Қазақстанда мыс концентратын өңдеу тарифін есептеудің жаңа әдістемесі қабылданды. Экономикалық шолушы Юрий Масанов бұл шешімді отандық металлургияны дамытуға және ұзақ мерзімді инвестиция тартуға жағдай жасау тұрғысынан маңызды қадам деп санайды, деп хабарлайды dalanews.kz.
Бұған дейін сарапшы Қазақстандағы мыс өнеркәсібінің даму мүмкіндіктеріне арналған бірқатар жарияланымында өндірісті кеңейту мен шикізатты өңдеуге жұмсалатын шығындарды өтеу мәселесін көтерген. Оның пікірінше, жаңа әдістеменің қабылдануы әлемдік мыс нарығындағы елеулі өзгерістер аясында ерекше маңызға ие. Бұл жерде мәселе металл бағасының құбылуында ғана емес, оны өңдеу тарифін белгілеу тетіктерін қайта қарауда да болып отыр.
Масановтың еске салуынша, биыл мыс концентратын өңдеу ақысының жылдық бағдарлық көрсеткіші алғаш рет нөлге дейін төмендеген, ал споттық мөлшерлемелер теріс мәнге түскен. Қазір нарық қатысушылары 2027 жылғы келісімшарттарда индекстелетін және гибридті баға белгілеу тетіктеріне көшу мүмкіндігін талқылап жатыр.
Сарапшы әлемдік нарықтағы болжамдардың да бір-біріне қайшы келетінін атап өтеді. Мәселен, швейцариялық UBS инвестициялық банкі мыс тапшылығы мен бағаның одан әрі өсуін күтсе, Халықаралық мыс зерттеу тобы 2027 жылы тазартылған мыс нарығында артық ұсыныс қалыптасуы мүмкін деп болжайды.
Мұндай белгісіздік өңдеуші кәсіпорындардың жұмысына да әсер ете бастаған. Масановтың айтуынша, 19 қазанда Оңтүстік Кореяның LS MnM компаниясы өңдеудің қолайсыз жағдайларына байланысты концентрат сатып алу көлемін және өндіріс жоспарын қайта қарауы мүмкін екенін хабарлаған.
Оның пікірінше, Қазақстандағы жағдай да біртіндеп өзгеріп келеді. Екі жаңа мыс балқыту зауытын салу жоспарланып отыр. Олардың әрқайсысының жылдық катодты мыс өндіру қуаты 300 мың тоннаға дейін жетуі мүмкін. Сонымен қатар қолданыстағы кәсіпорындарды жаңғырту жұмыстары жалғасып жатыр.
Масанов жаңа әдістеме өндірістік шығындарды нақты есептеп, жеке инвестиция тартуға мүмкіндік беретін экономикалық жағдай қалыптастыруға ықпал етуі керек деп есептейді. Оның пайымдауынша, жаңа өндіріс орындарын салу туралы мәлімдеу жеткіліксіз: инвесторлар үшін түсінікті экономикалық модель және салынған капиталдың қайтарымын есептеуге мүмкіндік беретін ережелер қажет.
Сарапшының сөзінше, қабылданған әдістеме кәсіпорындардың жоспарлы шығындарын қамтуды, есептеулердің объективтілігі мен ашықтығын, бірыңғай тәсілді және бастапқы деректердің сенімділігін көздейді. Тарифті есептеу кезінде экономикалық тұрғыдан негізделген шығындар, нормативтік пайда және инвестициялық құрамдас бөлік ескеріледі.
Масанов мұндай тәсіл өндірістік қызметті жоспарлау мен капитал салымдарын есептеуге анағұрлым түсінікті негіз қалыптастыратынын атап өтеді. Бұл ретте мәселе нарықтық тетіктерден бас тартуда емес. Қазақстан әлемдік мыс өнеркәсібінің бір бөлігі болып қала береді, ал концентрат өндірушілер мен өңдеушілер халықаралық бағалар мен сұранысқа тәуелді.
Алайда сарапшының пікірінше, отандық өнеркәсіп саясаты халықаралық мөлшерлемелерді сол күйінде қайталаумен шектелмеуі керек. Әсіресе әлемдік келісімшарттарда баға белгілеу қағидаларының өзі өзгеріп жатқан кезде ішкі өндірістің ұзақ мерзімді қажеттіліктерін ескеру маңызды.
Масанов бұған дейінгі жарияланымдарында Қазақстанның мыс өнеркәсібінің әлеуетіне де тоқталған. Оның айтуынша, елдің шикізат базасы едәуір болғанымен, металлургиялық қуаттарды кеңейту ұзақ уақыт бойы кен өндіру саласының даму қарқынынан кейін қалып келді.
Сарапшы мыс концентратын терең өңдеудің экономикалық тиімділігіне назар аударады. Өндірістік тізбек кен мен концентраттан басталып, балқыту, қара және анодты мыс өндіру, тазарту, катодты мыс алу, катанка, сым мен кабель шығаруға дейін жалғасады. Әрбір қосымша өңдеу кезеңі қосылған құнды арттырып, жаңа жұмыс орындарын құруға, білікті мамандарға сұранысты көбейтуге және энергетика, көлік пен сервистік қызметтердің дамуына ықпал ете алады.
Сонымен бірге мыс концентратында алтын, күміс және басқа да бағалы компоненттер болуы мүмкін. Заманауи металлургиялық кәсіпорындар оларды өңдеу барысында бөліп ала алады. Ал мыс балқыту өндірісі уран және химия өнеркәсібі үшін маңызды шикізат саналатын күкірт қышқылын да өндіруге мүмкіндік береді.
Масановтың пайымдауынша, өңдеу тарифін есептеген кезде қосымша өнімдерден түсетін барлық кірісті негізгі өңдеу құнынан автоматты түрде шегеру дұрыс тәсіл болмауы мүмкін. Өйткені қосымша өнімдердің көлемі концентраттың құрамына, қолданылатын технологияға, пайдалы компоненттерді бөліп алу деңгейіне, қосымша шығындар мен нарықтағы бағаларға байланысты. Мұндай кірісті тарифтен автоматты түрде шегеру кәсіпорындардың өңдеу тереңдігін арттыруға және өндірісті жаңғыртуға инвестиция салуына кері әсер етуі ықтимал.
Сарапшы Қазақстан үшін негізгі міндет тек мыс шикізатын өндірумен шектелмей, оны ел ішінде терең өңдеуді дамыту екенін атап көрсетеді. Қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту және жаңа өндірістік қуаттарды салу жоспарланып отыр. Мұндай жобаларға жүздеген миллиард теңге инвестиция қажет болуы мүмкін, ал олардың өтелу мерзімі ондаған жылға созылады.
Осыған байланысты Масанов мемлекет қалыптастыратын тариф есептеу тетігі әлемдік нарықтағы ағымдағы жағдайды ғана емес, отандық өнеркәсіптің ұзақ мерзімді қажеттіліктерін де ескеруі керек деп санайды. Оның пікірінше, жаңа әдістеме Қазақстан металлургиясының инвестициялық тартымдылығын сақтауға және өндірісті кеңейтуге қажетті экономикалық негіз қалыптастыруға бағытталған.
Сарапшының қорытындысы бойынша, әлемдік мыс нарығы алдағы уақытта да өзгеріп отырады. Сондықтан Қазақстан үшін отандық металлургияны сақтап қана қоймай, оның мүмкіндіктерін кеңейту және шикізат экспортына тәуелділікті азайту маңызды. Ал өңдеу тарифін есептеудің түсінікті әрі болжамды тәртібі осы мақсаттарға жетудің бір тетігі бола алады.
