Damyǵan elderde bala tárbiesi – memlekettik mańyzǵa ie másele. Balanyń amandyǵy men baqyty – basty qundylyq. Sol sebepti bala neni kórip, neni tyńdap júr degen suraqqa úlken jaýapkershilikpen qaraý mańyzdy.
IýNESKO derekteri boiynsha, búginde 3–5 jas aralyǵyndaǵy balalar aptasyna shamamen 28 saǵat ekran aldynda otyrady. Bul – kúnine 4 saǵat. Bul kórsetkish balanyń eresektermen tikelei qarym-qatynasta ótkizetin ýaqytynan áldeqaida kóp. Mundai jaǵdai balanyń densaýlyǵyna ǵana emes, psihikasy men damýyna da aitarlyqtai áser etedi.
Kórý qabiletiniń nasharlaýy, qozǵalys belsendiliginiń tómendeýi, sóileý tiliniń kesheýildeýi, nazar turaqsyzdyǵy, qiial men shyǵarmashylyq oilaýdyń tómendeýi – munyń barlyǵy ekranǵa táýeldiliktiń saldary. Balalar teledidar nemese planshet kórip úirengennen keiin, ózdiginen oinaýǵa, qiialdaýǵa, oqiǵa oilap tabýǵa yntasyz bolady. Olar tek daiyn áserdi tutynýǵa beiimdelip alady.
Sapaly kontent – sheshimniń bir joly
Ekran ýaqytyn múldem alyp tastaý – qazirgi zamanda múmkin emes. Sondyqtan da mamandar ekrandaǵy kontenttiń sapasyna nazar aýdarýǵa keńes beredi. Mine, osy turǵydan alǵanda, Qazaqstanda sońǵy jyldary qazaq tilindegi sapaly balalar kontentiniń kóbeiýi – úlken jetistik.
2021 jyldan bastap «Nickelodeon», «TiJi», «Disney» syndy álemdik tanymal arnalardyń ónimderi qazaq tiline aýdaryla bastady. Al 2023 jyly bul qatarǵa búldirshinderge arnalǵan «Nick Jr» arnasy qosyldy.
Bul bastama – balalardyń ekran aldyndaǵy ýaqytyn ana tilimizde, mádeni ári tanymdyq turǵyda tiimdi ótkizýine jol ashady. Sonymen qatar, bala úide qazaqsha tyńdap, kórip, sol tilde oiyn jetkize bastaidy. Iaǵni, bul tek mýltfilm emes, tildik orta qalyptastyrýdyń quraly.
Alaida ekrandaǵy sapaly kontent te ata-ananyń ornyna tárbieshi bola almaidy. Ekranǵa táýeldilikti jeńý úshin ata-ananyń belsendi aralasýy mańyzdy. Mysaly, mýltfilmdi birge kórip, ondaǵy oqiǵalardy talqylaý, túsinbegen jerin túsindirý – balanyń oiyn damytýǵa kómektesedi. Al kórgen filmnen keiin keiipkerlerdiń rólin oinap kórý, sýretin salý – onyń shyǵarmashylyq qabiletin damytady.
Kóptegen pedagogtar men psihologtar balanyń derbes oinaý, qiialdaý, qurastyrý, sýret salý siiaqty belsendi árekettermen ainalysýy – onyń tolyqqandy damýy úshin mańyzdy ekenin aitady. Iaǵni, ekran – tek qosymsha qural. Negizgi ról – bala men ata-ananyń arasyndaǵy tiri bailanysta.
