Aita ketelik budan buryn álemjelidegi pablikterdiń birinde Nur-Sultandaǵy orystildi ustazdardyń tapshylyǵyna shaǵymdanǵan ata-ananyń úndeýi jariialanǵan.
"Oryssha oqyǵysy keletin balalarǵa tálim beretin bilikti ustazdar joq. Birneshe mektepke bas suqtym, oqý ornynyń basshylyǵynan "muǵalimder jetispeidi, olardyń ornyn stýdenttermen toltyrýǵa májbúrmiz" degen jaýap aldym. Bul qasaqana jasalyp otyrǵan saiasat pa? Bilim salasyndaǵy soraqylyqqa kim jaýap beredi?" dep shaǵymdanǵan edi Kim Samal esimdi jeli qoldanýshysy.
Atalǵan jazba jelide qyzý talqylanyp, kún ótken saiyn sany men sapasy artyp kele jatqan qazaq aýditoriiasynyń tarapynan qarsylyqqa ushyrady. Jelidegi belsendi azamattar qoǵamnyń qazaqtanyp kele jatqanyn aityp, balasyn áli kúnge deiin orys synybyna súireleitin ata-analarǵa ul-qyzdaryn qazaq mektebine berýge keńes berdi.
Belgili ustaz, Nur-Sultan qalasyndaǵy № 90 mekteptiń direktory Aiatjan Ahmetjanuly "balasyn orys synybyna beretin ata-analar urpaǵynyń bolashaǵyn oirandap jatqanyn oilamaitynyn" aitady. Ilgeridegi avtordyń jazbasyna dál osylai jaýap qatqan ustaz "Qazaqstanda orys tili men orys synybynyń bolashaǵy joq" dep paiymdaidy.
"Balasyn orys mektebine bergen ata-analar, ózińizdiń emes, balańyzdyń bolashaǵyn oirandap jatqanyńyzdy bilesiz be? Tórt jyl buryn "Orys synybynda oqityn qazaqstandyq balalarǵa janym ashidy" dep kólemdi maqala jazǵan edim.
Tórt jyl ótti, áli orys synybyna júgiretin ata-analar kóbeiip jatyr. Ainalaiyn, ata-analar, kózderińizdi ashyńyzdarshy! Myna posttaǵydai jylasańyz da amal joq! Endi Qazaqstanda orys synybynyń bolashaǵy joq!", – dep short kesedi Aiatjan Ahmetjanuly.
Ol osy sózine dálel retinde birneshe tezisti alǵa tartqan eken.
Aitýynsha, sońǵy 4-5 jylda qazaq tiliniń taralý aýqymy men qazaqsha tálim beretin ustazdardyń sany kúrt artqan. Al orys synybyn bitirgenderdiń basym kópshiligi Reseige aýyp jatyr.
"Jylasańyz da, orys synybyna bastaýysh muǵalimi de, joǵary synyp muǵalimi de tabylmaidy!
Nege? Birinshi, qazir bitirýshi túlekterde qazaq/orys synybynyń úlesi - 75% / 25%. Al orys synybyn bitirgen túlekterdiń basym bóligi etnikalyq orystar Reseige ketip jatyr. Qazaqstanda qalatyn bóligi sanaýly ǵana.
Al olardyń bilim nátijesi týraly aitýdyń ózi qiyn. Sebebi 10-15 jyl boiy ýniversitetke qazaq toby 90-men túsken mamandyqqa orys toby 70-pen áreń tústi.
Ekinshi, ótken jyldan bastap ýniversitetke grant irikteýi tilge bólinbeidi. Bunyń áserinen qazir qazaq synyby orys synyptaryna tipti grantqa túsý múmkindigin de qaldyrmaidy.
Ýniversitetterdiń orys toptary jappai jabylýda. Qazaq toptarynda 100 bala júrse, orys toptarynda 4-5 bala oqyp júr. Bul - bolashaqta da maman tapshylyǵy eshqashan joiylmaidy degen sóz.
Úshinshi, qazir kez kelgen mektep direktorynan surasańyz, orys synybyna muǵalim tappaidy. Kóbi zeinet jasynan asyp ketken.
Al qazaq synybyna muǵalim iriktep alýǵa múmkindik bar. Al orys synybyna irikteý joq, tabylǵanyn alady. Tipti tappaǵandyqtan synyptardy 30-40-45 oqýshydan etip ustaidy. Al qazaq synyptary 20-25 ten otyrady. Amaly joq! Orys synybyna muǵalim joq!
Endi ainalaiyn, ata-analar, osyndai jaǵdaidy kórip turyp, quryp joǵalyp bara jatqan orys synybyna balańyzdy beresiz be? Obal ǵoi balalaryńyzǵa!", – deidi Aiatjan Ahmetjanuly.
Onyń aitýynsha búginde UBT tapsyrǵan túlekterdiń orys tilinde tapsyrǵandardyń ortasha baly qazaq tilinde tapsyrǵandardan áldeqaida tómen. Sebebi bilim sapasy tómen. Al orys synyptary kún ótken saiyn azaia beredi. Bul úrdis tabiǵi túrde júzege asýda.
Sói degen ustaz budan bylai taza orys mektebi endi eshqashan jańadan ashylmasyn aitypty. Al aralas mektepterdegi orys synyby joǵala beredi.
"Ony siz qutqara almaisyz. Onda mektepte qazaq synyby kóbeigen saiyn barlyq basymdyq qazaq synybyna beriledi. Sebebi olar kóp. Tárbie is-sharalary qazaq tiline aýysady. Al sizdiń balańyz til bilmei shettei beredi. Janyńyz ashymai ma balańyzǵa?
Bunyń bárin bilik jasamaidy. Tarih ózi jasaidy. Árine, sizge moiyndaý qiyn shyǵar, biraq erteń balańyz úlkeigen saiyn sezesiz. Ol kezde bári kesh!
Qazaqstan - qazaqtyń baiyrǵy tarihi otany. Onyń jalǵyz memlekettik tili bar, ol - qazaq tili! Al bolashaq mektepter tek memlekettik tilde bolatyn kún jaqyn. Qazaq táýelsizdik alǵaly 30 jyl boldy, oianyńyz, qurmetti orys tobyna balasyn súiregish ata-analar! Sizdiń balańyzǵa bizdiń janymyz ashidy. Al siz ózińizdiń balańyzdy oilańyz!", – dep túiindegen eken óz sózin Aiatjan myrza.
