Qazaqstanda mys kontsentratyn óńdeý tarifin esepteýdiń jańa ádistemesi qabyldandy. Ekonomikalyq sholýshy Iýrii Masanov bul sheshimdi otandyq metallýrgiiany damytýǵa jáne uzaq merzimdi investitsiia tartýǵa jaǵdai jasaý turǵysynan mańyzdy qadam dep sanaidy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Buǵan deiin sarapshy Qazaqstandaǵy mys ónerkásibiniń damý múmkindikterine arnalǵan birqatar jariialanymynda óndiristi keńeitý men shikizatty óńdeýge jumsalatyn shyǵyndardy óteý máselesin kótergen. Onyń pikirinshe, jańa ádistemeniń qabyldanýy álemdik mys naryǵyndaǵy eleýli ózgerister aiasynda erekshe mańyzǵa ie. Bul jerde másele metall baǵasynyń qubylýynda ǵana emes, ony óńdeý tarifin belgileý tetikterin qaita qaraýda da bolyp otyr.
Masanovtyń eske salýynsha, biyl mys kontsentratyn óńdeý aqysynyń jyldyq baǵdarlyq kórsetkishi alǵash ret nólge deiin tómendegen, al spottyq mólsherlemeler teris mánge túsken. Qazir naryq qatysýshylary 2027 jylǵy kelisimsharttarda indeksteletin jáne gibridti baǵa belgileý tetikterine kóshý múmkindigin talqylap jatyr.
Sarapshy álemdik naryqtaǵy boljamdardyń da bir-birine qaishy keletinin atap ótedi. Máselen, shveitsariialyq UBS investitsiialyq banki mys tapshylyǵy men baǵanyń odan ári ósýin kútse, Halyqaralyq mys zertteý toby 2027 jyly tazartylǵan mys naryǵynda artyq usynys qalyptasýy múmkin dep boljaidy.
Mundai belgisizdik óńdeýshi kásiporyndardyń jumysyna da áser ete bastaǵan. Masanovtyń aitýynsha, 19 qazanda Ońtústik Koreianyń LS MnM kompaniiasy óńdeýdiń qolaisyz jaǵdailaryna bailanysty kontsentrat satyp alý kólemin jáne óndiris josparyn qaita qaraýy múmkin ekenin habarlaǵan.
Onyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy jaǵdai da birtindep ózgerip keledi. Eki jańa mys balqytý zaýytyn salý josparlanyp otyr. Olardyń árqaisysynyń jyldyq katodty mys óndirý qýaty 300 myń tonnaǵa deiin jetýi múmkin. Sonymen qatar qoldanystaǵy kásiporyndardy jańǵyrtý jumystary jalǵasyp jatyr.
Masanov jańa ádisteme óndiristik shyǵyndardy naqty eseptep, jeke investitsiia tartýǵa múmkindik beretin ekonomikalyq jaǵdai qalyptastyrýǵa yqpal etýi kerek dep esepteidi. Onyń paiymdaýynsha, jańa óndiris oryndaryn salý týraly málimdeý jetkiliksiz: investorlar úshin túsinikti ekonomikalyq model jáne salynǵan kapitaldyń qaitarymyn esepteýge múmkindik beretin erejeler qajet.
Sarapshynyń sózinshe, qabyldanǵan ádisteme kásiporyndardyń josparly shyǵyndaryn qamtýdy, esepteýlerdiń obektivtiligi men ashyqtyǵyn, biryńǵai tásildi jáne bastapqy derekterdiń senimdiligin kózdeidi. Tarifti esepteý kezinde ekonomikalyq turǵydan negizdelgen shyǵyndar, normativtik paida jáne investitsiialyq quramdas bólik eskeriledi.
Masanov mundai tásil óndiristik qyzmetti josparlaý men kapital salymdaryn esepteýge anaǵurlym túsinikti negiz qalyptastyratynyn atap ótedi. Bul rette másele naryqtyq tetikterden bas tartýda emes. Qazaqstan álemdik mys ónerkásibiniń bir bóligi bolyp qala beredi, al kontsentrat óndirýshiler men óńdeýshiler halyqaralyq baǵalar men suranysqa táýeldi.
Alaida sarapshynyń pikirinshe, otandyq ónerkásip saiasaty halyqaralyq mólsherlemelerdi sol kúiinde qaitalaýmen shektelmeýi kerek. Ásirese álemdik kelisimsharttarda baǵa belgileý qaǵidalarynyń ózi ózgerip jatqan kezde ishki óndiristiń uzaq merzimdi qajettilikterin eskerý mańyzdy.
Masanov buǵan deiingi jariialanymdarynda Qazaqstannyń mys ónerkásibiniń áleýetine de toqtalǵan. Onyń aitýynsha, eldiń shikizat bazasy edáýir bolǵanymen, metallýrgiialyq qýattardy keńeitý uzaq ýaqyt boiy ken óndirý salasynyń damý qarqynynan keiin qalyp keldi.
Sarapshy mys kontsentratyn tereń óńdeýdiń ekonomikalyq tiimdiligine nazar aýdarady. Óndiristik tizbek ken men kontsentrattan bastalyp, balqytý, qara jáne anodty mys óndirý, tazartý, katodty mys alý, katanka, sym men kabel shyǵarýǵa deiin jalǵasady. Árbir qosymsha óńdeý kezeńi qosylǵan qundy arttyryp, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, bilikti mamandarǵa suranysty kóbeitýge jáne energetika, kólik pen servistik qyzmetterdiń damýyna yqpal ete alady.
Sonymen birge mys kontsentratynda altyn, kúmis jáne basqa da baǵaly komponentter bolýy múmkin. Zamanaýi metallýrgiialyq kásiporyndar olardy óńdeý barysynda bólip ala alady. Al mys balqytý óndirisi ýran jáne himiia ónerkásibi úshin mańyzdy shikizat sanalatyn kúkirt qyshqylyn da óndirýge múmkindik beredi.
Masanovtyń paiymdaýynsha, óńdeý tarifin eseptegen kezde qosymsha ónimderden túsetin barlyq kiristi negizgi óńdeý qunynan avtomatty túrde shegerý durys tásil bolmaýy múmkin. Óitkeni qosymsha ónimderdiń kólemi kontsentrattyń quramyna, qoldanylatyn tehnologiiaǵa, paidaly komponentterdi bólip alý deńgeiine, qosymsha shyǵyndar men naryqtaǵy baǵalarǵa bailanysty. Mundai kiristi tariften avtomatty túrde shegerý kásiporyndardyń óńdeý tereńdigin arttyrýǵa jáne óndiristi jańǵyrtýǵa investitsiia salýyna keri áser etýi yqtimal.
Sarapshy Qazaqstan úshin negizgi mindet tek mys shikizatyn óndirýmen shektelmei, ony el ishinde tereń óńdeýdi damytý ekenin atap kórsetedi. Qazirdiń ózinde jumys istep turǵan kásiporyndardy jańǵyrtý jáne jańa óndiristik qýattardy salý josparlanyp otyr. Mundai jobalarǵa júzdegen milliard teńge investitsiia qajet bolýy múmkin, al olardyń ótelý merzimi ondaǵan jylǵa sozylady.
Osyǵan bailanysty Masanov memleket qalyptastyratyn tarif esepteý tetigi álemdik naryqtaǵy aǵymdaǵy jaǵdaidy ǵana emes, otandyq ónerkásiptiń uzaq merzimdi qajettilikterin de eskerýi kerek dep sanaidy. Onyń pikirinshe, jańa ádisteme Qazaqstan metallýrgiiasynyń investitsiialyq tartymdylyǵyn saqtaýǵa jáne óndiristi keńeitýge qajetti ekonomikalyq negiz qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Sarapshynyń qorytyndysy boiynsha, álemdik mys naryǵy aldaǵy ýaqytta da ózgerip otyrady. Sondyqtan Qazaqstan úshin otandyq metallýrgiiany saqtap qana qoimai, onyń múmkindikterin keńeitý jáne shikizat eksportyna táýeldilikti azaitý mańyzdy. Al óńdeý tarifin esepteýdiń túsinikti ári boljamdy tártibi osy maqsattarǵa jetýdiń bir tetigi bola alady.
