Qazaqstannyń memlekettik qaryzy 41,3 trln teńgege jetti

Qazaqstannyń memlekettik qaryzy 41,3 trln teńgege jetti
Foto: JI

2026 jyldyń alǵashqy toǵyz aiynda Qazaqstannyń salyqtan túsken kirisi kóbeidi. Soǵan qaramastan, biýdjet shyǵyndaryn óteý úshin memleket áli de qaryz alýǵa májbúr. Qazir memlekettik qaryz kólemi 41,3 trln teńgege jetip, ony óteýge jáne paiyzyn tóleýge jumsalatyn qarajat ta artyp otyr. Bul týraly Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń Analitikalyq ortalyǵy málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.

Qaýymdastyq málimetinshe, qańtar-qyrkúiek aralyǵynda Ulttyq qor, respýblikalyq jáne jergilikti biýdjetke túsken salyqtardyń jalpy kólemi 22,7 trln teńgeni qurady. Bul byltyrǵy sáikes kezeńmen salystyrǵanda 18,5 paiyzǵa nemese 3,5 trln teńgege kóp.

Salyq túsimderiniń artýyna zańnamadaǵy ózgerister, ákimshilendirýdiń kúsheiýi jáne jekelegen shikizat túrleri baǵasynyń ósýi áser etken. Alaida qosymsha kiristiń basym bóligi respýblikalyq biýdjetke tústi. Onyń salyqtyq túsimi 30,3 paiyzǵa nemese 3 trln teńgege kóbeigen.

Ósimniń shamamen 90 paiyzy qosylǵan qun salyǵy, korporativtik tabys salyǵy jáne munaidan ózge salalar tóleitin paidaly qazbalardy óndirý salyǵy esebinen qamtamasyz etildi. Atap aitqanda, QQS túsimi 1,6 trln teńgege, korporativtik tabys salyǵy 636 mlrd teńgege, al munaidan tys óndirý salyǵy 480 mlrd teńgege artqan.

"QQS túsiminiń ósýine salyq mólsherlemesiniń joǵarylaýy, esepke qoiý sheginiń tómendeýi jáne taýarlar men qyzmetter ainalymynyń ulǵaiýy yqpal etti. Kásiporyndardyń qarjylyq kórsetkishteriniń jaqsarýy korporativtik tabys salyǵy boiynsha túsimdi de kóbeitti", – dep túsindirdi qaýymdastyq sarapshylary.

2026 jyldyń ekinshi toqsanynda iri jáne orta kásiporyndardyń jalpy paidasy bir jyl ishinde 25,2 paiyzǵa ósken. Metall men ýran naryǵyndaǵy qolaily baǵa da biýdjet kirisine oń áser etti.

Jergilikti biýdjetterdiń kirisi azaidy

Respýblikalyq biýdjet pen Ulttyq qordyń salyqtyq kirisi óskenimen, óńirlerdegi jaǵdai kerisinshe qalyptasqan. Jergilikti biýdjetterdiń salyq túsimi 0,8 paiyzǵa nemese 54 mlrd teńgege qysqardy.

Shaǵyn jáne orta biznes tóleitin korporativtik tabys salyǵynan túsetin kiris 157 mlrd teńgege, áleýmettik salyq túsimi 112 mlrd teńgege azaiǵan. Sarapshylar muny salyq rejimderiniń ózgerýimen jáne áleýmettik salyq mólsherlemesiniń 11 paiyzdan 6 paiyzǵa deiin tómendeýimen bailanystyrady.

Bul shyǵynnyń bir bóligi aktsizder men jeke tabys salyǵy esebinen óteldi. Aktsizdik túsimder 162 mlrd teńgege ósken. Al jalaqynyń 8,4 paiyzǵa artýy jeke tabys salyǵynan túsetin kiristi 133 mlrd teńgege kóbeitti.

Qaryzdy óteý men qyzmet kórsetýge 6,7 trln teńge jumsaldy

Biýdjet kirisi artqanymen, memleket shyǵyndardy qarjylandyrý úshin jańa qaryz tartýdy jalǵastyryp otyr. Toǵyz aida alynǵan qaryz kólemi 11,5 paiyzǵa ósip, 7,3 trln teńgege jetti. Osy kezeńde burynǵy mindettemelerdi óteýge 3,9 trln teńge baǵyttalǵan.

Memlekettik qaryz bir jylda 8,8 paiyzǵa ósip, 41,3 trln teńgeni qurady. Al oǵan qyzmet kórsetý shyǵyndary 20,6 paiyzǵa artyp, 2,8 trln teńgege jetken.

Osylaisha, buryn alynǵan qaryzdardy óteý men olarǵa qyzmet kórsetýge toǵyz aida shamamen 6,7 trln teńge jumsaldy.

"Qaryzǵa qyzmet kórsetý shyǵyny memlekettik qaryzdyń ózinen eki eseden astam jyldam ósip otyr. Bul – qaryz qarajatynyń qymbattaǵanyn jáne paiyzdyq tólemderdiń biýdjetke túsiretin salmaǵy kúsheigenin kórsetedi", – deidi AFK sarapshylary.

Ulttyq qordan alynǵan qarajat azaidy

Esepti kezeńde Ulttyq qordan biýdjetke aýdarylǵan transfert kólemi 4,2 trln teńgeden 2,8 trln teńgege deiin nemese 34 paiyzǵa qysqardy.

Qorǵa túsken 3,43 trln teńge alynǵan qarajattan asyp túsken. Sonymen birge onyń investitsiialyq kirisi 2,2 mlrd dollardy qurady. Nátijesinde 2026 jylǵy qazan aiynyń basynda Ulttyq qor aktivteri jyl basynan beri 2,8 mlrd dollarǵa ósip, 66,7 mlrd dollarǵa jetti.

Degenmen qaýymdastyq mamandary biýdjet júiesiniń munai kiristeri men qaryz qarajatyna táýeldiligi áli de saqtalyp otyrǵanyn eskertti.

"Ulttyq qor transfertteri azaiǵanymen, aldaǵy ýaqytta odan alynatyn qarajatty kóbeitý jospary jáne biýdjetke qajetti qaryz kóleminiń joǵary bolýy munai kiristeri men boryshtyq qarjylandyrýǵa táýeldilikti qysqartý múmkindigi ázirge shekteýli ekenin ańǵartady", – delingen sholýda.

Jalpy, toǵyz aida respýblikalyq jáne jergilikti biýdjetterdiń jiyntyq shyǵyny 10,2 paiyzǵa ósip, 30,1 trln teńgeni qurady. Shyǵyn qurylymynda áleýmettik mindettemelerdiń, qaryzǵa qyzmet kórsetý men qarjylyq operatsiialardyń úlesi artyp keledi. Al kúrdeli shyǵyndar 9,9 paiyzǵa qysqarǵan.