2026 jyldyń qańtarynda Memleket basshysy Qazaqstandaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly jańa zańǵa qol qoıdy. Qujat aıasynda aǵymdaǵy shottardaǵy qaldyqqa paıyz esepteýge tyıym salý normasy alynyp tastaldy. Buǵan deıin bul máseleni sarapshylar birneshe ret kótergen bolatyn.
Alaıda sarapshylardyń aıtýynsha, tyıym formaldy túrde joıylǵanymen, is júzinde onyń áseri sezilmeýi múmkin, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshy Ǵalym Qusaıynovtyń sózinshe, buryn bıznes pen qarapaıym azamattardyń aǵymdaǵy shottaryndaǵy qarajat bankter úshin tegin resýrs sanaldy. Ulttyq bank bazalyq mólsherleme arqyly bankterge 17 paıyzǵa jýyq tabys tóleý jaǵdaıynda, qarjy uıymdary jylyna shamamen 6 trıllıon teńgeni tegin paıdalanyp kelgen. Sarapshylar mundaı teńgerimsizdik bankter paıdasyna jyl saıyn 1 trıllıon teńgege jýyq artyq tabys ákelgenin aıtady.
Jańa zań tyıymdy alyp tastaǵanymen, retteýshi organ aǵymdaǵy shottarǵa esepteletin paıyz mólsherlemesin ózi shekteýge quqyly. Birqatar derekkózge súıensek, bul kórsetkish 1 paıyz deńgeıinde bekitilýi múmkin. Sarapshylar mundaı jaǵdaıda reforma tek «kórinis úshin jasalǵan» ózgeriske aınalatynyn atap ótedi.
Retteýshiniń negizgi ýáji - depozıttik bazaǵa qaýip tónýi múmkin degen alańdaýshylyq. Iaǵnı, aǵymdaǵy shotqa paıyz tólense, halyq depozıt ashpaıdy degen qaýip bar. Alaıda sarapshylar bul ýájdi Qazaqstan naryǵyndaǵy shynaıy jaǵdaıǵa sáıkes kelmeıdi dep sanaıdy.
Qazirgi tańda elimizde depozıtterdiń basym bóligi - merzimsiz. Olardy kez kelgen ýaqytta paıyzyn joǵaltpaı sheship alýǵa bolady. Bul turǵyda depozıt pen aǵymdaǵy shottyń aıyrmashylyǵy is júzinde joıylǵan. Eki jaǵdaıda da bank úshin ótimdilik táýekeli birdeı.
Sarapshylardyń pikirinshe, aǵymdaǵy shottardaǵy paıyzdy 1 paıyzben shekteý bankterdiń táýekelin azaıtpaıdy, tek klıent aqshasyn tegin paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Halyqaralyq tájirıbe de mundaı shekteýlerden bas tartqanyn kórsetedi. Máselen, AQSH-ta 1933 jyldan beri qoldanylǵan aǵymdaǵy shottarǵa paıyz tóleýge tyıym salatyn norma 2011 jyly tolyqtaı joıyldy. Amerıkalyq retteýshi bul tyıymnyń qarjy naryǵyna zıan keltirgenin moıyndaǵan.
Qazaqstanda, kerisinshe, sarapshylardyń aıtýynsha, naryqtyq tetikterdiń ornyna ákimshilik shekteýler saqtalyp otyr. Nátıjesinde bankter bazalyq mólsherleme 18 paıyz bolǵan jaǵdaıda, shamamen 6 trıllıon teńge kólemindegi qarajatty 0–1 paıyzben tartyp, joǵary tabys tabýdy jalǵastyryp keledi.
Osynyń saldarynan bank sektory rekordtyq kórsetkishterge jetti. 2025 jyldyń 11 aıynda bankterdiń taza paıdasy 2,5 trıllıon teńgeden asty, al kapıtaldyń tabystylyǵy 30 paıyzǵa deıin jetken. Sarapshylar mundaı deńgeıdegi kiristilik álemdegi iri qarjy ınstıtýttarynyń eshqaısynda joq ekenin aıtady.
Sonymen qatar, bul jaǵdaı naryqtaǵy monopolıany kúsheıtip otyr. Aǵymdaǵy shottardaǵy negizgi qarajat aldyńǵy bes iri banktiń qolynda shoǵyrlanǵan. Al orta jáne shaǵyn bankter qymbat depozıt tartýǵa májbúr bolyp, básekege tótep bere almaı otyr.
Sarapshylardyń pikirinshe, usynylyp otyrǵan 1 paıyzdyq shekteý qarjy júıesine naqty paıda ákelmeıdi, kerisinshe iri bankterdiń artyqshylyǵyn arttyryp, naryqtaǵy teńsizdikti tereńdete túsedi.
Nátıjesinde, iri bankter búdjet uıymdary, shaǵyn bıznes pen qarapaıym azamattardyń esebinen paıdasyn arttyryp jatqanda, eldegi naqty halyq tabysy ótken jyly 2 paıyzǵa tómendegen.
