Qazaqstanda múmkindigi shekteýli balańyzdyń nemese jaqynyńyzdyń quqyǵy buzylǵan jaǵdaida, qaida jáne qalai shaǵymdaný kerek? Qandai memlekettik nemese qoǵamdyq uiymdar kómektese alady? Bul suraqtar kóp ata-anany, ásirese erekshe qajettilikteri bar balasy bar otbasylardy jii mazalaidy,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Memleket inkliýziiany damytý men áleýmettik ádilettilikke baǵyttalǵan túrli tetikterdi engizgenimen, kúndelikti ómirde erekshe balalar men eresek múgedekterdiń quqyǵy eskerýsiz qalyp jatatyn jaǵdailar kezdesedi. Osyndai jaǵdaida qaida jáne qalai júginýge bolatynyn tómende naqtylap berdik.
Jergilikti jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmalary
Eger múgedektik mártebesin alý, ońaltý quraldaryna nemese áleýmettik kómekke qatysty qiyndyq týyndasa, jergilikti jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmalaryna júginýge bolady.
Ne úshin júginýge bolady:
- Múgedektik statýsyn anyqtaý,
- Járdemaqylar men áleýmettik tólemder,
- Arnaiy áleýmettik qyzmetter (kúndizgi ortalyqtar, pansionattar),
- Ońaltý quraldary men qyzmetteri.
Qaida júginý kerek:
- Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy (TsON),
- Nemese qala/aýdan ákimdigi janyndaǵy áleýmettik qorǵaý bólimine.
Bilim basqarmalary men mektep ákimshiligi
Inkliýzivti bilim berý quqyǵy buzylǵanda, balabaqshaǵa nemese mektepke qabyldamaý faktisi oryn alǵanda bilim basqarmalaryna júginýge bolady.
Ne úshin júginýge bolady:
- Inkliýzivti bilim berýden bas tartý,
- Pedagog, assistent, psihologtyń jetispeýi,
- Qatygezdik, shettetý, mektep ishinde kemsitý.
Qaida júginý kerek:
- Mektep nemese balabaqsha ákimshiligine,
- Qalalyq nemese oblystyq bilim basqarmasyna,
- 1414 nómiri arqyly QR Oqý-aǵartý ministrligine.
Adam quqyqtary jónindegi ýákil (Ombýdsmen)
Eger memlekettik organdar tarapynan ádiletsizdik oryn alsa:
Ne úshin júginýge bolady:
- Zańsyz áreketter nemese áreketsizdik,
- Qyzmet kórsetýden bas tartý,
- Quqyq buzýshylyqtar men kemsitýshilik.
Júginý joly:
- kense@ombudsman.gov.kz
- Tel.:8-(7172)-74-05-48
Qazaqstanda adam quqyqtary jónindegi ýákil - Artýr Lastaev.
Balalardyń quqyqtary jónindegi ýákil (Balalar ombýdsmeni)
Ne úshin júginýge bolady:
- Balaǵa qatysty zorlyq-zombylyq,
- Bilim alý quqyǵy buzylýy,
- Psihologiialyq qysym, kemsitý.
Balalardyń quqyqtary jónindegi ýákil - Dinara Zákieva
Úkimettik emes uiymdar men qoǵamdyq qorlar
Quqyqtyq, psihologiialyq, áleýmettik kómek kerek bolǵan jaǵdaida:
Mysaly:
- "Shyraq" qory – múgedek áielder men balalardyń quqyǵyn qorǵaidy,
- "ARDI" qory – inkliýziia men bilim salasyna qatysty máselelerdi sheshýge kómektesedi,
- "Qoljetimdi Qazaqstan" – infraqurylym men qoǵamdyq keńistikterdiń qoljetimdiligin baqylaidy,
- "Daǵdarys ortalyqtarynyń odaǵy" – otbasyndaǵy zorlyq pen qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan analarǵa kómek kórsetedi.
Prokýratýra men politsiia
Ne úshin júginýge bolady:
- Qyzmet kórsetýden zańsyz bas tartý,
- Fizikalyq nemese psihologiialyq zorlyq,
- Quqyq buzýshylyqtar.
Júginý joly:
- Aýdandyq prokýratýra,
- 102 nómiri arqyly politsiia.
Elektrondyq jáne onlain platformalar
Qoljetimdi servister:
- eGov.kz – áleýmettik qyzmetter men shaǵymdar,
- 1414 – Biryńǵai call-ortalyq,
- eotinish.kz
Eske salaiyq, jaqynda Astana qalasynda qoǵamdyq kólikte erekshe balasy bar ana men jolaýshy arasyndaǵy daý qoǵamdy dúr silkindirdi. Videoda áiel adam aýtizmi bar balaǵa dóreki sóilep, bala men anasyn balaǵattaǵany anyq estiledi. Anasy jaǵdaidy sabyrmen túsindirýge tyrysqanymen, qarsy taraptyń agressiiasy toqtamaǵan.
Oqý-aǵartý ministrliginiń Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komiteti bul jaǵdaiǵa beijai qaramai, tekseris bastaǵanyn habarlady.
“Mundai áreketke jol berýge bolmaidy. Árbir bala damý erekshelikterine qaramastan, qurmetke, qorǵaýǵa jáne qoǵam ómirine qatysýǵa quqyly”, – dep málimdedi Komitet.
Balalardyń nemese eresek múgedekterdiń quqyǵy buzylǵan jaǵdaida únsiz qalýǵa bolmaidy. Quqyq qorǵaý quraldary bar, tek ony bilý jáne qoldana bilý qajet. Árbir ata-ana, árbir azamat óziniń jáne balasynyń quqyǵyn qorǵai alatyn deńgeide aqparattanýy kerek. Al qoǵam – ózara syilastyq pen janashyrlyqqa negizdelýi tiis.
