– Mikko Paronen myrza, suhbatymyzdy «Patria» azamattyq aviatsiia ushqyshtaryn oqytý ortalyǵynyń jumysynan bastasaq. Ózińiz basqaryp otyrǵan ortalyqtyń jumysy jaiynda qysqasha áńgimelep berseńiz?
– Patria kompaniiasynyń kópsalaly iri kompaniia. Bizdiń kompaniia Finliandiianyń mashina jasaý salasyndaǵy jetekshi kásiporyndardyń biri. Qazaqstandaǵy uǵym-túsinikpen aitsaq, bizdiń kompaniiany úlken holding dep qarastyrýǵa bolady. Qazirgi tańda Patria kompaniiasy 3600-den astam adamdy turaqty jumyspen qamtýda. Endi azamattyq aviatsiia salasyna jaiynda aitsam. Jalpy bizdiń kompaniia bul salada jumys istep kele jatqanyna biraz jyldyń júzi boldy. Azamattyq aviatsiia salasynda mol tájiribe jinaqtaǵan. Osy is-tájiribemizdi Qazaqstannyń Azamattyq aviatsiia akademiiasymen bólisip, oqý orynynyń 14 túlegin oqytyp jatqan jaiymyz bar. Reti kelgende myna bir máseleni de aita ketsem, Patria kompaniiasy tek azamattyq aviatsiia salasynyń ushqyshtaryn daiyndamaidy, sonymen qatar Finliandiianyń áskeri áýe kúshteriniń ushqyshtaryn da daiyndaý isimen ainalysady.
– Sonda fin elimen kez kelgen memleket áriptestik qarym-qatynas ornatyp, azamattyq jáne áskeri aviatsiia salasynda ushaqtar daiyndaýyna múmkindik bar ǵoi?
– Bizdiń ortalyq tek qana ózge eldermen azamattyq aviatsiia salasy boiynsha áriptestik qarym-qatynas ornata alady. Áskeri áýe salasy boiynsha bizder tek qana Finliandiia azamattaryn oqytamyz. Al azamattyq aviatsiia salasy boiynsha kez kelgen elmen yntamqatastyq ornatýǵa daiynbyz.
– TMD elderi arasynda ózge de eldermen bailanystaryńyz bar ma?
– Burynǵy postkeńestik elder arasynda tek Qazaqstan men Reseimen ǵana bailanysymyz bar. Al qalǵan eldermen ázirshe bailanys ornatqan joqpyz. Shyny kerek, azamattyq aviatsiia salasyna qajetti ushqyshtardy daiarlyqtan ótkizýge kez kelgen eldiń múmkindigi bola bermeidi. Osy turǵydan alǵanda Qazaqstannyń azamattyq aviatsiia salasyna kóńil bólip, akademiia men bizdiń ortalyq arasynda bailanys ornatýyn úlken jetistik dep baǵalaýǵa bolady. Ushqysh bolýdy armandaǵan qazaq jastaryna mundai múmkindik syilaǵan memleketke alǵys aitýǵa bolady. Keń baitaq Qazaqstanda Eýropa jurtshylyǵy Ortalyq Aziiadaǵy ekonomikalyq turǵydan qaryshty damyp kele jatqan memleket retinde tanidy. Sońǵy jyldary Qazaqstanda halyqaralyq máni zor aitýly sharalar kóptep bolǵanyn bilemiz. Osy oqiǵalardyń bári Qazaqstan men EýroOdaq arasyndaǵy bailanysty keńeite tústi. Aldaǵy ýaqytta «EKSPO – 2017» halyqarylyq kórmesiniń ótýi de bailanysty burynǵydan da jandandyra túsetine senimdimin. Sol kezde Azamattyq aviatsiia akademiiasynyń túlekteri jolaýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetip, Qazaq eliniń abyroiyn asyratyn bolady.
– Mikko myrza, fin elinde shaǵyn aviatsiianyń qanshalyqty damyǵanyn aita otyrsańyz. Mańyzdy is-tájiribelerińiz bizdi qyzyqtyratyny anyq.
– Finliandiiada shaǵyn aviatsiianyń damýyna barlyq jaǵdai jasalǵan. Ózińiz de bilesiz, bizdiń eldiń Qazaqstannyń keń baitaq jerimen salystyrýǵa kelmeidi. Biraq fin halqy jedel qarym-qatynas ornatý úshin shaǵyn aviatsiiany damytýǵa basa kóńil bólip keledi. Qazirgi ýaqytta Finliandiiada 25 áýejai bar. Osy áýejailardyń bárin azamattyq jáne áskeri maqsatqa qatar paidalanýǵa bolady. Sondyqtan Finliandiia Eýropadaǵy ushqyshtar daiarlaityn jetekshi elderdiń birine ainalyp otyr. Qazirgi tańda elimizde sýǵa qonatyn arnaiy ushaqtar salasy joǵary deńgeide damýda. Óitkeni, Finliandiiada mundai ushaqtar erkin qonatyn 118 myń kól men kólshikter bar. Bul fin aviatsiiasynyń basty artyqshylyǵy desek bolady. Shaǵyn aviatsiia ekonomikanyń kóptegen salalary men týrizmniń damýyna qolaily jaǵdai týǵyzatyny belgili. Sondyqtan kóptegen elder bizdiń is-tájiribemizge qyzyǵa qaraidy.
– Aviatsiia salasy degende birinshi kezekte oiymyzǵa ushqyshtar oralatyny anyq. Biraq azamattyq aviatsiia salasynda jumys isteitin kóptegen maman ieleri bar ekenin bilemiz. Qazirgi tańda Patria áýe mektebi aviatsiia salasyna qatysty qansha mamandyqtardy daiyndaýda?
– Búginde aviatsiia salasy qarqyndy túrde damyp, ushqysh daiyndaý isi barynsha kúrdelene túsken. Bizdiń mektep tek qana ushqyshtar daiarlaýmen ainalysady. Al azamattyq aviatsiia salasyna qajetti túrli mehanikter men dispetcherler basqa oqý oryndarynda tálim alady. Búginde ushaqtardyń túri kóp, sol siiaqty olardy basqaratyn pilottar da túrli toptarǵa bólingen. Árine, áýe kóligin tizgindeýshilerdi «ushqyshtar» dep jalpylama aita salýǵa bolady. Biraq árbir ushqysh qandaida bir ushaqty tizgindeý úshin arnaiy sertifikatqa bolýy tiis. Osydan-aq ushqyshtardyń qanshama túri daiyndalatynyn baiqaýǵa bolady. Patria óz bazasynda iri Boeing-ten bastap shaǵyn aviatsiia salasyndaǵy ushaqtardy basqaratyn mamandar daiarlaityn múmkindikke ie. Sońǵy ýaqyttary bizder tik ushaqty basqaratyn pilottardy ázirleý máselesine kóńil bólýdemiz. Qazirgi tańda bul baǵytta arnaiy jumystar júrip jatyr.
– Mikko myrza, Qazaqstan men Finliandiianyń geografiialyq ornalasýynda qandaida bir uqsastyqtar bar ma? Ushý barysynda aýa raiy mańyzdy orynǵa shyǵady emes pe?
– Suraǵyńyz óte oryndy. Ushý kezinde aýa raiy mańyzdy rol atqarady. Osy turǵydan alǵanda Qazaqstan men Finliandiia arasyndaǵy kóptegen uqsastyqtar bar. Qazaq jerindegidei fin eliniń de qysy qatal, ári qytymyr. Mundai janama faktorlar qazaqstandyq jas ushqyshtardyń týǵan jerine kelip, jumys istegende kóp kómegin tigizetini sózsiz. Ispaniianyń Heres qalasynda azamattyq aviatsiia salasynyń ushqyshtaryn daiarlaityn oqý oryn bar. Onda da jan-jaqty bilim alýǵa barlyq jaǵdai jasalǵan. Biraq Ispaniianyń aýa raiy Qazaqstandaǵy jaǵdaiǵa uqsamaidy. Hereste jyl on eki ai aspan shaidai ashyq bolyp turady. Qatal aýa raiy múlde joq. Menińshe, kez kelgen ushqysh qatal aýa raiynda da ushyp úirenýi kerek dep esepteimin.
– Áńgimeńizge rahmet!
Nurlan JUMAHAN.
