قازاقستاننان كەتۋدٸڭ 4 سەبەبٸن بٸلگٸڭٸز كەپ وتىرعان بولار. ويلانساڭىز, ونى ٶزٸڭٸز-اق تٸزٸپ شىعاسىز. بٸزدٸڭ سەبەپ سٸزدٸكٸنەن بٶلەكتەۋ شىعۋى مٷمكٸن. قازاقستاننان كەتۋدٸڭ سەبەبٸ ٶتە كٶپ ٶيتكەنٸ.
تٸلسٸزدٸك
بٸز ٷشٸن تٷك ٶزگەرگەن جوق, نەگٸزٸندە. ورىس تٸلٸ – ورىس تٸلٸ بولىپ قالدى. مەملەكەتتٸك دەگەن مəرتەبەسٸ بار قازاق تٸلٸ ونىڭ ورنىن الماستىرا المادى. اعا ۇرپاق ٷرٸم بۇتاعىن ورىس مەكتەبٸنە بەردٸ. ٷرٸم-بۇتاعى ٶز ٷرٸم-بۇتاعىن قولىنان جەتەكتەپ ورىس مەكتەبٸنە اپاردى. ەرتەڭ ونىڭ بالاسى دا ٶز بالاسىن ورىس مەكتەبٸنە بەرەدٸ دەگەن سٶز. اعا بۋىن, ورتا بۋىن, بالا بۋىن... ورىس تٸلٸ وسىنىڭ ارقاسىندا ٶلمەيدٸ.
ەلەپ جاتىرمىن. ايتىڭىزشى سوندا مەنٸڭ بالالارىم بۇل ٶمٸرگە وسى ٷشٸن كەلدٸ مە? ولار بۇدان جاقسى ٶمٸرگە لايىقتى عوي?
جوق, ولاردا مەن سيياقتى قوستٸلدٸ مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرەتٸن بولادى... بالاسىن قازاقشا مەكتەپكە بەرگەندەر بارشىلىق, ەرينە. ورىسشاعا بەرگەندەر دە از ەمەس.
ەرتەڭ ولار تəربيەلەگەن ورىستٸلدٸ ۇرپاق پەن بٸزدٸڭ تəربيەمٸزدٸ العان قازاقتٸلدٸ بۋىن بەتپە بەت كەلەدٸ. تاعى دا...تاعى دا...
بالالارىمنىڭ مۇنداي مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرگەنٸن قالامايمىن. 25 جىلدا تٷزەلمەگەن تٸلدٸڭ 50 جىلدا تٷزەلەرٸنە سەنبەيمٸن.
ٷمٸتسٸزدٸك
تەڭگە قۇنسىزداندى. جانارماي قىمباتتادى. ازىق-تٷلٸكتٸڭ باعاسى ٶستٸ.
مۇناي ما? مۇناي əدٸرەم قالدى. مۇنايدىڭ ارقاسىندا بيتٸ سەمٸرگەن ەكەن, بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸڭ. قارا التىننىڭ اۋزىنا قاراپ وتىرعان قازاقستان مۇناي ارزانداعالى بەرٸ جۇتقا ۇشىرادى.
مەملەكەتٸم مەنٸ اقىماق دەپ ويلايدى. مەن شىنىمەن دە اقىماقپىن. مەملەكەتٸمە سەنگەن...
مەملەكەتٸم مەنٸ باياعىدا-اق ۇمىتقان. باقىتتى بولاشاققا سەنگەنٸم ٷشٸن ۇيالامىن قازٸر.
بۇل ەلدە تۇرسام ٶمٸردٸڭ قىزىعىن كٶرمەي ٶتەرٸمدٸ بٸلەم. ٶلەرٸمدٸ... ٶيتكەنٸ مەنٸڭ مەملەكەتٸم ايتاتىن باقىتتى بولاشاق بٷگٸنگٸدەن دە اۋىر بولادى.
ەسەكتٸڭ ارتىن جۋساڭ دا مال تاپ دەيتٸن كٷنگە جاقىن قالدىق پا دەپ قورقام. مەملەكەتٸمٸز بٸزدٸ مۇنداي دەڭگەيگە جەتكٸزبەۋ (تٷسٸرمەۋ) كەرەك ەدٸ. بۇل دەڭگەي دە ەمەس. بۇل مەملەكەتتٸڭ ٶز حالقىن ۇمىتقانىنىڭ كٶرٸنٸسٸ. تۇرپايى تٸلمەن ايتقاندا ساعان تٷكٸرگەنٸم بار دەگەنٸ...
يə, تٷكٸرگەنٸ بار.
بٸزدٸڭ بيلٸكتەگٸ مىقتىلاردىڭ بارلىعى بولماسا دا بٸرازى (جوق, əلدە بارلىعى ما?) قازاقستاننان باياعىدا-اق «قاشىپ» كەتكەن. بۇل جەر ولاردىڭ جۇمىس ورىندارى عانا. بالا-شاعاسى باياعىدان شەتەلدە تۇرادى. ٷي-جايى دا بار ول جاقتا. تاڭ قالمايسىز, يə?!
الدا-جالدا قارا باسىنا قارا بۇلت تٶنسە تابانىن جالتىراتادى. جوق, سولاي. مىنا بٸز, قارا حالىق وعان تالاي كۋə بولعانبىز.
بالالارىمنىڭ مۇنداي مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرگەنٸن قالامايمىن. 25 جىلدا تٷزەلمەگەن تۇرمىستىڭ 50 جىلدا تٷزەلەرٸنە سەنبەيمٸن.
ٷيسٸزدٸك
قازاق نەگە ٷيسٸز? Əستە جالقاۋلىعىنان ەمەس. ولاي ويلاماڭىز. فۋكۋيامانى وقىعانىمىز بار. ويشىل. «تاريحتىڭ اقىرىن» جازعان. سول ايتادى. «قازٸرگٸ زاماندا بايلىق ادامعا اتا-باباسى قالدىرعان مۇرامەن ٶلشەنەدٸ».
ٷيلٸ, ٷي العان قازاقتار كٶپ əرينە. ولارعا قۋانىشتىمىز. بٸراق بəرٸ بٸردە قازاق ٷيسٸز. كٶپ جاعدايدا سولاي.
بٸزدٸڭ ٶز ۇرپاعىمىزعا قالدىرار «مۇرامىز» جوق, ٶكٸنٸشتٸسٸ. بٸر كەزگٸ جٷيە قازاقتان باسقالاردىڭ بارلىعىنا وسى «مۇرانى» سىيلاپ كەتتٸ. ولار وسى «مۇرانىڭ» جەمٸسٸن جەپ وتىر, بٷگٸندە. ولاردىڭ «مۇرتى قيسايمايتىنى» وسىدان. ولاردىڭ «مۇراسىن» بٸز پانالاپ وتىرمىز ٶيتكەنٸ.
تəۋمەندٸلٸك
نەمەسە دەموكراتيياسىزدىق. مەملەكەتٸمٸز بىلاي دەيدٸ:
«بٸز شىعىس حالقىمىز. باتىستىڭ وي-پايىمدارى بٸزدٸڭ تٷسٸنٸكپەن ٷيلەسە بەرمەيدٸ».
قازاقستانعا دەموكراتييانىڭ كەلۋٸ نەعايبىل. شىعىس حالقى, انىق ايتقاندا, ازيات بولعانىمىزدان دەموكراتيياعا يكەمسٸزبٸز دەگەنٸ مە? مۇنداي بۇرمالانعان يدەولوگييانى مەملەكەت قايدان ويلاپ تاپقان? مۇنداي تۇرپايى تۇجىرىمنىڭ استارىندا نە جاتىر? بٸز سوندا قانداي مەملەكەت قۇرماقپىز? جالپى قازاق دەگەن سٶزدٸڭ ٶزٸ دەموكراتييا ۇعىمىنىڭ بالاماسى ەمەس پە ەدٸ? Əستە, ازيات ەمەسپٸز, انىعى. مۇنى مەملەكەتٸمٸز ٶزٸ ويدان شىعارىپ العان...حالىقتىڭ ساناسىنا قۇيىپ كەلەدٸ سونى.
«ازياتتىق» اتتى ەرەكشە جولىمىز بار ەندٸ. مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دامۋ جولى, ەلدٸڭ بولاشاعى, بالالاردىڭ كەلەشەگٸ وسى جول. قورقىنىشتى.
قازاقستاننان كٶشٸپ كەتكەن ازاماتتىڭ پٸكٸرٸ, جازىپ العان
دۋمان بىقاي
