"Eldi álemdik kóshbasshy etetin qozǵaýshy kúsh — bul onyń azamattary", degen qaǵidaǵa súienetin CEOWORLD Magazine sarapshylary jyl saiyn adam progresiniń reiting túzeidi (Human Progress Index, HPI). Bul — ómir sapasy, ómir súrý uzaqtyǵy, bilim, saiasi turaqtylyq, jan basyna shaqqandaǵy tabys jáne jumysy men ómirine qanaǵattaný turǵysyndaǵy faktorlardy taldai otyryp, jasalatyn elderdiń ómir súrý sapasy boiynsha reitingi. Bul kórsetkishter neǵurlym joǵary bolsa, indekstegi ball da soǵurlym joǵary bolady. 2024 jylǵy HPI málimetteri boiynsha ómir súrý sapasy boiynsha álemdegi eń myqty el Shveitsariia bolyp sanalady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Odan keiin Norvegiia men Islandiia tur, al Daniia men Germaniia sáikesinshe altynshy jáne jetinshi orynǵa ornyqqan", delingen reiting sipattamasynda.
Úzdik ondyqqa Irlandiia, Singapýr jáne Avstraliia syndy elder de kiredi. Ómir súrý sapasy myqty elderdiń upailary — 100 baldyń 97,9 (Shveitsariia), 95,78 (Avstraliia) aralyǵyn qamtidy.
Birden 72-orynǵa deiingiler halqynyń ómir súrý deńgeii "óte joǵary" dep baǵalanady. Máselen, 78,97 ballmen 72-orynda Belarýs tursa, odan 78,6 ballmen bir saty tómen turǵan Bolgariia endi "óte joǵary" emes, "joǵary" deńgeidegi memleketke jatady.
"Joǵary" ómir súrý deńgeiine ie 120 eldiń tizimin Beliz túiindeidi, onyń enshisinde - 67,87 upai. Bul mánnen tómendegiler – halqynyń ómir súrý deńgeii "ortasha" dep baǵalanady: Venesýela, Marokko, Boliviia jáne t.b. Bul tizimde sońǵysy bolyp Zimbabve (161-oryn, 54,72 upai) tur.
"Tómen" ómir súrý deńgeiindegi memleketter sanatyn Nigeriia bastaidy: 162-oryn, 54,69 upai. Odan keiin Rýanda (163), Togo (164) jáne Pákistan (165) tur. Bul tizimdi Somali túiindeidi (196 -oryn, 45,09 upai).
79,32 upaiǵa ie Qazaqstan atalǵan reitingide 70-orynǵa ornyqqan. Bizdiń elimizden joǵaryda Chernogoriia, Resei, Grýziia, Trinidad jáne Tobago siiaqty elder bar. Al tómenimizde Qytai (77 oryn), Armeniia (78), Ázirbaijan (92), Túrikmenstan (96), Ýkraina (102), Ózbekstan (108), Qyrǵyzstan (119), Tájikstan (128) tur.
Reitingti anyqtaý da úshin CEOWORLD jýrnalynyń zertteýshileri 196 eldi úsh negizgi sanat boiynsha taldap, salystyrdy:
- turaqtylyq,
- qanaǵat,
- tepe-teńdik.
Bul ólshemderdi baǵalaý úshin úsh sanattyń birine jatatyn 23 kórsetkish qarastyryldy. Árbir atribýt 100 baldyq shkala boiynsha baǵalandy. Mysaly, turaqtylyqqa ekonomikalyq ósim, salyq mólsherlemeleri, ortasha ómir súrý uzaqtyǵy, tabys pen shyǵystar, baspana jaǵdailary jáne t. b. kirdi. Qanaǵatqa qaýipsizdik, baqyt deńgeii, sybailas jemqorlyqty qabyldaý, bala men ana ólimi, kólik, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý jatady. Tepe-teńdikke - adam quqyqtary, jynystardyń teńdigi, ekologiiaǵa qamqorlyq jáne t. b.
