2026 جىلدىڭ قاڭتارىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستانداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى جاڭا زاڭعا قول قويدى. قۇجات اياسىندا اعىمداعى شوتتارداعى قالدىققا پايىز ەسەپتەۋگە تىيىم سالۋ نورماسى الىنىپ تاستالدى. بۇعان دەيىن بۇل ماسەلەنى ساراپشىلار بىرنەشە رەت كوتەرگەن بولاتىن.
الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، تىيىم فورمالدى تۇردە جويىلعانىمەن، ءىس جۇزىندە ونىڭ اسەرى سەزىلمەۋى مۇمكىن، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشى عالىم قۇسايىنوۆتىڭ سوزىنشە، بۇرىن بيزنەس پەن قاراپايىم ازاماتتاردىڭ اعىمداعى شوتتارىنداعى قاراجات بانكتەر ءۇشىن تەگىن رەسۋرس سانالدى. ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمە ارقىلى بانكتەرگە 17 پايىزعا جۋىق تابىس تولەۋ جاعدايىندا، قارجى ۇيىمدارى جىلىنا شامامەن 6 تريلليون تەڭگەنى تەگىن پايدالانىپ كەلگەن. ساراپشىلار مۇنداي تەڭگەرىمسىزدىك بانكتەر پايداسىنا جىل سايىن 1 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ارتىق تابىس اكەلگەنىن ايتادى.
جاڭا زاڭ تىيىمدى الىپ تاستاعانىمەن، رەتتەۋشى ورگان اعىمداعى شوتتارعا ەسەپتەلەتىن پايىز مولشەرلەمەسىن ءوزى شەكتەۋگە قۇقىلى. ءبىرقاتار دەرەككوزگە سۇيەنسەك، بۇل كورسەتكىش 1 پايىز دەڭگەيىندە بەكىتىلۋى مۇمكىن. ساراپشىلار مۇنداي جاعدايدا رەفورما تەك «كورىنىس ءۇشىن جاسالعان» وزگەرىسكە اينالاتىنىن اتاپ وتەدى.
رەتتەۋشىنىڭ نەگىزگى ءۋاجى - دەپوزيتتىك بازاعا ءقاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىق. ياعني، اعىمداعى شوتقا پايىز تولەنسە، حالىق دەپوزيت اشپايدى دەگەن ءقاۋىپ بار. الايدا ساراپشىلار بۇل ءۋاجدى قازاقستان نارىعىنداعى شىنايى جاعدايعا سايكەس كەلمەيدى دەپ سانايدى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە دەپوزيتتەردىڭ باسىم بولىگى - مەرزىمسىز. ولاردى كەز كەلگەن ۋاقىتتا پايىزىن جوعالتپاي شەشىپ الۋعا بولادى. بۇل تۇرعىدا دەپوزيت پەن اعىمداعى شوتتىڭ ايىرماشىلىعى ءىس جۇزىندە جويىلعان. ەكى جاعدايدا دا بانك ءۇشىن وتىمدىلىك تاۋەكەلى بىردەي.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، اعىمداعى شوتتارداعى پايىزدى 1 پايىزبەن شەكتەۋ بانكتەردىڭ تاۋەكەلىن ازايتپايدى، تەك كليەنت اقشاسىن تەگىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
حالىقارالىق تاجىريبە دە مۇنداي شەكتەۋلەردەن باس تارتقانىن كورسەتەدى. ماسەلەن، اقش-تا 1933 جىلدان بەرى قولدانىلعان اعىمداعى شوتتارعا پايىز تولەۋگە تىيىم سالاتىن نورما 2011 جىلى تولىقتاي جويىلدى. امەريكالىق رەتتەۋشى بۇل تىيىمنىڭ قارجى نارىعىنا زيان كەلتىرگەنىن مويىنداعان.
قازاقستاندا، كەرىسىنشە، ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، نارىقتىق تەتىكتەردىڭ ورنىنا اكىمشىلىك شەكتەۋلەر ساقتالىپ وتىر. ناتيجەسىندە بانكتەر بازالىق مولشەرلەمە 18 پايىز بولعان جاعدايدا، شامامەن 6 تريلليون تەڭگە كولەمىندەگى قاراجاتتى 0–1 پايىزبەن تارتىپ، جوعارى تابىس تابۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.
وسىنىڭ سالدارىنان بانك سەكتورى رەكوردتىق كورسەتكىشتەرگە جەتتى. 2025 جىلدىڭ 11 ايىندا بانكتەردىڭ تازا پايداسى 2،5 تريلليون تەڭگەدەن استى، ال كاپيتالدىڭ تابىستىلىعى 30 پايىزعا دەيىن جەتكەن. ساراپشىلار مۇنداي دەڭگەيدەگى كىرىستىلىك الەمدەگى ءىرى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ەشقايسىندا جوق ەكەنىن ايتادى.
سونىمەن قاتار، بۇل جاعداي نارىقتاعى مونوپوليانى كۇشەيتىپ وتىر. اعىمداعى شوتتارداعى نەگىزگى قاراجات الدىڭعى بەس ءىرى بانكتىڭ قولىندا شوعىرلانعان. ال ورتا جانە شاعىن بانكتەر قىمبات دەپوزيت تارتۋعا ءماجبۇر بولىپ، باسەكەگە توتەپ بەرە الماي وتىر.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ۇسىنىلىپ وتىرعان 1 پايىزدىق شەكتەۋ قارجى جۇيەسىنە ناقتى پايدا اكەلمەيدى، كەرىسىنشە ءىرى بانكتەردىڭ ارتىقشىلىعىن ارتتىرىپ، نارىقتاعى تەڭسىزدىكتى تەرەڭدەتە تۇسەدى.
ناتيجەسىندە، ءىرى بانكتەر بيۋدجەت ۇيىمدارى، شاعىن بيزنەس پەن قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن پايداسىن ارتتىرىپ جاتقاندا، ەلدەگى ناقتى حالىق تابىسى وتكەن جىلى 2 پايىزعا تومەندەگەن.
