Qazaqstan tsifrlyq teńgeni synaqtan ótkizýden ony is júzinde qoldaný kezeńine birtindep kóship jatyr. 2026 jyly ulttyq valiýtanyń jańa nysany memlekettik satyp alýlardyń pilottyq jobalarynda jáne jekelegen biýdjettik esep aiyrysýlarda qoldanylyp jatyr. Ulttyq bank sondai-aq oflain tólemderdi jáne baǵdarlamalanatyn aqsha tehnologiiasyn synaqtan ótkizdi. Tsifrlyq teńge degenimiz ne, ony ne úshin engizip jatyr jáne ol memleketke, bizneske jáne azamattarǵa qandai ózgerister ákelýi múmkin ekenin Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Saida Tileýlenova túsindirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
«Tsifrlyq teńge – bul qolma-qol jáne qolma-qolsyz aqshamen qatar ulttyq valiýtanyń úshinshi nysany. Eger qolma-qol aqsha banknottar men monetalar túrinde bolsa, al qolma-qolsyz aqsha banktik shottardaǵy qarajat túrinde saqtalsa, tsifrlyq teńge arnaiy elektrondyq ámiianda saqtalatyn Ulttyq banktiń tsifrlyq mindettemesi bolyp tabylady.
Is júzinde valiýtanyń ózi emes, onyń ómir súrý nysany ózgeredi. Bir tsifrlyq teńge árqashan bir qolma-qol nemese qolma-qolsyz teńgege teń. Sondyqtan azamattar úshin bul jańa aqsha birligi emes, ulttyq valiýtany saqtaýdyń jáne paidalanýdyń qosymsha tásili,» – deidi Saida Tileýlenova.
Qarjygerdiń aitýynsha, uzaq merzimdi perspektivada tsifrlyq teńge esep aiyrysýdy jedeldetýge, tólemderdi júrgizý qunyn tómendetýge, aqsha qarajaty qozǵalysynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa jáne kóleńkeli ekonomikany qysqartýǵa qosymsha múmkindik jasaýǵa qabiletti.
Sarapshynyń pikirinshe, jańa tehnologiianyń eń úlken tiimdiligi dál memlekettik sektorda baiqalýy múmkin.
«Qarajatty tek aldyn ala belgilengen maqsatqa ǵana paidalanatyndai etip baǵdarlamalaýǵa bolady. Mysaly, mektep, jol nemese basqa da infraqurylymdyq nysan salýǵa bólingen aqshany tehnikalyq turǵydan basqa maqsattarǵa jumsaý múmkin bolmaidy», – deidi ol.
Saida Tileýlenovanyń aitýynsha, mundai tetik memlekettik shyǵystardyń ashyqtyǵyn edáýir arttyryp, biýdjet qarajatyn maqsatsyz paidalaný táýekelderin tómendete alady.
« Memleket biýdjet qarajatynyń qozǵalysyn is júzinde naqty ýaqyt rejiminde baqylap, onyń qalai paidalanylyp jatqanyn qadaǵalai alady. Sondyqtan tsifrlyq teńgeni alǵash qoldaný salalary memlekettik satyp alýlar men biýdjettik shyǵystar boldy», – dep túsindiredi sarapshy.
Qarjygerdiń pikirinshe, jobanyń taǵy bir yqtimal artyqshylyǵy – Qazaqstannyń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrý.
«Eger tsifrlyq teńge memlekettik shyǵystardyń ashyqtyǵyn arttyryp, esep aiyrysýlardy jedeldetse, bul investorlardyń senimin kúsheitetin qosymsha faktorǵa ainalady », – deidi Saida Tileýlenova.
Alaida onyń aitýynsha, tsifrlyq teńgeniń artyqshylyqtary tek memlekettik qarjy men investitsiialyq ahýalmen shektelmeidi. Bolashaqta jańa tehnologiia qarapaiym azamattardyń kúndelikti tólemderiniń de bir bóligine ainalýy tiis.
«Bolashaqta azamattar internet ýaqytsha bolmaǵan jaǵdaida da taýarlar men qyzmetterdiń aqysyn tólei alady. Mysaly, shalǵai eldi mekenderde nemese bailanys úzilgen kezde. Bul – ortalyq banktiń tsifrlyq valiýtasynyń dástúrli qolma-qolsyz tólemderden negizgi aiyrmashylyqtarynyń biri», – dep túsindiredi sarapshy.
Onyń aitýynsha, tsifrlyq teńgeni jappai paidalaný birtindep júzege asady. Alǵashqy kezeńde ol banktik kartalardy, mobildi qosymshalardy nemese qolma-qol aqshany almastyrmaidy, tek esep aiyrysýdyń qosymsha tásili bolady.
Osyndai tásildi álemniń kóptegen elderi de qoldanýda. Búginde ortalyq bankterdiń tsifrlyq valiýtalary (CBDC) boiynsha jobalar álemniń júzden astam elinde júzege asyrylyp jatyr. Kóptegen memleketter de jańa tehnologiiany pilottyq jobalardan bastap, keiin onyń qoldanylý aiasyn birtindep keńeitýde.
Eń tanymal jobalardyń qatarynda Qytaidaǵy tsifrlyq iýan (e-CNY), Bagam araldaryndaǵy Sand Dollar jáne Nigeriiadaǵy eNaira bar. Osyndai jobalardy Eýropalyq ortalyq bank, Ulybritaniia, Úndistan, Birikken Arab Ámirlikteri, Singapýr jáne basqa da birqatar memleketter damytyp keledi.
Saida Tileýlenovanyń pikirinshe, osy turǵydan alǵanda Qazaqstannyń jobasy jetkilikti deńgeide básekege qabiletti.
«Halyqaralyq esep aiyrysýlar banki men Halyqaralyq valiýta qorynyń baǵalaýynsha, tsifrlyq teńge jobasy damýshy elder arasyndaǵy tehnologiialyq turǵydan eń jaqsy ázirlengen pilottyq bastamalardyń biri sanalady. Onyń basty artyqshylyqtarynyń qatarynda oflain tólemderdi júzege asyrý múmkindigi men baǵdarlamalanatyn aqsha tehnologiiasyn qoldaný bar», – deidi sarapshy.
Qorytyndylai kele, qarjyger tsifrlyq teńgeniń tabystylyǵy ony engizý faktisimen emes, ekonomikaǵa beretin naqty nátijesimen baǵalanatynyn atap ótti.
