Eýraziialyq damý banki Qazaqstan ekonomikasyn ártaraptandyrýdyń nátijesin baǵalady. Sarapshylardyń pikirinshe, óńdeýshi ónerkásiptiń damýy el ekonomikasyn shynymen de turaqty ári syrtqy shikizat naryǵyndaǵy ózgeristerge táýelsiz etedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Óńdeýshi ónerkásip Qazaqstannyń ekonomikalyq saiasatynyń negizgi baǵyttarynyń birine ainaldy. Sarapshylardyń aitýynsha, Úkimet eldiń zamanaýi ónerkásiptik negizin qalyptastyrý úshin júieli jumys júrgizip keledi.
«Qýatty ónerkásip – “orta tabys tuzaǵynan” shyǵýdyń basty tetigi. Qazaqstan tabysy joǵary elder sanatyna óte jaqyn qaldy. 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha jan basyna shaqqandaǵy jalpy ulttyq tabys (JUT) 13 740 AQSh dollaryna jetti. Al bul sanatqa ótý úshin belgilengen shek – 14 375 dollar. Eýraziialyq damý banki Qazaqstannyń bul deńgeige 2028–2029 jyldary jetetinin boljap otyr. Endigi basty mindet – ekonomikanyń joǵary ári turaqty ósý qarqynyn qamtamasyz etý», – deidi Eýraziialyq damý bankiniń salalyq taldaý ortalyǵynyń jetekshisi Arman Ahynbaev.
Óńdeýshi sektorda álemdegi barlyq innovatsiialardyń jartysyna jýyǵy shoǵyrlanǵan. Sonymen qatar bul salada ashylǵan bir jumys orny ekonomikanyń basqa baǵyttarynda taǵy 2,2 jumys ornyn qurady.
Qazaqstannyń basty artyqshylyǵy – ónerkásipti nólden bastaý qajet emes. Elde qalyptasqan óndiristik baza bar. Endigi mindet – munai, metall men astyqty shikizat kúiinde eksporttaýdan polimerler, qural-jabdyqtar jáne tereń óńdelgen ónimder shyǵarýǵa kóshý. Eýraziialyq damý bankiniń baǵalaýynsha, mundai ózgeris el ekonomikasyna jyl saiyn qosymsha 38,4 mlrd AQSh dollaryna deiin ónim óndirýge múmkindik beredi.
Qazaqstan osy baǵytta ekonomikany damytyp keledi. Biylǵy jartyjyldyqta óńdeýshi ónerkásip óndirisiniń kólemi 9,8%-ǵa ósti. Ósimniń negizgi úlesin mashina jasaý salasy qamtamasyz etti, onda óndiris kólemi 23,2%-ǵa artty. Himiia ónerkásibi 19%-ǵa, azyq-túlik óndirisi 14,7%-ǵa, al jeńil ónerkásip birden 89,2%-ǵa ósti.
Qazaqstannyń ónerkásiptik negizin arnaiy ekonomikalyq jáne indýstriialyq aimaqtar quraidy. Eýraziialyq damý bankiniń sarapshylarynyń aitýynsha, mundai alańdar tarifter, tyiymdar nemese naryqtaǵy básekeni burmalaityn tikelei sýbsidiialardan ózgeshe, investorlardyń negizgi máselelerin naqty ári tiimdi sheshýge múmkindik beredi.
Arnaiy ekonomikalyq aimaqtardyń basty ereksheligi – memleket naryqqa jasandy túrde aralaspaidy. Onyń ornyna infraqurylym usynyp, ashyq ári túsinikti retteý júiesin qalyptastyrady. Sonyń arqasynda kásipkerlerdiń bastapqy iri shyǵyndary azaiyp, jańa zaýyttardy iske qosý merzimi birneshe jyldan birneshe aiǵa deiin qysqarady. Osy negizde óndiristik klasterler qalyptasady.
«Buǵan Saran qalasyndaǵy óndiristik alań aiqyn mysal bola alady. Munda shina jáne avtobýs shyǵaratyn negizgi kásiporyndardyń ainalasynda avtokomponentter óndiretin shaǵyn jáne orta biznes qalyptasyp keledi. Osyndai úrdis Atyraýda munai-himiia salasynda da baiqalady. Iri óndiristiń ornalasýy ózge kásiporyndardyń da kelýine jol ashady. Sonymen qatar búgingi tańda bul tetiktiń tiimdiligi “aqyldy” jeńildikterge negizdelgen. Endi beriletin jeńildikterdiń merzimi ónimdi óńdeý deńgeii men engiziletin tehnologiialardyń kúrdeliligine bailanysty belgilenedi. Bul tek qarapaiym qurastyrýmen ainalysatyn jobalardy iriktep, kúrdeli óndiristerge basymdyq beredi», – dedi Arman Ahynbaev.
Nátijesinde daiyn ónerkásiptik alańdar óńirlik ekonomikanyń qýatty mýltiplikatoryna ainalyp otyr. Biýdjetten salynǵan árbir 1 teńge jeke sektordan 4–5 teńge investitsiia tartýǵa múmkindik beredi. Bul qarjy ortalyqtarynan tys jerlerde jańa ekonomikalyq ósim núktelerin qalyptastyryp, Qazaqstannyń jahandyq óndiristik investitsiialar úshin básekege qabiletti bolýyna qajetti eń tómengi infraqurylymdyq negizdi qamtamasyz etedi.
Degenmen infraqurylym men jeńildikter investitsiialyq ahýal qolaily ári memlekettiń ekonomikalyq saiasaty turaqty bolǵan jaǵdaida ǵana barynsha tiimdi nátije beredi. Reseilik ekonomikalyq sarapshy Denis Miroliýbovtyń pikirinshe, Qazaqstan bul baǵytta durys jolmen kele jatyr.
«Bul – ónerkásiptik saiasattyń negizgi quraldarynyń biri. Investorlar daiyn infraqurylymǵa, salyqtyq jáne ákimshilik jeńildikterge qol jetkizedi. Bul jańa óndiristerdi iske qosý shyǵyndaryn azaitady. Sonyń nátijesinde investorlar munda turaqty jumys istep, tabys tabýǵa múmkindik bar ekenin túsinedi. Alaida jeńildikterdiń ózi ǵana kapitaldyń kelýine kepildik bola almaidy. Investorlar zańnamanyń turaqtylyǵyna, bilikti kadrlardyń bolýyna, naryq kólemine jáne ekonomikalyq saiasattyń boljamdylyǵyna da nazar aýdarady. Sondyqtan arnaiy ekonomikalyq aimaqtardyń tiimdiligi tek beriletin artyqshylyqtarǵa emes, eldegi jalpy investitsiialyq ahýalǵa da bailanysty. Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy investitsiialyq klimat óte tartymdy», – deidi Denis Miroliýbov.
Túptep kelgende, ónerkásiptik saiasattyń basty maqsaty – óndiris kólemin arttyrý ǵana emes, álemdik shikizat baǵasyna táýelsiz damýǵa qabiletti ekonomikany qalyptastyrý. Sondyqtan memleket búginde óńdeý ónerkásibin damytýǵa, otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa jáne biznestiń el ishinde jańa óndiristerge investitsiia salýyna qolaily jaǵdai jasaýǵa basymdyq berip otyr.
