha, sailaý naýqany kezinde táýelsiz BAQ pen oppozitsiialyq saiasatkerlerge qysym jasalǵany jóninde birneshe málimdeme túsken.
Al Jazeera málimetinshe, Qyrǵyzstanda “resmi oppozitsiia joqqa jaqyn”, al negizgi synshylardyń keibiri qamaýda, endi biri emigratsiiada.
Aldyn ala nátijeler
Aldyn ala derekterge sáikes, prezident Sadyr Japarovqa jaqyn kandidattar parlament quramynda aiqyn basymdyqqa qol jetkizdi. Bul týraly alǵash bolyp Reuters habarlady.
Halyqaralyq sarapshylar muny biliktiń kúsheiýi ári 2027 jyly ótetin prezident sailaýy aldyndaǵy mańyzdy qadam dep baǵalady.
“Bul sailaý Japarov biliginiń odan ári nyǵaiýyna jol ashpaq”, - deidi Associated Press agenttigi.
Oppozitsiianyń jaǵdaiy
Qyrǵyzstandaǵy oppozitsiialyq kúshter birtutas emes, qarjylyq jáne aqparattyq resýrstardan aiyrylǵan. Keibir partiialardyń sailaýǵa qatysýyna kedergiler bolǵan.
Sailaý júiesiniń ózgerýi de oppozitsiianyń parlamentke ótýin qiyndatty. Sarapshylardyń aitýynsha, majoritarlyq júie bilikshil kandidattardyń jeńýin aitarlyqtai jeńildetti.
Elita resýrstary jáne jergilikti yqpal
Bul sailaý aimaqtyq elitalar úshin de mańyzdy boldy. Majoritarlyq júie ár okrýgte jeńý úshin kandidattardyń qarjy resýrsy, óńirlik yqpaly jáne ákimshilik qoldaýy qajet boldy. Sol sebepti bilikshil kandidattardyń jeńiske jetýi jeńildep, sailaýdyń ádildigi men teńdigi shektelgen.
Sailaýdan keiin ne ózgerýi múmkin?
1. Biliktiń shoǵyrlanýy jalǵasady
Japarov komandasynyń parlamentte basym bolýy, aldaǵy reformalardyń prezident apparatyna tolyq baǵynyshty bolatynyn kórsetedi.
2. Oppozitsiia úshin jańa shekteýler
Sailaý júiesi ózgermeiinshe, oppozitsiialyq kúshterdiń parlamentke enýi odan saiyn qiyndaidy.
3. Prezident sailaýyna daiyndyq bastaldy
Halyqaralyq sarapshylar bul qadamdy 2027 jylǵy prezidenttik sailaý aldyndaǵy pozitsiiany kúsheitý protsesiniń birinshi kezeńi dep atady.
Halyqaralyq BAQ-tyń jazýynsha, 2025 jyly merziminen buryn ótken parlament sailaýy biliktiń konstitýtsiialyq jáne parlamenttik deńgeide kúsheiýine jol ashyp otyr.
