Sonymen qatar, qazir jas balalar men áielderdiń bata berýi kóbeiip ketti. Qoigel bidiń osy máselege qatysty aitqan mynadai sózi bar: «Azǵan eldiń balasy atasyna bata beredi, esi ketken kóntek shal, qolyn jaiyp jata beredi». Al áielderge qatysty «Jetpis áiel lebizi, bata ornyna júre almas, jetpis kúshik jinalyp, qoi shetine úre almas» degen ǵoi babamyz.
Meniń oiymsha ulttyń ulylyǵy olardyń sanymen ólshenbeidi. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Shyńǵys Aitmatov
«Kez kelgen ulttyń uly, kishisi bolmaidy, ulylyq jekelegen tulǵalarǵa ǵana tán»
degendi óte oryndy aitqan edi. Búginde osy pikirdi basshylyqqa alyp júrgen kim bar?
Qazir úlken qalalardy aitpaǵan kúnde, alys aýdandarda ótetin basqosýlarda jalǵyz orys kúzetshi bosaǵada otyrsa, júzdegen qazaq jinalysty oryssha júrgizetini belgili.
Budan keiin biz uly halyqpyz, tektimiz dep qalai áńgime aitýǵa bolady?
Búginde oryssha shúldirleýimiz azdai, Jeńis kúni qarsańynda «Georgii lentasyn» taǵyp alyp taltańdap júretin qazaqtar ózderin «uly halyqtyń urpaǵymyz» dep aýzy qisaimai qalai áńgime aitatynyn aqylǵa syidyra almai-aq qoidym.
Ras, kezinde babalarymyz tekti, uly bolǵan shyǵar? Al qazir olardyń urpaqtary óz tilinen jerip, ózge tilde sóilegende abyroi sanaidy.
Keńes zamanynda keibireýler «qazaqpyn» deýdi ar sanap, «oryspyn» deýshi edi.
Al qazir el arasynda «Shyńǵyshan áýletinenmin», «Tóremin» dep aitqandy mártebe sanaityn «moda qýǵysh» qazaqtar paida bolypty.
Sońǵy ýaqyttary «Máńgi el» degen uǵym oi-sanamyzǵa dendep engeni belgili. Asyra silteitin keibir oqymystylarymyz «Máńgi eldi» «Monǵol» tirkesimen bailanystyryp, «bizdiń túpki tegimiz «qazaq» emes, «máńgi el» atalady» dep búirekten-siraq shyǵaryp júrgenin de estidik.
Kezinde úsh ordanyń basy birigip, (iaǵni «Qazaq orda», «Moǵol orda» jáne «Noǵai ordasy») bul kúnde «Qazaqstan» atty bir memleket bolyp otyrǵanymyz kimderge jaqpai júr eken?..
Meniń oiymsha «Shyńǵyshan» jýrnalynyń túpki oiynyń ózeginde de bir qiturqy jatqan siiaqty. Úsh júzdiń rýlyq quramyna kirmeitin, biraq Qazaq balasy tóbesine kóteretin úsh rý bar. Olar – Tóre, Qoja jáne Tóleńgit.
Qojalar Arabtar jaǵyna jatqyzylsa, «Tóreler» Monǵoldar jaǵyna jatqyzylady. Qazaq áielderinen týǵan Monǵoldardy «Tóre» dep ataǵan. Al Bul jaiynda I.Esenberlin jaqsy jazǵan.
Eger osy bereketsizdik jalǵasa berse, bosaǵada otyrǵan «kúzetshi» tóreni baiqap qalsaq, monǵolsha sairai jóneletin kúnimiz de alys emes shyǵar?!
Almaty oblysy
