Biraz buryn álgi «Zona» jańa baǵdarlama ashty. «O chem govoriat kazahi?» dep atapty. Joba jaqsy-aq. Ái, biraq... ataýy jaman atańa nálettiń.
Jobanyń jetekshisi Igor Henniń kim ekenin bilmeimiz, biraq ol osy eldiń qojasy, osy eldiń iesi ispetti. Biz bolsaq otarshyldar qyryp-joiǵan Amerikadaǵy az ǵana úndis pen Avstraliiadaǵy aborigen siiaqtymyz. «Ái, bular ne dep jatyr? Tyńdai salaiyqshy osy. Ne shatidy eken...» deitindei. Negizi bul saýaldy álgi Henge myna biz qoisaq jarasar ma edi? «O chem govoriat koreitsy? Kak im jivetsia v Kazahstane?». Jalpy, káriske ǵana emes, orysqa da sondai saýal qoisaq zańdy. Sebebi, bul jerdiń qojasy – qazaq. Asyly, bizdiń ne dep jatqanymyzdy, álgi Hen biz aitpai-aq bilýi tiis edi. Biraq, ol til bilmeidi ǵoi.
[caption id="attachment_10052" align="alignright" width="460"]
Al qazaqtar ne deidi, ne dep jatyr ózi? Negizi sizder aitqan dúnieni biz de aitamyz. Orys baspasózi kótergen taqyryptar bizge de tańsyq emes. Tek qazirgi kúnniń eń basty saýalyn (bálkim, ol birnesheý bolar) qabyldaýǵa qanshalyqty ázirsizder? Biz ultarazdyq tatýlyqty shaiqaltqan bolyp shyqpaimyz ba?
Mysalǵa, biz úshin (men degen sóz tym turpaiylaý estiledi, sondyqtan biz degenge aýystyrdyq) Pýtin áldeqashan atajaýǵa ainalǵan. Sony bilesizder me? Qazir biz onyń it terisin basyna qaptap jatyrmyz.
Biz qazaqtyń oryspen odaqtasqanyn qalamaimyz, qalamaǵan edik.
Resei Qyrymdy basyp aldy. Tartyp aldy. Tarihi otanyna oraltqan joq. Ol – agressor.
Ýkrainanyń shyǵysynda soǵysyp jatqandar KTK arnasydaǵy Krasienko aitatyndai, «opolchenetster» emes, separatister, terrorister. Jáne dál solai jazyp jatyrmyz. Solai jazylýy kerek.
Til. Bizdiń álsiz tus. Bilesizder me, Qazaqstanda qazaq tilin bilmei-aq shalqyp ómir súrýge bolady. Muny bir bilse, sizder bilesizder ǵoi. Biraq, qas qylǵanda qoǵam qazaqylanyp barady. Printsipti túrde qazaq tilinde sóileýdi talap etetinder paida bolyp jatyr. Solardy sybaisyzdar kelip. Olardan jaý jasaǵylaryńyz keledi. «Menimen memlekettik tilde sóiles!» degende qabaqtaryńyz kirjie qalady. Jaratpaisyzdar. Alańdaýlysyzdar. Nege?
Sebebi, óz tilinde sóileitin qazaq sizder úshin – bóten (chýjoi). Mundai bótenderdiń kóbeiýinen ózderińizdi qolaisyz sezinesizder, qaradai qysylasyzdar. Bári báz-baiaǵysha qalǵanyn qalaisyzdar, ishtei. Sebebi, oryssha sóileitin qazaq sizderge qazaqsha sóileitin qazaqqa qaraǵanda áldeqaida jaqyn. Solai ǵoi? Al biz she? Biz bótenderdiń arasynda ómir súrýge beiimdelip kettik.
Bilesizder me, bizdegi tynyshtyq pen turaqtylyq sizderdiń arqalaryńyzda ornap otyrǵan joq. Qazaqtyń úndemestiginiń nátijesi. Kónbistiginiń nátijesi. «Qazaqtar ne deidi?» degenge namystanbaityndyǵynyń nátijesi. Áitpese, qazaqty «jańqaǵa» teńegen álgi Shvetsovany áldeqashan talap-jep qoiar ma edik. Sizder ony sókpedińizder de. Ánsheiin aqparat jetkilikti dep oiladyńyzdyr. Al bizdiń kóńilde dik (kúdik) qaldy. Biz qazaq, siz orys ekensiz. Jáne bizdiń qazaqstandyqqa ainalýymyz bos qiial siiaqty. Máselen, muny kim buzyp otyr? Qazaqtar osylai degisi keledi, osylai dep jatyr. Ony uqqyńyz kelse, qazaqsha úirenińiz!
Munyń bári kóterýge turatyn taqyryp. Osyny aitsańyzdarshy. Taǵy birazy qamtylmai qaldy. Aityp otyrmyz ǵoi, muny qabyldaýǵa myna sizder daiynsyzdar ma? Biz ultaralyq tatýlyqty shaiqaltqan bolyp shyqpaimyz ba?
Dýman BYQAI
