Máskeý Qazaqstannyń qaptama óndirisin Resei shikizatyna táýeldi etýdi kózdep otyr dep habarlaidy Dalanews.kz.
Oiyn júzege asyrý úshin Kreml Eýraziialyq odaq aýmaǵynda importtyq baj salyǵyn engizbek. Mundai jaǵdaida qazaqstandyq qaptama óndirýshiler úshin kerekti shikizatty osy odaqqa qosylmaǵan shet memleketterden satyp alý tiimsiz bolmaq.
Qazaqstannyń qaptamashylar qaýymdastyǵynyń basshysy Batyrbek Áýbákirovtiń aitýynsha aqpan aiynda Resei jaǵy odaqqa kirmeitin elderden tasymaldanar polimer shikizaty úshin 6,5 paiyz kóleminde importtyq baj salyǵyn engizýdi usynǵan.
“Osy shikizattan as-sýǵa, jurt jappai tutynatyn taýarlarǵa jáne qurylys materialyna arnalǵan qaptama jasalady. Indet aýa jaiylǵan shaqta qaptamaǵa suranys arta tústi”, – deidi ol.
Al importtyq baj salyǵyn engizý tóńiregindegi talqylaý aqpan aiynan beri tolastaǵan joq.
“Senimdi derekkózden anyqtaǵanymdai Máskeý óz degenine jetti. Eýraziialyq odaqtyń ekonomikalyq komissiiasy mundai salyq túrin engizýdi maquldaǵan”, – deidi Qazaqstannyń qaptamashylar qaýymdastyǵynyń basshysy.
Ázir buǵan bailanysty qandai da bir resmi málimet berilgen joq.
Áýbákirovtyń aitýynsha 2015 jyly qazaqstandyq qaptama óndirýshiler Resei zaýyttarynyń úgitteýine kónip, olardan shikizat satyp alýǵa sóz bailasqan. Alaida onyń sapasy syn kótermei shyqqan.
“Onyń ústine jetkizý máselesinde aqaý kóp boldy. Qaptamaǵa suranys artatyn kóktem, jaz, kúz maýsymynda álgi zaýyttar aldymen reseilik kompaniialarǵa shikizat jetkizip, bizdi ekinshi kezekke qaldyrdy. Onyń ústine baǵany aspandatyp jiberdi”, – deidi Áýbákirov.
Amal joq, qazaqstandyq qaptamashylar shikizatty ýaqtyly jetkizip berer áriptesti Shveitsariia, Saýd Arabiiasy, Oń.Koreia jáne Irannan izdei bastaǵan. Áýbákirovtyń aitýynsha Reseiden shalǵai jatsa da bulardyń shikizaty kórshiniń taýaryna qaraǵanda áldeqaida sapaly ári baǵasy da qalta kótererlik.
“Osynyń ózinen-aq bizge Reseimen jumys isteýdiń óte-móte tiimsiz ekenin kórýge bolady”, – deidi osy oraida Qazaqstannyń qaptamashylar qaýymdastyǵynyń basshysy.
“Reseidiń munaihimiia zaýyttary klinetten aiyrylyp, tabysy ortaia bastaǵan tusta bizdi keri qaitarýdyń amalyn izdep alasurdy. Osy maqsatta odaqqa enbeitin elderden tasymaldanar polimer shikizaty úshin 6,5 paiyz kóleminde importtyq baj salyǵyn engizýdi usynyp Kremldi qolqalaýǵa kóshti. Qazir bizdi álgi zaýyttardyń qorasyna ákep qaita qamamaq…”, – deidi ol.
Importtyq baj salyǵy engizilse qazaqstandyq qaptamashylardy shikizatpen qamtyp otyrǵan sheteldik áriptester baǵany kóterýge májbúr bolady. Budan otandyq óndirýshiler shyǵynǵa ushyrap, onyń ornyn toltyrý úshin taýar baǵasyn kóterýge týra keledi.
“Eger qaptamanyń qunyn kótersek tiisinshe azyq-túlik baǵasyna áser etedi. Bul qazirgidei qysyltaiań shaqta halyqtyń qaltasyn qaǵyp, infliatsiianyń ósýine alyp keledi”, – deidi Áýbákirov.
Importtyq baj salyǵy engizilgeni resmi rastalsa taýar baǵasyn kóterýden ózge jol joq. Qazaqstandyq qaptamashylar baǵany burynǵy deńgeide ustar bolsa, japatarmaǵai bankrotqa ushyraidy. Otandyq naryqty reseilik qaptamashylar “otarlaidy”.
“Reseidiń osy saladaǵy solaqai sheshiminen biz ǵana emes, osy odaqqa engen Qyrǵyzstan men Armeniia da sorlaidy”, – dedi sóziniń túiininde Qazaqstannyń qaptamashylar qaýymdastyǵynyń basshysy.
…
Atalǵan jaǵdai Kókshetaýdaǵy “Novopek” qaptama kompaniiasynyń direktory Rústem Osmanovty da alańdatýda. Aitýynsha mundai salyq túri polimer shikizatyn óndiretin reseilik zaýyttarǵa tiimdi, al qazaqstandyq qaptamashylar osynyń kesirinen qyp-qyzyl shyǵynǵa batady.
“Qaptamanyń qunyn kótere almaimyz. Búiter bolsaq Ázirbaijan, Ózbekstan, Túrkimenstan óndirýshilermen básekelesýden qalyp, suranysty joǵaltamyz. Sebebi olardyń taýary odaq aiasyndaǵy importtyq baj salyǵynyń talabyna baǵynbaidy, tiisinshe baǵasy bizge qaraǵanda kóp tómen bolady”, – deidi ol.
Eń qyzyǵy Resei zaýyttary atalǵan elderge shikizatty Qazaqstanǵa qaraǵanda áldeqaida arzan baǵamen saýdalaidy eken. Nege deseńiz, bularda shikizat tasymaldaýshylar arasyndaǵy básekege shekteý qoiylmaǵan.
“Saladaǵy kompaniialar qurdymǵa ketse, Úkimettiń shaǵyn jáne orta bizneske bólgen qyrǵyn qarajaty zaia ketkeni dep bilińiz. Eýraziialyq odaq Reseidiń jekemenshigi syndy. Resei odaq arqyly óz saiasatyn iske asyrýda. Munyń bári sonyń saldary…” , – deidi Osmanov.
…
Resei biliginiń Qazaqstan ekonomikasynyń baǵdaryna qaishy keletin sheshim qabyldaýy jalǵyz bul emes.
2018 jyly Máskeý Eýraziialyq odaqqa kirmeitin elderden qant kirgizýge kedendik baj salyǵyn kóterip jiberdi.
Sonyń kesirinen Qazaqstanda qant tapshylyǵy týyndap, ónimdi Reseiden satyp alýǵa týra keldi. Birqatar otandyq qant kompaniialarynyń jumysy turalap qaldy.
Byltyr taǵy da sol Máskeýdiń uiǵarymymen sút ónimderiniń qaýipsizdigin anyqtaityn erejeler engizildi. Saladaǵy sarapshylardyń pikirinshe bul Qazaqstandaǵy sút sharýashylyǵyn sharasyz kúige túsirdi.
Máskeý ekonomikanyń sheńberinen shyǵyp, odaqtastar elderdiń densaýlyq, ǵylym-bilim salasyna da tumsyq tyqqysy keledi.
Máskeýdiń bul oiyn túneýkúni prezident Toqaev tejep tastaǵan.
“Atalǵan salalardy Eýraziialyq odaqtyń qaraýyna engizý uiymnyń áýel bastaǵy maqsat-muratyna keraǵar”, – degen bolatyn Toqaev odaqtyń ekonomikalyq damý baǵdary talqylanǵan jiynda.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
