"Aq jol" partiiasy sirek jer metaldaryn igerýde ulttyq múddeni qorǵaý keregin málimdedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstanda sirek jer metaldarynyń, onyń ishinde joǵary tehnologiialyq ónerkásip úshin strategiialyq mańyzy bar lantan, tserii, ittrii jáne basqalardyń aitarlyqtai qory bar.
Sirek jer metaldary jahandyq ekonomikadaǵy «jańa munaiǵa» ainalyp, olardyń bolýy álemdegi kúshter tepe-teńdigine áser etýin arttyrýda. Bul resýrstardy baqylaý úshin kúres kúsheiip keledi.
Sarapshylardyń pikirinshe, sirek jer metaldaryna álemdik muqtajdyq jyldan-jylǵa ulǵaiyp, olardyń keibirine degen suranys taiaý jyldary 40 esege deiin artýy múmkin; 2030 jylǵa qarai bul naryq jylyna 10 milliard dollardan asady dep boljanýda.
Elimizdiń basshylyǵy bul resýrstardyń mańyzdylyǵyn joǵary baǵalaidy. Máselen, Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda Prezident Q.Toqaev: «Bizdiń elimizdiń sirek jáne sirek jer metaldaryn óndirý men óńdeýdiń áleýeti zor, buǵan álemde suranys artyp keledi. Bul sheteldik investorlarǵa da, otandyq bizneske de nazar aýdara otyryp, osy salaǵa investitsiia men ozyq tehnologiialardy tartýymyz kerek degendi bildiredi».
Bul buiryqtyń ózektiligin otandyq iri jer qoinaýyn paidalanýshylarynyń sirek jer resýrstaryna degen adal emes, tipti kúdikti áreketteri týraly baspasózdegi habarlar da kórsetedi.
Atap aitsaq, áleýmettik jelide «Qazaqmys» korporatsiiasynyń burynǵy laboranty Baqyt Ádilovanyń atalmysh Korporatsiianyń himiialyq saraptama júrgizbesten, quramynda baǵaly jáne sirek jer metaldary bar ken men mys kontsentratyn shyǵaryp jatqandyǵy jónindegi aqparaty tarady.
Onyń pikirinshe, sol arqyly kompaniia onyń qunyn jasandy túrde tómendetip, oligarhtar paidasy úshin ulttyq ekonomikaǵa ziianyn tigizýde.
Geologiia salasynyń taǵy bir sarapshysy ken jáne kontsentrattar eksportyna zerthanalyq taldaý jasamai-aq, taý-ken alpaýyttary ondaǵan jyldar boiy baǵaly jáne sirek jer metaldarynyń sheteldik óndirisi úshin shikizatty syrtqa shyǵaryp kelgenin aitty (atalǵan basylymdarǵa siltemeler qosa berilgen).
Sonyń saldarynan quny jyl saiyn artyp kele jatqan bul resýrstardy baqylaýsyz syrtqa shyǵarýdan Qazaqstanǵa kelgen shyǵyndy esepteý de múmkin emes.
Jer men jer qoinaýy Qazaqstan halqyna tiesili ekendigin naqtylaǵan Konstitýtsiianyń jańa redaktsiiasyn eskersek, bul jaǵdaidyń suraqtar týǵyzýy ádiletti.
Osyǵan bailanysty «Aq jol» depýtattyq fraktsiiasy talap qoidy:
1. Taý-ken óndirýshi kompaniialar Qazaqstannan shetelge shyǵaratyn ken men kontsentrattardy taldaýǵa qoiylatyn talaptardyń joqtyǵy týraly aqparatty rastaý nemese joqqa shyǵarý;
2. Atalǵan mádimetter shyndyqqa sáikes kelmeitin bolsa, kompaniialar men salanyń bedeline nuqsan keltiretin jalǵan aqparat taratqany úshin sotqa shaǵymdaný;
3. Kender men kontsentrattardyń himiialyq quramyn taldaýsyz syrtqa shyǵarý faktisi rastalǵan jaǵdaida, sybailas jemqorlyqqa qarsy tergep-tekserý amaldaryn júrgizý, kinálilerdi anyqtap, jaýapkershilikke tartý jáne keltirilgen ziiandy óteý sharalaryn qoldaný;
4. Quramynda sirek jer jáne baǵaly metaldar bar mineraldy shikizat eksportyna kedendik baqylaýdy kúsheitý, qajet bolǵan jaǵdaida baqylaý júiesin mamandandyrylǵan zerthanalarmen jabdyqtaý.
5. Prezidenttiń elimizde sirek kezdesetin metaldardy zańdy túrde óndirý jáne óńdeý týraly tapsyrmasynyń oryndalýyn qamtamasyz etý.
E. Beisenbaev
