Qazaqstannyń bank sektorynda birqatar ózgerister oryn alady dep josparlanyp otyr. Ózgeristerdi qamtityn “Bankter jáne banktik qyzmetter týraly” zań jobasy búginderi Májilis talqysyna usynylǵan. Ondaǵy ózgeristerdiń birine sáikes, endi elimizdegi qatardaǵy bankter de shariǵat qaǵidattaryna súienetin "islamdyq tereze" formatynda jumys istei alatyn bolady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Islamdyq tereze" modelin engizý úshin bankterge qandai talap qoiylady?
QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimetinshe, bul tásil investorlar, onyń ishinde sheteldik investorlar úshin jańa múmkindikterge jol ashady jáne naryǵymyzǵa islamdyq bankingtiń dendep enýin jeńildetedi. Bul halyq pen bizneske islamdyq banktik qyzmetterdiń qoljetimdi bola túsine sep bolmaq.
Agenttik halyqaralyq tájiribeni zerdelep, shet memleketterdiń ortalyq bankterimen jáne retteýshilerimen keńese kelip, "islamdyq tereze" liberaldy modelin tańdaǵandaryn aitady.
"Bul model dástúrli bankter qoldanysyna jaramdy. Mundaida "islamdyq tereze" men banktiń dástúrli bóligi arasynda neǵurlym tyǵyz ózara bailanysqa jol beriledi, sondai-aq banktiń ishki Islam keńesteriniń derbestigi qamtamasyz etiledi", - dep naqtylaidy retteýshiniń baspasóz qyzmeti.
Agenttik "islamdyq terezeler" modelin engizýdegi negizgi talap bul baǵyttaǵy jumysty banktiń negizgi qyzmetinen bólip qarastyrý kerektigin aitady. Iaǵni, islam bankingimen bailanysty barlyq operatsiialar bólek esepke alynýy tiis. Sondai-aq bank keńesi basshylary men músheleri úshin islamdyq qarjylandyrý qaǵidattary boiynsha biliktilikke qoiylatyn eń tómengi talaptardy engizý de qarastyrylýy kerek.
"Budan bólek islami operatsiialar boiynsha arnaiy qarjylyq normativter ázirlenetin bolady. "Jalpy alǵanda, usynylǵan ózgerister bankterge shariǵat qaǵidattaryn saqtai otyryp, islamdyq qarjymen tiimdi jumys isteýge kómektesedi", — deidi QNRDA.
Islamdyq quraldar qalai jumys isteidi? Ústemeaqynyń joqtyǵy ras pa?
Negizinen, islam bankteri qazaqstandyqtar úirengen ádettegi qaǵidattardan tys jumys isteidi:
- syiaqy mólsherlemesine tyiym salynǵan: mundai bankter biz úirengen nesieni usynbaidy. Onyń ornyna olar taýardy satyp alyp, ony tutynýshyǵa bólip tóleýge usynady, árine ústeme baǵamen;
- biz úirengen depozitti de kórmeisiz: tutynýshyǵa saqtaýǵa qoiǵan aqshasy ústinen paida kórýge ruqsat joq. Onyń ornyna bank tutynýshy aqshasyn bizneske investitsiialap, shyǵyn men tabysty bólisedi. Al mundaida tabysqa kepildik berý shariat zańymen tyiym salynady. Mundai "depozitterde" saqtaý kepildigi de bolmaidy.
- "taza emes" biznesti qarjylandyrýǵa tyiym salynady: oiyn, alkogol, tabak, qarý-jaraq jáne t.b.
Osy jaǵynan alǵanda, bizdegi barlyq bank islam qaǵidattary boiynsha jumys isteýge jappai den qoiady dep aita almaimyz.
Qazaqstanda qandai islamdyq qarjy quraldary bar?
Aita ketsek, Qazaqstanda eki islam banki jumys isteidi: ADCB Islam banki (burynǵy Al Hilal Bank) jáne Zaman Bank.
"ADCB" Islam banki" AQ (ADCB Islamic) 2024 jyldyń maýsym aiynyń sońynda aktivteri 167 mlrd dollardy quraǵan BAÁ-degi eń iri bankterdiń biri - "Abu Dhabi Commercial Bank" PAQ-tyń enshiles kompaniiasy bolyp tabylady. ADCB toby 2019 jyly BAÁ-de Al Hilal Bank-ti satyp alǵan kezde Qazaqstandaǵy Al Hilal Islam bankin de qosa enshilegen. Al Hilal 2010 jyly QR jáne BAÁ úkimetteriniń kelisimi boiynsha qurylǵan Qazaqstan men TMD-daǵy alǵashqy islam banki boldy.
Zaman Bank 1991 jyly Ekibastuzda bas keńsesi bar aimaqtyq bank retinde quryldy. 2017 jyldyń tamyzynda ol islam bankiniń litsenziiasyn aldy. Bank shariǵat qaǵidattary men normalary boiynsha keńes berý salasyndaǵy Shariyah Review Bureau halyqaralyq kompaniiasynyń seriktesi bolyp tabylady.
Bul rette 2024 jyldyń sońynda Otbasy bank 2025 jylda islami ipotekany usyný týraly josparlary baryn jariialaǵanyn eske sala ketelik. Olar bul rette atalǵan zań jobasynyń qabyldanýyn kútip otyrǵan kórinedi.
Shariǵat qaǵidalaryna negizdelgen islamdyq ipotekada paiyzdar negizgi qaryzǵa qoldanyla almaidy. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta bank turǵyn úi qurylys jinaq júiesin paidalana otyryp, islamdyq qaǵidattar boiynsha turǵyn úidi qanshalyqty naqty satyp alýǵa bolatynyn qarastyrady.
Otbasy bank CSQlaw Qazaqstandaǵy filialymen de memorandýmǵa qol qoidy. Bul - malaiziialyq kompaniianyń Qazaqstandaǵy filialy. Yntymaqtastyq aiasynda bul kompaniia Otbasy bank qyzmetkerlerin shariǵatqa sai qarjylyq quqyq negizderi men islamdyq qarjylandyrý boiynsha keshendi oqytýdy uiymdastyrady. Bul bank qyzmetkerleriniń islamdyq qarjy quqyǵy salasyndaǵy kásibi bilimin arttyryp, tájiribesin keńeitedi. Sonda banktiń jańa klientteri islam talaptaryna sai sapaly qyzmet alyp, baspana máselesin sheshe alady.
Keibir sarapshylar Otbasy bank pen elimizdegi eki islam banktegi ipotekalyq ónimderdi salystyryp ta kóripti. Oǵan sáikes, memlekettik baǵdarlamamen qarastyrylǵan ipoteka boiynsha Otbasy islam bankterine básekege qabiletti bolyp shyqqan. Iaǵni, islam bankteri usynatyn ipotekalyq ónim memlekettik baǵdarlamalar aiasyndaǵy ónimnen sál-pál qymbatqa túsedi, biraq ózge ekinshi deńgeidegi bankterdikinen arzanyraq, árine.
Sondai-aq 2025 jyly 27 naýryzda KASE-de islamdyq qarjylandyrý qaǵidattary boiynsha jumys isteitin elimizdegi alǵashqy Wardat al Hayat intervaldyq investitsiialyq pai qory paida boldy. Osylaisha Ramazan aiynda elimizde shariǵat normalaryn ustanatyn investorlar investitsiialaýdyń jańa quralyna ie boldy.
Wardat al Hayat Taiaý Shyǵys pen Ońtústik-Shyǵys Aziianyń jetekshi emitentteriniń sýkýk, iaǵni islamdyq baǵaly qaǵazdaryna investitsiia salady. Kútiletin kiristilik - AQSh dollarymen eseptegende jylyna shamamen 4%-dy quraidy.
Qordyń investorlary jeke jáne zańdy tulǵalar bola alady. Paidyń nominaldy quny - 100 AQSh dollary. Sonymen qatar, qor erejelerine sai, tabystyń 1%-y sadaqa tólemin qamtidy, iaǵni ol qaiyrymdylyqqa jumsalatyn bolady. Bul joba - jańa qarjy quraly ǵana emes, myńdaǵan investorlardyń óz qundylyqtaryna sáikes investitsiialaý múmkindigi.
Aita ketsek, statistikalyq derekterge sáikes, Qazaqstan halqynyń 76 paiyzy ózin musylmanǵa jatqyzady.
