قازاقستان جاڭا تەحنولوگييا كەزەڭٸنە اياق باستى. كٷنٸ كەشە الاتاۋ قالاسىندا ورتالىق ازيياداعى العاشقى eVTOL اەروتاكسيٸنٸڭ دەمونستراتسييالىق ۇشۋى ٶتتٸ. اسپانعا تٸك كٶتەرٸلگەن ەلەكترلٸ اپپارات جينالعان جۇرتتىڭ نازارىن بٸردەن ٶزٸنە اۋداردى. ەدەتتەگٸ تٸكۇشاقتاي گٷرٸلدەگەن دىبىس جوق. اسپانعا باياۋ كٶتەرٸلگەن اپپارات اينالىپ ۇشىپ ٶتكەن سەتتە كٶپشٸلٸك تەلەفوندارىن كٶتەرٸپ, تاريحي كادردى تٷسٸرٸپ ەلەك بولدى. ۇيىمداستىرۋشىلار اتالعان جوبانى جاي عانا تەحنولوگييالىق شوۋ ەمەس, قازاقستانداعى جاڭا كٶلٸك يندۋستريياسىنىڭ باستاماسى رەتٸندە تانىستىردى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
شاراعا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلدەرٸ, حالىقارالىق كومپانييالار, ينۆەستورلار مەن باق قاتىستى. دەمونستراتسييالىق ۇشۋدى قازاقستاندىق Alatau Advance Air Group Ltd. كومپانيياسى قىتاي, اقش, يتالييا جەنە وڭتٷستٸك كورەياداعى سەرٸكتەستەرٸمەن بٸرلەسٸپ ۇيىمداستىردى.
قازاقستان قالالىق ەۋە موبيلدٸگٸنە بەت بۇردى
كەيٸنگٸ جىلدارى ەلەمدە Urban Air Mobility, ياعني قالالىق ەۋە موبيلدٸگٸ ۇعىمى جيٸ ايتىلا باستادى. بۇل – قالا ٸشٸندە نەمەسە قالا ماڭىندا ادامدار مەن جٷكتەردٸ ەۋە ارقىلى تاسىمالداۋعا ارنالعان جاڭا كٶلٸك جٷيەسٸ. ونىڭ نەگٸزٸندە eVTOL دەپ اتالاتىن ەلەكتر قۋاتىمەن تٸك ۇشىپ-قوناتىن اپپاراتتار جاتىر.
سىرتقى كەلبەتٸ جاعىنان بۇل اپپاراتتار تٸكۇشاق پەن دروننىڭ ارالاس نۇسقاسىنا ۇقسايدى. كەيبٸرٸ شاعىن ۇشاققا دا كەلەدٸ. بٸراق باستى ەرەكشەلٸگٸ – ولاردىڭ تولىق ەلەكتر قۋاتىمەن جۇمىس ٸستەۋٸ. ياعني, اۋاعا زيياندى قالدىق شىعارمايدى جەنە كەدٸمگٸ تٸكۇشاقتارعا قاراعاندا ەلدەقايدا تىنىش ۇشادى.
Alatau City-دە تانىستىرىلعان نەگٸزگٸ اپپارات – قىتايدىڭ AutoFlight كومپانيياسى جاساعان Prosperity مودەلٸ. اپپارات بٸر ۇشقىش پەن تٶرت جولاۋشىعا ارنالعان. ونىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 200 شاقىرىمعا دەيٸن جەتەدٸ. ال بٸر رەت قۋاتتالعاننان كەيٸن شامامەن 200 شاقىرىم قاشىقتىققا ۇشا الادى.
اپپارات 13 ەلەكتر قوزعالتقىشىمەن جابدىقتالعان. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ دىبىس دەڭگەيٸ شامامەن 65 دەتسيبەل عانا. بۇل – ساۋدا ورتالىعىنداعى قالىپتى شۋ دەڭگەيٸمەن شامالاس. سالىستىرمالى تٷردە ايتساق, جٷك كٶلٸگٸنٸڭ دىبىسى شامامەن 80 دەتسيبەلگە جەتەدٸ. سوندىقتان eVTOL اپپاراتتارى قالا ٸشٸندە قولدانۋعا ەلدەقايدا ىڭعايلى كٶلٸك رەتٸندە قاراستىرىلىپ وتىر.
تاريحي سەت
شارا بارىسىندا سٶز سٶيلەگەن الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ مارات سۇلتانعازيەۆ قازاقستان جاڭا كٶلٸك جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋ كەزەڭٸنە قادام باسقانىن ايتتى.
"بٸز بٷگٸن تاريحي سەتتٸڭ كۋەسٸ بولىپ تۇرمىز. الاتاۋ قالاسىندا جاڭا كٶلٸك تٷرٸنٸڭ ٸرگەتاسى قالانىپ جاتىر. بۇل – مٷلدە جاڭا جٷيە. ەلەمنٸڭ ٶزٸندە مۇنداي تەحنولوگييالار ەلٸ ٶندٸرٸستٸك ماسشتابتا تولىق قولدانىلىپ جاتقان جوق. بٸراق قازاقستان بٷگٸن وسى باعىتتا العاشقى قادام جاساپ وتىر", – دەدٸ ەكٸم.
ونىڭ ايتۋىنشا, Alatau City الداعى ۋاقىتتا جاڭا تەحنولوگييالار سىناقتان ٶتەتٸن ارنايى ايماققا اينالادى.
"جاقىندا مەملەكەت باسشىسى Alatau قالاسىنىڭ ارنايى مەرتەبەسٸ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. بۇل جەردە ارنايى قۇقىقتىق رەجيم بولادى. مۇنىڭ بەرٸ وسىنداي زاماناۋي تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", – دەدٸ مارات سۇلتانعازيەۆ.
ەكٸم جاڭا ەۋە موبيلدٸگٸ ۋاقىت ٷنەمدەپ قانا قويماي, كٶلٸك شىعىندارىن ازايتۋعا دا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
Alatau City بولاشاقتىڭ قالاسى بولا ما?
شارا بارىسىندا ۇيىمداستىرۋشىلار Alatau City-دٸ بولاشاق تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلەتٸن يننوۆاتسييالىق الاڭ رەتٸندە سيپاتتادى.
Alatau City Authority اتقارۋشى ديرەكتورى ەلٸشەر ابدىقادىروۆ بٷگٸنگٸ سىناق ۇشۋىنىڭ سيمۆولدىق ماڭىزى زور ەكەنٸن ايتتى.
"بٷگٸن بٸر eVTOL اەروتاكسيٸ ۇشتى. بٸراق ٸس جٷزٸندە بٸز ەلدٸڭ تەحنولوگييالىق امبيتسيياسىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸپ جاتىرمىز. ەگەر جاڭا قالالىق اۆياتسييا يندۋستريياسىن دەل قازٸر دامىتپاساق, بۇل مٷمكٸندٸكتٸ باسقا مەملەكەتتەر پايدالانىپ كەتەدٸ", – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, Alatau City جاڭا يندۋسترييالار مەن يننوۆاتسييالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى ەكوجٷيە رەتٸندە جوسپارلانىپ وتىر.
الماتى ەۋەجايىنان مەدەۋگە – 10 مينۋت
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جوسپارى بويىنشا, بولاشاقتا اەروتاكسيلەر الماتى ەۋەجايى, قالا ورتالىعى, Alatau City جەنە تۋريستٸك ايماقتاردى بايلانىستىرۋى مٷمكٸن.
الدىن الا ەسەپتەر بويىنشا, الماتى ەۋەجايىنان مەدەۋگە دەيٸنگٸ جول نەبەرٸ 10–12 مينۋت ۋاقىت الادى.
الماتىداعى تۇراقتى كەپتەلٸستەردٸ ەسكەرسەك, بۇل يدەيا كٶپشٸلٸككە ەرەكشە ەسەر قالدىردى. دەگەنمەن ەزٸرگە بۇل – بولاشاق ستسەنارييٸ.
ەۋە تاكسيٸ عانا ەمەس
ٸس-شارادا تەك جولاۋشىلار اەروتاكسيٸ عانا كٶرسەتٸلگەن جوق. ۇيىمداستىرۋشىلار قالالىق ەۋە موبيلدٸلٸگٸنٸڭ تولىق ەكوجٷيەسٸن تانىستىرۋعا تىرىستى.
ولاردىڭ قاتارىندا جٷك جەتكٸزۋگە ارنالعان دروندار, تٶتەنشە جاعدايلارعا ارنالعان ۇشقىشسىز جٷيەلەر, تسيفرلىق ەۋە ناۆيگاتسيياسى پلاتفورمالارى بولدى.
شارادا قىتايدىڭ Keeta Drone جەنە اقش-تىڭ A2Z كومپانييالارىنىڭ جٷك جەتكٸزۋ جٷيەلەرٸ دە تانىستىرىلدى. ال وڭتٷستٸك كورەيا مەن قىتاي ماماندارى ەزٸرلەگەن UATM پلاتفورماسى قالالىق ەۋە قوزعالىسىن تسيفرلىق باسقارۋعا ارنالعان.
ۇيىمداستىرۋشىلار مۇنىڭ بەرٸن ەلەمدە قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق سالا – Low Altitude Economy, ياعني “تٶمەن بيٸكتەگٸ ەكونوميكا” دەپ اتادى. بۇل جٷيە جولاۋشىلار تاسىمالى, جٷك لوگيستيكاسى جەنە تسيفرلىق ەۋە باسقارۋىن بٸرٸكتٸرەدٸ.
قازاقستان “ەۋە كودەكسٸن” ەزٸرلەپ جاتىر
جوبانىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى تۇسى – وعان قاجەتتٸ زاڭنامالىق بازا قاتار دايىندالىپ جاتىر.
2026 جىلدىڭ 8 مامىرىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «الاتاۋ قالاسىنىڭ ارنايى قۇقىقتىق رەجيمٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭعا قول قويعان. زاڭنىڭ 57-بابىندا قالالىق ەۋە موبيلدٸگٸ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ, ارنايى ەۋە دەلٸزدەرٸن قۇرۋ جەنە ەكسپەريمەنتتٸك قۇقىقتىق رەجيم مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلعان.
AAAG كومپانيياسى وسى جوباعا بايلانىستى شامامەن 40 نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸنٸ ەزٸرلەۋگە قاتىسىپ جاتىر. ۇيىمداستىرۋشىلار مۇنى بەيرەسمي تٷردە «الاتاۋدىڭ ەۋە كودەكسٸ» دەپ اتايدى.
نەگە دەل AutoFlight تاڭدالدى?
AAAG باستاپقىدا اقش, قىتاي, ەۋروپا جەنە برازيليياداعى بٸرنەشە eVTOL ٶندٸرۋشٸلەرٸن زەرتتەگەن. نەتيجەسٸندە سىناق ۇشۋلارى ٷشٸن AutoFlight كومپانيياسى تاڭدالعان.
بۇل كومپانييا 2017 جىلى شانحايدا قۇرىلعان. قازٸر AutoFlight جولاۋشىلارعا ارنالعان eVTOL اپپاراتتارىن, جٷك تاسىمالداۋشى ەۋە جٷيەلەرٸن, ەكولوگييالىق ۆەرتيپورتتاردى ەزٸرلەيدٸ.
كومپانييا ەلەمدٸك بٸرنەشە رەكورد ورناتقان. سونىڭ ٸشٸندە بٸر قۋاتتاۋمەن 250 شاقىرىمنان استام ۇشقان, ەلەمدەگٸ العاشقى 5 توننالىق eVTOL اپپاراتىن جاساعان, قىتايدا ناقتى جٷك تاسىمالداۋ وپەراتسييالارىن ٸسكە قوسقان.
AutoFlight ٶكٸلدەرٸ قازٸرگٸ eVTOL تەحنولوگييالارىنىڭ دامۋ كەزەڭٸن ەلەكتروموبيلدەردٸڭ 10–15 جىل بۇرىنعى جاعدايىمەن سالىستىردى.
“قازاقستان بۇل ٶزگەرٸستەرگە العاشقى كەزەڭدە قوسىلىپ وتىر. سوندىقتان بٸز Alatau City-دٸ بولاشاق اەروتاكسي جٷيەلەرٸن تەستٸلەۋگە ارنالعان ماڭىزدى ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ دەپ سانايمىز”, – دەدٸ كومپانييا ٶكٸلدەرٸ.
ەلەم اەروتاكسي دەۋٸرٸنە دايىندالىپ جاتىر
بٷگٸندە eVTOL نارىعىنا Toyota, Hyundai, Stellantis سيياقتى الىپ كومپانييالار ينۆەستيتسييا قۇيىپ جاتىر.
قىتاي قازٸردٸڭ ٶزٸندە كوممەرتسييالىق اەروتاكسي رەيستەرٸن ٸسكە قوسقان العاشقى ەلگە اينالدى. دۋبايدا اەروتاكسيدٸ Uber قوسىمشاسى ارقىلى شاقىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال وڭتٷستٸك كورەيا Urban Air Mobility تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداعان.
Morgan Stanley ساراپشىلارىنىڭ بولجامىنشا, 2040 جىلعا قاراي Urban Air Mobility نارىعىنىڭ كٶلەمٸ 1–1,5 ترلن دوللارعا جەتۋٸ مٷمكٸن.
