Qazaqstannan ketýdiń 4 sebebin bilgińiz kep otyrǵan bolar. Oilansańyz, ony ózińiz-aq tizip shyǵasyz. Bizdiń sebep sizdikinen bólekteý shyǵýy múmkin. Qazaqstannan ketýdiń sebebi óte kóp óitkeni.
Tilsizdik
Biz úshin túk ózgergen joq, negizinde. Orys tili – orys tili bolyp qaldy. Memlekettik degen mərtebesi bar qazaq tili onyń ornyn almastyra almady. Aǵa urpaq úrim butaǵyn orys mektebine berdi. Úrim-butaǵy óz úrim-butaǵyn qolynan jetektep orys mektebine apardy. Erteń onyń balasy da óz balasyn orys mektebine beredi degen sóz. Aǵa býyn, orta býyn, bala býyn... orys tili osynyń arqasynda ólmeidi.
elep jatyrmyn. Aityńyzshy sonda meniń balalarym bul ómirge osy úshin keldi me? Olar budan jaqsy ómirge laiyqty ǵoi?
Joq, olarda men siiaqty qostildi memlekette ómir súretin bolady... Balasyn qazaqsha mektepke bergender barshylyq, árine. Orysshaǵa bergender de az emes.
Erteń olar tərbielegen orystildi urpaq pen bizdiń tərbiemizdi alǵan qazaqtildi býyn betpe bet keledi. Taǵy da...Taǵy da...
Balalarymnyń mundai memlekette ómir súrgenin qalamaimyn. 25 jylda túzelmegen tildiń 50 jylda túzelerine senbeimin.
Úmitsizdik
Teńge qunsyzdandy. Janarmai qymbattady. Azyq-túliktiń baǵasy ósti.
Munai ma? Munai ədirem qaldy. Munaidyń arqasynda biti semirgen eken, bizdiń memlekettiń. Qara altynnyń aýzyna qarap otyrǵan Qazaqstan munai arzandaǵaly beri jutqa ushyrady.
Memleketim meni aqymaq dep oilaidy. Men shynymen de aqymaqpyn. Memleketime sengen...
Memleketim meni baiaǵyda-aq umytqan. Baqytty bolashaqqa sengenim úshin uialamyn qazir.
Bul elde tursam ómirdiń qyzyǵyn kórmei óterimdi bilem. Ólerimdi... Óitkeni meniń memleketim aitatyn baqytty bolashaq búgingiden de aýyr bolady.
Esektiń artyn jýsań da mal tap deitin kúnge jaqyn qaldyq pa dep qorqam. Memleketimiz bizdi mundai deńgeige jetkizbeý (túsirmeý) kerek edi. Bul deńgei de emes. Bul memlekettiń óz halqyn umytqanynyń kórinisi. Turpaiy tilmen aitqanda saǵan túkirgenim bar degeni...
Iə, túkirgeni bar.
Bizdiń biliktegi myqtylardyń barlyǵy bolmasa da birazy (joq, əlde barlyǵy ma?) Qazaqstannan baiaǵyda-aq «qashyp» ketken. Bul jer olardyń jumys oryndary ǵana. Bala-shaǵasy baiaǵydan shetelde turady. Úi-jaiy da bar ol jaqta. Tań qalmaisyz, iə?!
Alda-jalda qara basyna qara bult tónse tabanyn jaltyratady. Joq, solai. Myna biz, qara halyq oǵan talai kýə bolǵanbyz.
Balalarymnyń mundai memlekette ómir súrgenin qalamaimyn. 25 jylda túzelmegen turmystyń 50 jylda túzelerine senbeimin.
Úisizdik
Qazaq nege úisiz? Əste jalqaýlyǵynan emes. Olai oilamańyz. Fýkýiamany oqyǵanymyz bar. Oishyl. «Tarihtyń aqyryn» jazǵan. Sol aitady. «Qazirgi zamanda bailyq adamǵa ata-babasy qaldyrǵan muramen ólshenedi».
Úili, úi alǵan qazaqtar kóp ərine. Olarǵa qýanyshtymyz. Biraq bəri birde qazaq úisiz. Kóp jaǵdaida solai.
Bizdiń óz urpaǵymyzǵa qaldyrar «muramyz» joq, ókinishtisi. Bir kezgi júie qazaqtan basqalardyń barlyǵyna osy «murany» syilap ketti. Olar osy «muranyń» jemisin jep otyr, búginde. Olardyń «murty qisaimaityny» osydan. Olardyń «murasyn» biz panalap otyrmyz óitkeni.
Təýmendilik
Nemese demokratiiasyzdyq. Memleketimiz bylai deidi:
«Biz Shyǵys halqymyz. Batystyń oi-paiymdary bizdiń túsinikpen úilese bermeidi».
Qazaqstanǵa demokratiianyń kelýi neǵaibyl. Shyǵys halqy, anyq aitqanda, aziat bolǵanymyzdan demokratiiaǵa ikemsizbiz degeni me? Mundai burmalanǵan ideologiiany memleket qaidan oilap tapqan? Mundai turpaiy tujyrymnyń astarynda ne jatyr? Biz sonda qandai memleket qurmaqpyz? Jalpy qazaq degen sózdiń ózi demokratiia uǵymynyń balamasy emes pe edi? Əste, aziat emespiz, anyǵy. Muny memleketimiz ózi oidan shyǵaryp alǵan...Halyqtyń sanasyna quiyp keledi sony.
«Aziattyq» atty erekshe jolymyz bar endi. Memleketimizdiń damý joly, eldiń bolashaǵy, balalardyń keleshegi osy jol. Qorqynyshty.
Qazaqstannan kóship ketken azamattyń pikiri, jazyp alǵan
Dýman BYQAI
