Qazaqstan jańa tehnologiia kezeńine aiaq basty. Kúni keshe Alataý qalasynda Ortalyq Aziiadaǵy alǵashqy eVTOL aerotaksiiniń demonstratsiialyq ushýy ótti. Aspanǵa tik kóterilgen elektrli apparat jinalǵan jurttyń nazaryn birden ózine aýdardy. Ádettegi tikushaqtai gúrildegen dybys joq. Aspanǵa baiaý kóterilgen apparat ainalyp ushyp ótken sátte kópshilik telefondaryn kóterip, tarihi kadrdy túsirip álek boldy. Uiymdastyrýshylar atalǵan jobany jai ǵana tehnologiialyq shoý emes, Qazaqstandaǵy jańa kólik indýstriiasynyń bastamasy retinde tanystyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sharaǵa memlekettik organdardyń ókilderi, halyqaralyq kompaniialar, investorlar men BAQ qatysty. Demonstratsiialyq ushýdy qazaqstandyq Alatau Advance Air Group Ltd. kompaniiasy Qytai, AQSh, Italiia jáne Ońtústik Koreiadaǵy seriktesterimen birlesip uiymdastyrdy.
Qazaqstan qalalyq áýe mobildigine bet burdy
Keiingi jyldary álemde Urban Air Mobility, iaǵni qalalyq áýe mobildigi uǵymy jii aityla bastady. Bul – qala ishinde nemese qala mańynda adamdar men júkterdi áýe arqyly tasymaldaýǵa arnalǵan jańa kólik júiesi. Onyń negizinde eVTOL dep atalatyn elektr qýatymen tik ushyp-qonatyn apparattar jatyr.
Syrtqy kelbeti jaǵynan bul apparattar tikushaq pen dronnyń aralas nusqasyna uqsaidy. Keibiri shaǵyn ushaqqa da keledi. Biraq basty ereksheligi – olardyń tolyq elektr qýatymen jumys isteýi. Iaǵni, aýaǵa ziiandy qaldyq shyǵarmaidy jáne kádimgi tikushaqtarǵa qaraǵanda áldeqaida tynysh ushady.
Alatau City-de tanystyrylǵan negizgi apparat – Qytaidyń AutoFlight kompaniiasy jasaǵan Prosperity modeli. Apparat bir ushqysh pen tórt jolaýshyǵa arnalǵan. Onyń jyldamdyǵy saǵatyna 200 shaqyrymǵa deiin jetedi. Al bir ret qýattalǵannan keiin shamamen 200 shaqyrym qashyqtyqqa usha alady.
Apparat 13 elektr qozǵaltqyshymen jabdyqtalǵan. Uiymdastyrýshylardyń aitýynsha, onyń dybys deńgeii shamamen 65 detsibel ǵana. Bul – saýda ortalyǵyndaǵy qalypty shý deńgeiimen shamalas. Salystyrmaly túrde aitsaq, júk kóliginiń dybysy shamamen 80 detsibelge jetedi. Sondyqtan eVTOL apparattary qala ishinde qoldanýǵa áldeqaida yńǵaily kólik retinde qarastyrylyp otyr.
Tarihi sát
Shara barysynda sóz sóilegen Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵaziev Qazaqstan jańa kólik júiesiniń qalyptasý kezeńine qadam basqanyn aitty.
"Biz búgin tarihi sáttiń kýási bolyp turmyz. Alataý qalasynda jańa kólik túriniń irgetasy qalanyp jatyr. Bul – múlde jańa júie. Álemniń ózinde mundai tehnologiialar áli óndiristik masshtabta tolyq qoldanylyp jatqan joq. Biraq Qazaqstan búgin osy baǵytta alǵashqy qadam jasap otyr", – dedi ákim.
Onyń aitýynsha, Alatau City aldaǵy ýaqytta jańa tehnologiialar synaqtan ótetin arnaiy aimaqqa ainalady.
"Jaqynda Memleket basshysy Alatau qalasynyń arnaiy mártebesi týraly zańǵa qol qoidy. Bul jerde arnaiy quqyqtyq rejim bolady. Munyń bári osyndai zamanaýi tehnologiialardy damytýǵa múmkindik beredi", – dedi Marat Sultanǵaziev.
Ákim jańa áýe mobildigi ýaqyt únemdep qana qoimai, kólik shyǵyndaryn azaitýǵa da yqpal etýi múmkin ekenin atap ótti.
Alatau City bolashaqtyń qalasy bola ma?
Shara barysynda uiymdastyrýshylar Alatau City-di bolashaq tehnologiialary engiziletin innovatsiialyq alań retinde sipattady.
Alatau City Authority atqarýshy direktory Álisher Abdyqadyrov búgingi synaq ushýynyń simvoldyq mańyzy zor ekenin aitty.
"Búgin bir eVTOL aerotaksii ushty. Biraq is júzinde biz eldiń tehnologiialyq ambitsiiasyn jańa deńgeige kóterip jatyrmyz. Eger jańa qalalyq aviatsiia indýstriiasyn dál qazir damytpasaq, bul múmkindikti basqa memleketter paidalanyp ketedi", – dedi ol.
Onyń aitýynsha, Alatau City jańa indýstriialar men innovatsiialardy damytýǵa baǵyttalǵan arnaiy ekojúie retinde josparlanyp otyr.
Almaty áýejaiynan Medeýge – 10 minýt
Uiymdastyrýshylardyń jospary boiynsha, bolashaqta aerotaksiler Almaty áýejaiy, qala ortalyǵy, Alatau City jáne týristik aimaqtardy bailanystyrýy múmkin.
Aldyn ala esepter boiynsha, Almaty áýejaiynan Medeýge deiingi jol nebári 10–12 minýt ýaqyt alady.
Almatydaǵy turaqty keptelisterdi eskersek, bul ideia kópshilikke erekshe áser qaldyrdy. Degenmen ázirge bul – bolashaq stsenariii.
Áýe taksii ǵana emes
Is-sharada tek jolaýshylar aerotaksii ǵana kórsetilgen joq. Uiymdastyrýshylar qalalyq áýe mobildiliginiń tolyq ekojúiesin tanystyrýǵa tyrysty.
Olardyń qatarynda júk jetkizýge arnalǵan drondar, tótenshe jaǵdailarǵa arnalǵan ushqyshsyz júieler, tsifrlyq áýe navigatsiiasy platformalary boldy.
Sharada Qytaidyń Keeta Drone jáne AQSh-tyń A2Z kompaniialarynyń júk jetkizý júieleri de tanystyryldy. Al Ońtústik Koreia men Qytai mamandary ázirlegen UATM platformasy qalalyq áýe qozǵalysyn tsifrlyq basqarýǵa arnalǵan.
Uiymdastyrýshylar munyń bárin álemde qalyptasyp kele jatqan jańa infraqurylymdyq sala – Low Altitude Economy, iaǵni “tómen biiktegi ekonomika” dep atady. Bul júie jolaýshylar tasymaly, júk logistikasy jáne tsifrlyq áýe basqarýyn biriktiredi.
Qazaqstan “áýe kodeksin” ázirlep jatyr
Jobanyń taǵy bir mańyzdy tusy – oǵan qajetti zańnamalyq baza qatar daiyndalyp jatyr.
2026 jyldyń 8 mamyrynda Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Alataý qalasynyń arnaiy quqyqtyq rejimi týraly» Konstitýtsiialyq zańǵa qol qoiǵan. Zańnyń 57-babynda qalalyq áýe mobildigi tehnologiialaryn engizý, arnaiy áýe dálizderin qurý jáne eksperimenttik quqyqtyq rejim máseleleri qarastyrylǵan.
AAAG kompaniiasy osy jobaǵa bailanysty shamamen 40 normativtik-quqyqtyq aktini ázirleýge qatysyp jatyr. Uiymdastyrýshylar muny beiresmi túrde «Alataýdyń áýe kodeksi» dep ataidy.
Nege dál AutoFlight tańdaldy?
AAAG bastapqyda AQSh, Qytai, Eýropa jáne Braziliiadaǵy birneshe eVTOL óndirýshilerin zerttegen. Nátijesinde synaq ushýlary úshin AutoFlight kompaniiasy tańdalǵan.
Bul kompaniia 2017 jyly Shanhaida qurylǵan. Qazir AutoFlight jolaýshylarǵa arnalǵan eVTOL apparattaryn, júk tasymaldaýshy áýe júielerin, ekologiialyq vertiporttardy ázirleidi.
Kompaniia álemdik birneshe rekord ornatqan. Sonyń ishinde bir qýattaýmen 250 shaqyrymnan astam ushqan, álemdegi alǵashqy 5 tonnalyq eVTOL apparatyn jasaǵan, Qytaida naqty júk tasymaldaý operatsiialaryn iske qosqan.
AutoFlight ókilderi qazirgi eVTOL tehnologiialarynyń damý kezeńin elektromobilderdiń 10–15 jyl burynǵy jaǵdaiymen salystyrdy.
“Qazaqstan bul ózgeristerge alǵashqy kezeńde qosylyp otyr. Sondyqtan biz Alatau City-di bolashaq aerotaksi júielerin testileýge arnalǵan mańyzdy ortalyqtardyń biri dep sanaimyz”, – dedi kompaniia ókilderi.
Álem aerotaksi dáýirine daiyndalyp jatyr
Búginde eVTOL naryǵyna Toyota, Hyundai, Stellantis siiaqty alyp kompaniialar investitsiia quiyp jatyr.
Qytai qazirdiń ózinde kommertsiialyq aerotaksi reisterin iske qosqan alǵashqy elge ainaldy. Dýbaida aerotaksidi Uber qosymshasy arqyly shaqyrý josparlanyp otyr. Al Ońtústik Koreia Urban Air Mobility týraly arnaiy zań qabyldaǵan.
Morgan Stanley sarapshylarynyń boljamynsha, 2040 jylǵa qarai Urban Air Mobility naryǵynyń kólemi 1–1,5 trln dollarǵa jetýi múmkin.
