Resei Qazaqstanǵa jasalatyn investitsiia kólemin ulǵaityp jantalasyp jatsa, al AQSh, kerisinshe ony qysqartýda. Sońǵy bes jyldyń qorytyndysy boiynsha, elimizdiń basty investitsiia kózi Niderlandy (30,3 mlrd dolar), odan keiin Resei (11,7 mlrd dolar), al úshinshi orynda keiingi kezderi investitsiialyq belsendiligi kúrt báseńdegen AQSh (10,3 mlrd dollar) tur, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"AQSh-tyń belsendilik kórsetkishi tómendedi. 2023 jyly AQSh-taǵy TShI shamamen 80%-ǵa tómendese, al 2024 jyly taza áketilgen qarajat 870 mln AQSh dollaryn qurady. Kerisinshe, Resei belsendiligin kúsheitýde: 2023 jyly onyń investitsiiasy 2022 jylmen salystyrǵanda eki esege ósti", - deidi Freedom Finance Global kompaniiasynyń taldaýshysy Ańsar Abýev.
Ken óndirý sektory eń iri TShI alýshy bolyp qalsa da (2024 jyly 6,4 mlrd AQSh dollary), sońǵy jyldardaǵy serpin Qazaqstan ekonomikasynyń ártaraptandyrylǵanyn kórsetedi. 2024 jyly 17 mlrd AQSh dollarynan astam sheteldik investitsiia ár túrli sektorǵa bólindi.
"Shikizat emes salalarǵa kóptep nazar aýdarylýda: saýda jáne avtokólik jóndeý (5,3 mlrd AQSh dollary), óńdeý ónerkásibi, telekommýnikatsiia jáne qarjylyq kórsetiletin qyzmetter. Bólshek jáne kóterme saýda erekshe kózge túsedi, bul jaǵdai ishki naryqtyń jandanǵanyn jáne halyqaralyq riteilerdiń múddesin bildiredi", - deidi Abýev.
2024 jyly investitsiialardyń eń iri kólemi Almaty qalasyna tiesili, ol 5,8 mlrd AQSh dollaryn quraidy. Mundai kórsetkish qalanyń qarjylyq jáne iskerlik infraqurylymynyń damýymen, onyń saýda, qarjy jáne qyzmet kórsetý salasynda jumys jasaityn kompaniialar úshin tartymdylyǵymen túsindiriledi.
Batys Qazaqstan oblysyna óziniń munai gaz jobalarymen 1,9 mlrd AQSh dollary tartyldy. Atyraý oblysyna bir jyl ishindegi kólemniń terbelisine qaramastan 1,86 mlrd AQSh dollary tartyldy. Mańǵystaý oblysyna munai gaz mamandandyrýdyń arqasynda 1,15 mlrd AQSh dollary tartyldy. Al ortalyq jáne ońtústik óńirlerdegi investitsiialyq belsendilik tómen deńgeide qalyp otyr.
Sondai-aq sarapshy Ortalyq Aziia men Qazaqstandy salystyra ketti. Onyń aitýynsha, eger Soltústik jáne Ortalyq Aziia óńiri jaiynda aitsaq, onda Qazaqstanǵa barlyq investitsiianyń 70%-ǵa jýyǵy tiesili bolǵandyqtan, ol aldyńǵy qatarda ornalasqan.
"Oń yqpalǵa qaramastan, shikizat salaǵa sheteldik investitsiianyń shamadan tys táýeldiligi kútpegen syrtqy ekonomikalyq ózgeristerdiń aldynda osaldyq týdyrady. 2023 jyly munaidyń álemdik baǵasynyń tómendeýi jáne sheteldik aktsionerlerdiń tabysty belsendi repatriatsiialaýy aiasynda TShI jalpy aǵyny 16,9%-ǵa qysqaryp, 2022 jylǵy 28,2 mlrd AQSh dollaryna qaraǵanda 23,4 mlrd AQSh dollaryn qurady. Bul rette kapitaldyń taza ákelinýi 6,5 AQSh dollarynan 3,2 mlrd AQSh dollaryna deiin shamamen eki esege tómendi. Bul ózgerister óńdeý ónerkásibi, tsifrlandyrý, kólik dálizderi siiaqty shikizat emes sektorlaryna uzaq merzimdi kapitaldy tartýǵa investitsiialyq strategiiany qaita qaraý men kúsh-jigerdi shoǵyrlandyrý qajettiligin atap ótedi", - deidi Abýev.
Ol Qazaqstan investitsiialyq klimatty jaqsartýda mynadai amaldar qoldanýda: retteýshi rásimder ońailatylýda, investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý tetikteri kúsheiýde. Sheteldik kapitaldyń qysqa merzimdi ósýge yqpal etip qana qoimai, sondai-aq ekonomikany ártaraptandyrý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý jáne innovatsiialardy engizý negizinde ornyqty damýdy qamtamasyz etýi úshin jaǵdai jasaý basty baǵdar.
Onyń aitýynsha, Qazaqstanǵa tikelei sheteldik investitsiialar energetika, óńdeý ónerkásibi, kólik jáne telekommýnikatsiia siiaqty bolashaǵy neǵurlym zor salalarǵa dástúrli túrde baǵyttalýda.
"Investitsiianyń ósýi osy sektorlardyń damýyna jáne onda jumys jasaityn kompaniialardyń oryndaryn nyǵaitýǵa yqpal etedi. Onyń ústine mundai salymnyń mýltiplikativti áseri bolady, ol óz kezeginde sektordaǵy aktsiialardyń qunyna da áser etedi. Investitsiialyq portfelge sheteldik investorlardyń úlken nazaryn aýdaryp jatqan salalardyń ókilderin qosý arqyly jeke investorlar aktivterdiń odan ári ósip, uzaq merzimdi ornyqtylyǵyna nazar aýdarady", - deidi ol.
Portfeldik investitsiialar ósýde: sheteldik investorlar memlekettik obligatsiialar men Qazaqstan Respýblikasynyń notalaryna salymdy 1,08 trln teńgege deiin ulǵaitty, al olardyń qysqa merzimdi notalardaǵy úlesi 14%-ǵa jetti.
"Aktsiialar naryǵynda olardyń ainalymdaǵy úlesi 29%-dan asyp ketti, bul jaǵdai qazaqstandyq qor aktivterine degen qyzyǵýshylyqtyń ósip jatqanyn bildiredi. Bul rette shikizat salalarǵa táýeldilik jáne syrtqy suranystyń turaqsyzdyǵy táýekeli saqtalýda. Ornyqty da, teńdestirilgen ósýdi qamtamasyz etý úshin, Qazaqstan óńdeý ónerkásibine, innovatsiialarǵa, logistikaǵa, "jasyl" jobalarǵa jáne tsifrlyq ekonomikaǵa investitsiialar tartý úshin jumysty kúsheitýi kerek", - dedi ol.
Sondai-aq sarapshy 6-12 ai deńgeiinde ósýge múmkindigi bar, qyzmeti mynadai tikelei investitsiialardyń arqasynda belsendi túrde damyp jatqan sektorlarmen bailanysty qazaqstandyq kompaniialar baryn mysalǵa keltirdi: Qazatomónerkásip, Qazaqstan Halyq Banki , Kaspi.kz , QazMunaiGaz, QazTransOil, Qazaqtelekom, Air Astana.
Buǵan deiin "KEGOC" AQ 2024 jyldyń qorytyndysy boiynsha taza paidanyń 75,6%-yn dividendke bólgeli otyrǵanyn jazǵanbyz.
