سونىمەن قاتار, قازٸر جاس بالالار مەن ەيەلدەردٸڭ باتا بەرۋٸ كٶبەيٸپ كەتتٸ. قويگەل بيدٸڭ وسى مەسەلەگە قاتىستى ايتقان مىناداي سٶزٸ بار: «ازعان ەلدٸڭ بالاسى اتاسىنا باتا بەرەدٸ, ەسٸ كەتكەن كٶنتەك شال, قولىن جايىپ جاتا بەرەدٸ». ال ەيەلدەرگە قاتىستى «جەتپٸس ەيەل لەبٸزٸ, باتا ورنىنا جٷرە الماس, جەتپٸس كٷشٸك جينالىپ, قوي شەتٸنە ٷرە الماس» دەگەن عوي بابامىز.
مەنٸڭ ويىمشا ۇلتتىڭ ۇلىلىعى ولاردىڭ سانىمەن ٶلشەنبەيدٸ. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆ
«كەز كەلگەن ۇلتتىڭ ۇلى, كٸشٸسٸ بولمايدى, ۇلىلىق جەكەلەگەن تۇلعالارعا عانا تەن»
دەگەندٸ ٶتە ورىندى ايتقان ەدٸ. بٷگٸندە وسى پٸكٸردٸ باسشىلىققا الىپ جٷرگەن كٸم بار?
قازٸر ٷلكەن قالالاردى ايتپاعان كٷندە, الىس اۋدانداردا ٶتەتٸن باسقوسۋلاردا جالعىز ورىس كٷزەتشٸ بوساعادا وتىرسا, جٷزدەگەن قازاق جينالىستى ورىسشا جٷرگٸزەتٸنٸ بەلگٸلٸ.
بۇدان كەيٸن بٸز ۇلى حالىقپىز, تەكتٸمٸز دەپ قالاي ەڭگٸمە ايتۋعا بولادى?
بٷگٸندە ورىسشا شٷلدٸرلەۋٸمٸز ازداي, جەڭٸس كٷنٸ قارساڭىندا «گەورگيي لەنتاسىن» تاعىپ الىپ تالتاڭداپ جٷرەتٸن قازاقتار ٶزدەرٸن «ۇلى حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز» دەپ اۋزى قيسايماي قالاي ەڭگٸمە ايتاتىنىن اقىلعا سىيدىرا الماي-اق قويدىم.
راس, كەزٸندە بابالارىمىز تەكتٸ, ۇلى بولعان شىعار? ال قازٸر ولاردىڭ ۇرپاقتارى ٶز تٸلٸنەن جەرٸپ, ٶزگە تٸلدە سٶيلەگەندە ابىروي سانايدى.
كەڭەس زامانىندا كەيبٸرەۋلەر «قازاقپىن» دەۋدٸ ار ساناپ, «ورىسپىن» دەۋشٸ ەدٸ.
ال قازٸر ەل اراسىندا «شىڭعىسحان ەۋلەتٸنەنمٸن», «تٶرەمٸن» دەپ ايتقاندى مەرتەبە سانايتىن «مودا قۋعىش» قازاقتار پايدا بولىپتى.
سوڭعى ۋاقىتتارى «مەڭگٸ ەل» دەگەن ۇعىم وي-سانامىزعا دەندەپ ەنگەنٸ بەلگٸلٸ. اسىرا سٸلتەيتٸن كەيبٸر وقىمىستىلارىمىز «مەڭگٸ ەلدٸ» «مونعول» تٸركەسٸمەن بايلانىستىرىپ, «بٸزدٸڭ تٷپكٸ تەگٸمٸز «قازاق» ەمەس, «مەڭگٸ ەل» اتالادى» دەپ بٷيرەكتەن-سيراق شىعارىپ جٷرگەنٸن دە ەستٸدٸك.
كەزٸندە ٷش وردانىڭ باسى بٸرٸگٸپ, (ياعني «قازاق وردا», «موعول وردا» جەنە «نوعاي ورداسى») بۇل كٷندە «قازاقستان» اتتى بٸر مەملەكەت بولىپ وتىرعانىمىز كٸمدەرگە جاقپاي جٷر ەكەن?..
مەنٸڭ ويىمشا «شىڭعىسحان» جۋرنالىنىڭ تٷپكٸ ويىنىڭ ٶزەگٸندە دە بٸر قيتۇرقى جاتقان سيياقتى. ٷش جٷزدٸڭ رۋلىق قۇرامىنا كٸرمەيتٸن, بٸراق قازاق بالاسى تٶبەسٸنە كٶتەرەتٸن ٷش رۋ بار. ولار – تٶرە, قوجا جەنە تٶلەڭگٸت.
قوجالار ارابتار جاعىنا جاتقىزىلسا, «تٶرەلەر» مونعولدار جاعىنا جاتقىزىلادى. قازاق ەيەلدەرٸنەن تۋعان مونعولداردى «تٶرە» دەپ اتاعان. ال بۇل جايىندا ٸ.ەسەنبەرلين جاقسى جازعان.
ەگەر وسى بەرەكەتسٸزدٸك جالعاسا بەرسە, بوساعادا وتىرعان «كٷزەتشٸ» تٶرەنٸ بايقاپ قالساق, مونعولشا سايراي جٶنەلەتٸن كٷنٸمٸز دە الىس ەمەس شىعار?!
الماتى وبلىسى
