Sot sheshimi boıynsha Qazaqstan paıdasyna 2-4 mıllıard dollar soma aýdarylýy tıis edi. DALA INSIDE derekkózi KPO men Qazaqstan tarapy júrgizip jatqan kelissózderdiń 3 mıllıard dollar tóńiregine toqtaǵanyn aıtady. Bul shamamen 1,5 trıllıon teńge. Eger osy soma Ulttyq Qorǵa túsetin bolsa, ol bıyl respýblıkalyq búdjet Qordan alýy tıis 2,77 trıllıon teńgeniń jartysynan astamyn jaba alady.
Esińizde bolsa, bıyl Qazaqstan Qarashyǵanaq boıynsha halyqaralyq arbıtrajda jeńiske jetti. Daýdyń máni qarapaıym tilmen aıtqanda mynada. Qarashyǵanaq jobasy ónimdi bólý kelisimi arqyly jumys isteıdi. Bul júıede ınvestor aldymen “shyǵyn jumsadym” deıdi, sol shyǵyndy óndirilgen munaıdan qaıtaryp alady, sodan keıin ǵana memleketpen paıdany bólisedi. Eger ınvestor shyǵyndy kóp kórsetse memleketke tıesili úles azaıady. Qazaqstannyń kúdigi de osy boldy.
«Qazaqstan atynan ókiletti PSA komandasy táýelsiz aýdıt shaqyrǵanda, konsorsıým usynǵan keıbir shyǵyndardyń bizdiń tarappen kelisilmegeni anyqtalǵan. Naqty faktilerden Qarashyǵanaq ınvestorlary bultara almady. PSA osy manıpýlásıalar kesirinen memleket úlesiniń qysqarǵanyn dáleldep, halyqaralyq arbıtrajǵa shyqty. Eki jylǵa sozylǵan jabyq sot prosesinde Qazaqstan jeńip shyqty», - dep túsindiredi, derekkóz.
Qazir tólenetin ótemaqynyń formasy kelisilýde. 3 mıllıard dollar Ulttyq Qorǵa tikeleı túsýi de múmkin, nemese PSA esepteri qaıta qaralyp, birneshe jyl ishinde memleketke kóbirek úles túrinde kelýi múmkin. Bizge birinshi senarı qolaıly. Aqsha birden Qorǵa tússe, qor ony tıimdi ınvestısıalap, ústinen paıda ákelip, qazynany toltyra alady.
Jalpy, bul birinshi jeńis emes. 2012 jyly Qarashyǵanaq daýy nátıjesinde konsorsıým Qazmunaıgazǵa jobanyń 10% úlesin satýǵa májbúr boldy. Al 2020 jyly taǵy 1,3 mıllıard dollar ótemaqy tóledi.
Qarashyǵanaqtan bólek, Qazaqstan Qashaǵan jobasy boıynsha NCOC aksıonerlerinen kúkirtti normadan artyq saqtaý faktisi boıynsha ekologıalyq aıyppul óndirip alýy tıis. Qazir onyń somasy 2,3 trıllıon teńge aınalasynda bolyp tur. Biraq bul daý áli tolyq aıaqtalǵan joq. Keı sot sheshimderi operator paıdasyna shyqty, keı prosester jalǵasýda. Sondyqtan 2026 jyly Qashaǵannan Ulttyq qorǵa naqty aqsha túsetinin boljaý qıyn. Sebebi apelásıa, kelisim, qaıta eseptiń barlyǵy ýaqyt ýaqyt alady.
