Qazaq Expert Club-tyń shaqyrylǵan sarapshysy jáne bilim berý saiasaty salasynyń mamany Jazira Asanova Qazaqstandaǵy bilim sapasyn baǵalaý júiesin jetildirý qajettigi týraly pikir bildirdi. Onyń aitýynsha, elde bilim berý salasyna qatysty derekter jetkilikti bolǵanymen, naqty bir mekteptegi bilim sapasyn tolyq baǵalaýǵa múmkindik beretin júie áli qalyptaspaǵan, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaqstandyq oqýshylardyń bilim deńgeii qandai?
Sarapshynyń aitýynsha, halyqaralyq zertteýler qazaqstandyq mektepterdiń damý áleýeti bar ekenin kórsetkenimen, oqýshylardyń edáýir bóligi negizgi bilim daǵdylaryn qajetti deńgeide meńgermegen. PISA-2022 zertteýiniń nátijesine sáikes, Qazaqstandaǵy 15 jastaǵy oqýshylardyń tek 36 paiyzy ǵana oqý saýattylyǵy boiynsha eń tómengi deńgeige jetken. Iaǵni oqýshylardyń 64 paiyzy bazalyq kórsetkishten tómen nátije kórsetken. Al Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymy (EYDU) elderinde bul kórsetkish orta eseppen 26 paiyz.
Matematika páni boiynsha qazaqstandyq oqýshylardyń 50 paiyzy, al jaratylystaný ǵylymdary boiynsha 45 paiyzy eń tómengi deńgeige jete almaǵan.
Kreativti oilaý kórsetkishi de alańdatarlyq. Qazaqstandyq oqýshylar bul baǵytta 60 baldyń 24 balyn jinaǵan. EYDU elderindegi ortasha nátije – 33 ball. Bazalyq deńgeige jetken oqýshylar úlesi Qazaqstanda 47 paiyz bolsa, EYDU elderinde bul kórsetkish 78 paiyzǵa teń.
Qazaqstannyń nátijeleri turaqty ma?
Sonymen qatar sarapshy nátijelerge tek teris turǵydan qaraýǵa bolmaitynyn atap ótti. 2018–2022 jyldar aralyǵynda EYDU elderiniń ortasha kórsetkishteri matematikadan 15 balǵa, oqý saýattylyǵynan 10 balǵa tómendegen. Al Qazaqstan osy baǵyttar boiynsha nátijelerin saqtap qalyp, jaratylystaný ǵylymdary boiynsha kórsetkishin jaqsartqan. Bul bilim berý júiesiniń belgili bir deńgeide turaqtylyǵyn kórsetedi.
TALIS-2024 zertteýiniń deregi boiynsha, Qazaqstandaǵy negizgi mektep muǵalimderiniń 59 paiyzy jasandy intellekt quraldaryn paidalanady. EYDU elderinde bul kórsetkish 36 paiyz ǵana. Alaida JI qoldanbaityn pedagogterdiń 51 paiyzy bilim men daǵdynyń jetkiliksizdigin, al 61 paiyzy mektepterde qajetti infraqurylymnyń joqtyǵyn aitqan.
Negizgi másele nede?
Jazira Asanovanyń pikirinshe, másele derekterdiń azdyǵynda emes, olardyń shashyrańqy bolýynda. Qazir halyqaralyq zertteýler bilim júiesiniń jalpy kórinisin beredi, UBT túlekterdiń bir bóliginiń daiyndyq deńgeiin baǵalaidy, al MODO mektepterdiń shamamen tórtten birin ǵana qamtidy.
Sondyqtan qazirgi tańda bilim berý júiesi týraly tek «ortasha temperatýrany» ǵana kórýge bolady. Al bul kórsetkishterdiń artynda qala men aýyl mektepteri, úlken jáne shaǵyn jinaqty mektepter arasyndaǵy aiyrmashylyqtar jasyrynýy múmkin.
Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstanǵa ár mekteptiń jaǵdaiyn jeke baǵalaityn ulttyq táýelsiz diagnostika júiesi qajet. Bul júie mektepterdiń reitingin jasaý nemese jańa emtihan engizý úshin emes, naqty máselelerdi anyqtap, qajetti ádistemelik qoldaý kórsetý úshin jumys isteýi tiis.
Ár mektep úshin bilim nátijeleri, olardyń ózgerý dinamikasy jáne oǵan áser etetin faktorlar kórsetilgen arnaiy diagnostikalyq profil jasalýy kerek. Onda oqytý sapasy, basqarý tiimdiligi, mektep ortasy, balalardyń ál-aýqaty jáne ata-analarmen jumys deńgeii eskerilýi qajet.
Bilim sapasyn arttyrý úshin ne ózgerýi kerek?
Sarapshy bilim berý júiesin damytý úshin bes negizgi baǵytqa nazar aýdarýdy usynady:
- pedagogterdi daiarlaý jáne kásibi damytý sapasyn arttyrý;
- mektepterdegi basqarý tiimdiligin kúsheitý;
- táýelsiz ulttyq baǵalaý júiesin qalyptastyrý;
- bilim berý ortasyn jetildirý;
- oqý baǵdarlamalary men oqytý ádistemelerin jańartý.
Onyń pikirinshe, bul baǵyttardyń eshqaisysy jeke-dara nátije bere almaidy. Diagnostika máseleni anyqtap, basqarý júiesi qoldaý uiymdastyryp, muǵalim tájiribesin jetildirip, oqý baǵdarlamasy maqsatty belgilep, mektep ortasy oqýshynyń damýyna jaǵdai jasaýy tiis. Sonda ǵana bilim berý júiesi naqty ózgeristerdiń bolǵanyn baǵalap, ár balanyń sapaly bilim alýyna múmkindik bere alady.
