بٸراز بۇرىن ەلگٸ «زونا» جاڭا باعدارلاما اشتى. «و چەم گوۆوريات كازاحي?» دەپ اتاپتى. جوبا جاقسى-اق. ەي, بٸراق... اتاۋى جامان اتاڭا نەلەتتٸڭ.
جوبانىڭ جەتەكشٸسٸ يگور حەننٸڭ كٸم ەكەنٸن بٸلمەيمٸز, بٸراق ول وسى ەلدٸڭ قوجاسى, وسى ەلدٸڭ يەسٸ ٸسپەتتٸ. بٸز بولساق وتارشىلدار قىرىپ-جويعان امەريكاداعى از عانا ٷندٸس پەن اۆستراليياداعى ابوريگەن سيياقتىمىز. «ەي, بۇلار نە دەپ جاتىر? تىڭداي سالايىقشى وسى. نە شاتيدى ەكەن...» دەيتٸندەي. نەگٸزٸ بۇل ساۋالدى ەلگٸ حەنگە مىنا بٸز قويساق جاراسار ما ەدٸ? «و چەم گوۆوريات كورەيتسى? كاك يم جيۆەتسيا ۆ كازاحستانە?». جالپى, كەرٸسكە عانا ەمەس, ورىسقا دا سونداي ساۋال قويساق زاڭدى. سەبەبٸ, بۇل جەردٸڭ قوجاسى – قازاق. اسىلى, بٸزدٸڭ نە دەپ جاتقانىمىزدى, ەلگٸ حەن بٸز ايتپاي-اق بٸلۋٸ تيٸس ەدٸ. بٸراق, ول تٸل بٸلمەيدٸ عوي.
[caption id="attachment_10052" align="alignright" width="460"]
ال قازاقتار نە دەيدٸ, نە دەپ جاتىر ٶزٸ? نەگٸزٸ سٸزدەر ايتقان دٷنيەنٸ بٸز دە ايتامىز. ورىس باسپاسٶزٸ كٶتەرگەن تاقىرىپتار بٸزگە دە تاڭسىق ەمەس. تەك قازٸرگٸ كٷننٸڭ ەڭ باستى ساۋالىن (بەلكٸم, ول بٸرنەشەۋ بولار) قابىلداۋعا قانشالىقتى ەزٸرسٸزدەر? بٸز ۇلتارازدىق تاتۋلىقتى شايقالتقان بولىپ شىقپايمىز با?
مىسالعا, بٸز ٷشٸن (مەن دەگەن سٶز تىم تۇرپايىلاۋ ەستٸلەدٸ, سوندىقتان بٸز دەگەنگە اۋىستىردىق) پۋتين ەلدەقاشان اتاجاۋعا اينالعان. سونى بٸلەسٸزدەر مە? قازٸر بٸز ونىڭ يت تەرٸسٸن باسىنا قاپتاپ جاتىرمىز.
بٸز قازاقتىڭ ورىسپەن وداقتاسقانىن قالامايمىز, قالاماعان ەدٸك.
رەسەي قىرىمدى باسىپ الدى. تارتىپ الدى. تاريحي وتانىنا ورالتقان جوق. ول – اگرەسسور.
ۋكراينانىڭ شىعىسىندا سوعىسىپ جاتقاندار كتك ارناسىداعى كراسيەنكو ايتاتىنداي, «وپولچەنەتستەر» ەمەس, سەپاراتيستەر, تەرروريستەر. جەنە دەل سولاي جازىپ جاتىرمىز. سولاي جازىلۋى كەرەك.
تٸل. بٸزدٸڭ ەلسٸز تۇس. بٸلەسٸزدەر مە, قازاقستاندا قازاق تٸلٸن بٸلمەي-اق شالقىپ ٶمٸر سٷرۋگە بولادى. مۇنى بٸر بٸلسە, سٸزدەر بٸلەسٸزدەر عوي. بٸراق, قاس قىلعاندا قوعام قازاقىلانىپ بارادى. پرينتسيپتٸ تٷردە قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتەتٸندەر پايدا بولىپ جاتىر. سولاردى سىبايسىزدار كەلٸپ. ولاردان جاۋ جاساعىلارىڭىز كەلەدٸ. «مەنٸمەن مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەس!» دەگەندە قاباقتارىڭىز كٸرجيە قالادى. جاراتپايسىزدار. الاڭداۋلىسىزدار. نەگە?
سەبەبٸ, ٶز تٸلٸندە سٶيلەيتٸن قازاق سٸزدەر ٷشٸن – بٶتەن (چۋجوي). مۇنداي بٶتەندەردٸڭ كٶبەيۋٸنەن ٶزدەرٸڭٸزدٸ قولايسىز سەزٸنەسٸزدەر, قاراداي قىسىلاسىزدار. بەرٸ بەز-باياعىشا قالعانىن قالايسىزدار, ٸشتەي. سەبەبٸ, ورىسشا سٶيلەيتٸن قازاق سٸزدەرگە قازاقشا سٶيلەيتٸن قازاققا قاراعاندا ەلدەقايدا جاقىن. سولاي عوي? ال بٸز شە? بٸز بٶتەندەردٸڭ اراسىندا ٶمٸر سٷرۋگە بەيٸمدەلٸپ كەتتٸك.
بٸلەسٸزدەر مە, بٸزدەگٸ تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق سٸزدەردٸڭ ارقالارىڭىزدا ورناپ وتىرعان جوق. قازاقتىڭ ٷندەمەستٸگٸنٸڭ نەتيجەسٸ. كٶنبٸستٸگٸنٸڭ نەتيجەسٸ. «قازاقتار نە دەيدٸ?» دەگەنگە نامىستانبايتىندىعىنىڭ نەتيجەسٸ. ەيتپەسە, قازاقتى «جاڭقاعا» تەڭەگەن ەلگٸ شۆەتسوۆانى ەلدەقاشان تالاپ-جەپ قويار ما ەدٸك. سٸزدەر ونى سٶكپەدٸڭٸزدەر دە. ەنشەيٸن اقپارات جەتكٸلٸكتٸ دەپ ويلادىڭىزدىر. ال بٸزدٸڭ كٶڭٸلدە دٸك (كٷدٸك) قالدى. بٸز قازاق, سٸز ورىس ەكەنسٸز. جەنە بٸزدٸڭ قازاقستاندىققا اينالۋىمىز بوس قييال سيياقتى. مەسەلەن, مۇنى كٸم بۇزىپ وتىر? قازاقتار وسىلاي دەگٸسٸ كەلەدٸ, وسىلاي دەپ جاتىر. ونى ۇققىڭىز كەلسە, قازاقشا ٷيرەنٸڭٸز!
مۇنىڭ بەرٸ كٶتەرۋگە تۇراتىن تاقىرىپ. وسىنى ايتساڭىزدارشى. تاعى بٸرازى قامتىلماي قالدى. ايتىپ وتىرمىز عوي, مۇنى قابىلداۋعا مىنا سٸزدەر دايىنسىزدار ما? بٸز ۇلتارالىق تاتۋلىقتى شايقالتقان بولىپ شىقپايمىز با?
دۋمان بىقاي
