قازاقستان تسيفرلىق تەڭگەنٸ سىناقتان ٶتكٸزۋدەن ونى ٸس جٷزٸندە قولدانۋ كەزەڭٸنە بٸرتٸندەپ كٶشٸپ جاتىر. 2026 جىلى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ جاڭا نىسانى مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلاردىڭ پيلوتتىق جوبالارىندا جەنە جەكەلەگەن بيۋدجەتتٸك ەسەپ ايىرىسۋلاردا قولدانىلىپ جاتىر. ۇلتتىق بانك سونداي-اق وفلاين تٶلەمدەردٸ جەنە باعدارلامالاناتىن اقشا تەحنولوگيياسىن سىناقتان ٶتكٸزدٸ. تسيفرلىق تەڭگە دەگەنٸمٸز نە, ونى نە ٷشٸن ەنگٸزٸپ جاتىر جەنە ول مەملەكەتكە, بيزنەسكە جەنە ازاماتتارعا قانداي ٶزگەرٸستەر ەكەلۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن Qazaq Expert Club ساراپشىسى, قارجىگەر سايدا تٸلەۋلەنوۆا تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
«تسيفرلىق تەڭگە – بۇل قولما-قول جەنە قولما-قولسىز اقشامەن قاتار ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ٷشٸنشٸ نىسانى. ەگەر قولما-قول اقشا بانكنوتتار مەن مونەتالار تٷرٸندە بولسا, ال قولما-قولسىز اقشا بانكتٸك شوتتارداعى قاراجات تٷرٸندە ساقتالسا, تسيفرلىق تەڭگە ارنايى ەلەكتروندىق ەميياندا ساقتالاتىن ۇلتتىق بانكتٸڭ تسيفرلىق مٸندەتتەمەسٸ بولىپ تابىلادى.
ٸس جٷزٸندە ۆاليۋتانىڭ ٶزٸ ەمەس, ونىڭ ٶمٸر سٷرۋ نىسانى ٶزگەرەدٸ. بٸر تسيفرلىق تەڭگە ەرقاشان بٸر قولما-قول نەمەسە قولما-قولسىز تەڭگەگە تەڭ. سوندىقتان ازاماتتار ٷشٸن بۇل جاڭا اقشا بٸرلٸگٸ ەمەس, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ساقتاۋدىڭ جەنە پايدالانۋدىڭ قوسىمشا تەسٸلٸ,» – دەيدٸ سايدا تٸلەۋلەنوۆا.
قارجىگەردٸڭ ايتۋىنشا, ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا تسيفرلىق تەڭگە ەسەپ ايىرىسۋدى جەدەلدەتۋگە, تٶلەمدەردٸ جٷرگٸزۋ قۇنىن تٶمەندەتۋگە, اقشا قاراجاتى قوزعالىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا جەنە كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانى قىسقارتۋعا قوسىمشا مٷمكٸندٸك جاساۋعا قابٸلەتتٸ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا تەحنولوگييانىڭ ەڭ ٷلكەن تيٸمدٸلٸگٸ دەل مەملەكەتتٸك سەكتوردا بايقالۋى مٷمكٸن.
«قاراجاتتى تەك الدىن الا بەلگٸلەنگەن ماقساتقا عانا پايدالاناتىنداي ەتٸپ باعدارلامالاۋعا بولادى. مىسالى, مەكتەپ, جول نەمەسە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدىق نىسان سالۋعا بٶلٸنگەن اقشانى تەحنيكالىق تۇرعىدان باسقا ماقساتتارعا جۇمساۋ مٷمكٸن بولمايدى», – دەيدٸ ول.
سايدا تٸلەۋلەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تەتٸك مەملەكەتتٸك شىعىستاردىڭ اشىقتىعىن ەدەۋٸر ارتتىرىپ, بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتسىز پايدالانۋ تەۋەكەلدەرٸن تٶمەندەتە الادى.
« مەملەكەت بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسىن ٸس جٷزٸندە ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە باقىلاپ, ونىڭ قالاي پايدالانىلىپ جاتقانىن قاداعالاي الادى. سوندىقتان تسيفرلىق تەڭگەنٸ العاش قولدانۋ سالالارى مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار مەن بيۋدجەتتٸك شىعىستار بولدى», – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ساراپشى.
قارجىگەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, جوبانىڭ تاعى بٸر ىقتيمال ارتىقشىلىعى – قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ.
«ەگەر تسيفرلىق تەڭگە مەملەكەتتٸك شىعىستاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, ەسەپ ايىرىسۋلاردى جەدەلدەتسە, بۇل ينۆەستورلاردىڭ سەنٸمٸن كٷشەيتەتٸن قوسىمشا فاكتورعا اينالادى », – دەيدٸ سايدا تٸلەۋلەنوۆا.
الايدا ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق تەڭگەنٸڭ ارتىقشىلىقتارى تەك مەملەكەتتٸك قارجى مەن ينۆەستيتسييالىق احۋالمەن شەكتەلمەيدٸ. بولاشاقتا جاڭا تەحنولوگييا قاراپايىم ازاماتتاردىڭ كٷندەلٸكتٸ تٶلەمدەرٸنٸڭ دە بٸر بٶلٸگٸنە اينالۋى تيٸس.
«بولاشاقتا ازاماتتار ينتەرنەت ۋاقىتشا بولماعان جاعدايدا دا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ اقىسىن تٶلەي الادى. مىسالى, شالعاي ەلدٸ مەكەندەردە نەمەسە بايلانىس ٷزٸلگەن كەزدە. بۇل – ورتالىق بانكتٸڭ تسيفرلىق ۆاليۋتاسىنىڭ دەستٷرلٸ قولما-قولسىز تٶلەمدەردەن نەگٸزگٸ ايىرماشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ», – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق تەڭگەنٸ جاپپاي پايدالانۋ بٸرتٸندەپ جٷزەگە اسادى. العاشقى كەزەڭدە ول بانكتٸك كارتالاردى, موبيلدٸ قوسىمشالاردى نەمەسە قولما-قول اقشانى الماستىرمايدى, تەك ەسەپ ايىرىسۋدىڭ قوسىمشا تەسٸلٸ بولادى.
وسىنداي تەسٸلدٸ ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸ دە قولدانۋدا. بٷگٸندە ورتالىق بانكتەردٸڭ تسيفرلىق ۆاليۋتالارى (CBDC) بويىنشا جوبالار ەلەمنٸڭ جٷزدەن استام ەلٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. كٶپتەگەن مەملەكەتتەر دە جاڭا تەحنولوگييانى پيلوتتىق جوبالاردان باستاپ, كەيٸن ونىڭ قولدانىلۋ اياسىن بٸرتٸندەپ كەڭەيتۋدە.
ەڭ تانىمال جوبالاردىڭ قاتارىندا قىتايداعى تسيفرلىق يۋان (e-CNY), باگام ارالدارىنداعى Sand Dollar جەنە نيگەريياداعى eNaira بار. وسىنداي جوبالاردى ەۋروپالىق ورتالىق بانك, ۇلىبريتانييا, ٷندٸستان, بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸ, سينگاپۋر جەنە باسقا دا بٸرقاتار مەملەكەتتەر دامىتىپ كەلەدٸ.
سايدا تٸلەۋلەنوۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستاننىڭ جوباسى جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ.
«حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋلار بانكٸ مەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باعالاۋىنشا, تسيفرلىق تەڭگە جوباسى دامۋشى ەلدەر اراسىنداعى تەحنولوگييالىق تۇرعىدان ەڭ جاقسى ەزٸرلەنگەن پيلوتتىق باستامالاردىڭ بٸرٸ سانالادى. ونىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ قاتارىندا وفلاين تٶلەمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ مەن باعدارلامالاناتىن اقشا تەحنولوگيياسىن قولدانۋ بار», – دەيدٸ ساراپشى.
قورىتىندىلاي كەلە, قارجىگەر تسيفرلىق تەڭگەنٸڭ تابىستىلىعى ونى ەنگٸزۋ فاكتٸسٸمەن ەمەس, ەكونوميكاعا بەرەتٸن ناقتى نەتيجەسٸمەن باعالاناتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
